[Café Cuối tuần] Từ bài học Long Thành nghĩ về bài toán giao thông kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội

Đêm 9/8 vừa qua, sau khi rời V-Concert tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia mới ở Đông Anh, tôi đã mất gần ba tiếng đồng hồ chỉ để thoát khỏi khu vực đó và tìm đường về trung tâm Hà Nội.

Dù đã chuẩn bị tinh thần cho việc tắc đường, nhưng trải nghiệm thực tế vẫn khiến tôi choáng váng. Hàng vạn người đổ ra cùng một lúc, chen chúc trên những con đường chưa thực sự sẵn sàng cho một sự kiện quy mô lớn đến vậy.

Đó là một lời cảnh báo rõ ràng về những gì đang chờ đợi Hà Nội trong tương lai gần.

Nhìn về TP.HCM, chúng ta thấy một bài học nhãn tiền. Sân bay Long Thành, dự án trọng điểm quốc gia với quy mô khổng lồ (công suất 100 triệu hành khách/năm, đang được đẩy nhanh tiến độ để cơ bản hoàn thành vào cuối năm nay.

Nhưng ngay cả khi dự án đang về đích, Thủ tướng Phạm Minh Chính vẫn phải khẩn cấp yêu cầu nghiên cứu ngay tuyến tàu điện ngầm kết nối sân bay Long Thành với sân bay Tân Sơn Nhất và trung tâm TP.HCM, thậm chí yêu cầu báo cáo xin chủ trương trong tháng 8 này.

Điều này cho thấy sự cấp bách khi hạ tầng kết nối, đặc biệt là giao thông công cộng khối lượng lớn, không theo kịp tiến độ của một dự án tầm cỡ quốc tế. Một sân bay hiện đại đến mấy mà không có đường kết nối thông suốt, hiệu quả thì cũng khó phát huy hết tiềm năng.

Giờ đây, Hà Nội cũng đang đứng trước một bài toán tương tự, thậm chí còn phức tạp hơn, với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và hàng loạt siêu dự án ở Đông Anh.

Sân bay Gia Bình đang được quy hoạch nâng cấp thành cảng hàng không quốc tế, với công suất dự kiến lên tới 50 triệu hành khách mỗi năm vào năm 2050. Lễ khởi công dự kiến vào ngày 19/8/2025 cho thấy tốc độ triển khai cũng không hề kém cạnh Long Thành.

Nhưng Gia Bình không đơn độc. Đông Anh đang được định hình trở thành một trung tâm đô thị mới của Hà Nội với hàng loạt dự án quy mô lớn, gồm:

* Đô thị Cổ Loa (Vinhomes Cổ Loa): Một khu đô thị lớn được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ hạ tầng mới.

* Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia: Dự án lớn nhất châu Á, rộng 90 ha, được quy hoạch theo mô hình TOD (phát triển định hướng giao thông) và dự kiến phục vụ khoảng 70.000 cư dân.

* Sân vận động Quốc gia / Khu liên hợp thể thao - giải trí: Một sân vận động 60.000 chỗ ngồi, dự kiến hoàn thành vào năm 2028, là một phần của khu liên hợp thể thao trị giá hàng tỷ đô la, hướng tới tiêu chuẩn Olympic.

Hãy hình dung, khi tất cả những dự án này đi vào vận hành cùng lúc, lượng người và phương tiện đổ về Đông Anh sẽ là con số khổng lồ. Tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội đã được quy hoạch rộng tới 100-120m và cầu Tứ Liên với tổng mức đầu tư gần 20.000 tỷ đồng sẽ là huyết mạch chính. Phố Nghi Tàm, con đường dẫn vào nội đô, cũng đang được mở rộng gấp gần 10 lần, từ 5m lên 48m và đường Âu Cơ - Nghi Tàm đã được mở rộng lên 4-6 làn xe.

Nhưng liệu chừng đó có đủ? Con phố Nghi Tàm "bé nhỏ, độc đạo" dù được mở rộng, vẫn phải gánh một lưu lượng giao thông chưa từng có. Nó sẽ là điểm nghẽn khủng khiếp khi hàng chục triệu lượt khách từ sân bay, hàng vạn cư dân từ các khu đô thị mới, và hàng chục nghìn khán giả từ các sự kiện lớn đồng loạt di chuyển vào trung tâm.

Chính trong bối cảnh đó, đề xuất làm hầm ngầm xuyên qua Hồ Tây của Tập đoàn Thái Bình Dương, dù chưa có trong quy hoạch chính thức và vấp phải nhiều tranh cãi về môi trường, văn hóa lại cho thấy một sự thật phũ phàng: chúng ta đang thiếu giải pháp đột phá.

Đề xuất này, dù có thể không khả thi hoặc không phù hợp với quy hoạch hiện hành đã chỉ ra một vấn đề cốt lõi: làm thế nào để dẫn một khối lượng giao thông khổng lồ từ một khu vực phát triển mới vào một lõi đô thị cũ kỹ, chật hẹp mà không gây tắc nghẽn nghiêm trọng?

Và cả ý tưởng kéo dài tuyến metro số 5 từ Quần Ngựa sang Đông Anh, thậm chí đến Gia Bình. Hiện tại, tuyến metro số 5 (Văn Cao - Hòa Lạc) được quy hoạch để kết nối phía Tây Hà Nội và Đông Anh đã có tuyến metro số 4 được quy hoạch chạy dọc đường Trường Sa. Tuy nhiên, việc có một tuyến metro trực tiếp, công suất lớn kết nối sân bay Gia Bình với trung tâm Hà Nội là điều cần thiết.

Bài học từ Long Thành đã quá rõ ràng: giao thông công cộng khối lượng lớn như metro là giải pháp bền vững và hiệu quả nhất cho bài toán kết nối sân bay và các đô thị vệ tinh.

Nếu chúng ta chưa xem xét nghiêm túc đề xuất làm hầm ngầm từ đầu đường dẫn cầu Tứ Liên xuyên qua Hồ Tây, hay thậm chí là kéo dài tuyến metro số 5 để kết nối trực tiếp Gia Bình, thì ngay từ bây giờ, đã phải tính chuyện giải bài toán giao thông khi gần như toàn bộ lưu lượng giao thông khu vực đô thị Đông Anh mới, bao gồm cả đô thị Cổ Loa, Trung tâm Triển lãm và Sân vận động, đi vào vận hành.

Sự phát triển nhanh chóng của Đông Anh là một cơ hội vàng cho Hà Nội, nhưng nó cũng là một thách thức lớn về hạ tầng. Nếu không có một tầm nhìn chiến lược và những giải pháp đồng bộ, đột phá cho giao thông kết nối, đặc biệt là giao thông công cộng khối lượng lớn, thì viễn cảnh tắc nghẽn kinh hoàng như đêm V-Concert vừa qua sẽ không chỉ là một sự cố cá biệt, mà sẽ trở thành nỗi ám ảnh thường nhật của người dân Thủ đô.

Đã đến lúc phải nhìn xa hơn những giải pháp bề mặt và nghĩ đến những đột phá thực sự, dù là hầm ngầm hay metro, để đảm bảo sự phát triển bền vững cho Hà Nội.