'Báo chí luôn bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp'

PV: Xin ông cho biết quan điểm của mình về mối quan hệ đồng hành giữa báo chí và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số hiện nay?

Nhà báo Lê Quốc Minh: Trong kỷ nguyên số hiện nay, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể lập ra các kênh thông tin để quảng bá cho hoạt động của mình mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào báo chí như trước đây. Chúng ta đã chứng kiến nhiều doanh nghiệp vận hành hiệu quả các website, các kênh trên mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok… và họ có thể tiếp cận trực tiếp tới người dùng. Thậm chí đối với nhiều doanh nghiệp lớn thì chính các nội dung do họ trực tiếp cung cấp đã trở thành nguồn thông tin cho báo chí.

Tuy nhiên, vai trò thông tin của báo chí lại có một sự tin cậy nhất định, đặc biệt là báo chí chính thống. Một khi báo chí đăng tải sự việc, hiện tượng nào đó thì xã hội thường coi đó là thước đo về sự xác tín của vấn đề. Hơn bao giờ hết, trong bối cảnh tràn ngập thông tin, có lúc có rất nhiều thông tin hỗn loạn, sai lệch, bóp méo sự thật, thì báo chí càng phải trở về với những giá trị cốt lõi của mình: đó là sự trung thực, công bằng, cân bằng, đó là việc các nhà báo phải tác nghiệp thật chuyên nghiệp theo phong cách hiện đại, thông tin nào cũng phải được thẩm định qua nhiều nguồn.

Đối với thông tin thì tốc độ là quan trọng, nhưng không thể thỏa hiệp về chất lượng để cạnh tranh về tốc độ. Một thông tin đăng tải chưa đúng, có khi chỉ vài từ trong cả bài viết, cũng có thể gây hại cho cả một doanh nghiệp lớn với nhiều nghìn lao động, một thông tin thiếu kiểm chứng có thể làm sụp đổ cả một lĩnh vực sản xuất.

Vì vậy, báo chí phải đi đầu trong việc đấu tranh, phản biện, vạch trần những hoạt động sai trái, không hợp pháp nhưng cũng cần biểu dương những doanh nghiệp, doanh nhân có những đóng góp lớn cho xã hội và vì thế nên sứ mệnh của báo chí chính là luôn bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp.

Báo chí không nên tô hồng, nhưng cũng đừng bôi đen xã hội, chớ đăng quá nhiều nội dung chỉ trích mà quên đi những người tốt việc tốt có rất nhiều trong cuộc sống. Tính định hướng của báo chí nằm ở chỗ đó chứ không phải thông qua những hợp đồng truyền thông, quảng bá cho doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, kể từ khi ra đời đến nay, báo chí đã gắn bó với doanh nghiệp bởi mô hình kinh doanh truyền thống và phổ biến nhất đó chính là quảng cáo. Nguồn quảng cáo từ doanh nghiệp giúp cho báo chí có thể hoạt động và phát triển. Doanh nghiệp cũng coi báo chí là kênh chính thống quan trọng để chuyển tải các thông tin chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu, cũng như quảng bá về sản phẩm, dịch vụ của họ. Về sau phát triển thêm nhiều hình thức nội dung có trả tiền khác để quảng bá cho hoạt động của doanh nghiệp. Mối quan hệ tương hỗ, hai chiều này vẫn được duy trì cho đến hiện nay.

Vì thế, tư duy chỉ có bên này cần bên kia, bên này phụ thuộc bên kia, là không thỏa đáng. Báo chí và doanh nghiệp đã, đang và chắc chắn sẽ luôn đồng hành với nhau, vì lợi ích của mình cũng như lợi ích của xã hội. Đặc biết trong kỷ nguyên số hiện nay, sự đồng hành giữa báo chí và doanh nghiệp cần có sự phối hợp linh hoạt, những cách làm đa dạng hơn so với trước.

Thưa ông, với vai trò là tổ chức của những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam đánh giá thế nào về hoạt động giới thiệu sản phẩm, hoạt động của doanh nghiệp trên các phương tiện truyền thông chính thống hiện nay?

Nhà báo Quốc Minh: Nhiều doanh nghiệp của Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa chú ý đến hoạt động truyền thông. Có thể do họ thiếu nhân lực, thiếu kinh phí, nhưng một phần còn là vấn đề nhận thức về tầm quan trọng của truyền thông. Chỉ khi nào hoạt động sản xuất - kinh doanh có vướng mắc, hoặc xảy ra điều mà chúng ta hay gọi là “khủng hoảng truyền thông”, thì doanh nghiệp mới vội vã triển khai các biện pháp đối phó và nhiều khi dẫn đến tốn kém các nguồn lực.

Thực tế, chính những lúc hoạt động tốt nhất thì phải làm truyền thông mạnh nhất, không chỉ để giới thiệu những sản phẩm, dịch vụ tốt của mình cho xã hội, mà chính là để phòng ngừa những lúc có “sự cố”. Nếu có nhiều thông tin tích cực từ trước thì thông tin tiêu cực sau này sẽ bị trung hòa, giảm bớt tác động xấu. Nếu chưa từng có thông tin nào trước đây thì khi xảy ra vụ việc, người dùng lên mạng tìm kiếm sẽ chỉ đọc được những thông tin về vụ việc tiêu cực đó mà thôi. Vì thế, trong bất cứ hoàn cảnh nào, đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay, báo chí và doanh nghiệp chắc chắn sẽ tiếp tục đồng hành với nhau, vì lợi ích của chính mình cũng như lợi ích của xã hội.

Thực tế cho thấy, khi đời sống doanh nghiệp khó khăn, kinh tế báo chí vì thế cũng sẽ khó khăn theo. Vậy theo ông, báo chí và doanh nghiệp cần làm gì để cùng nhau vượt qua thách thức?

Nhà báo Lê Quốc Minh: Hiện nay, do tác động của xung đột địa chính trị, chiến tranh thương mại khiến cho nền kinh tế thế giới đầy biến động, tác động tới kinh tế đất nước ta nói chung và doanh nghiệp nói riêng. Do đó, nguồn tài chính dành cho báo chí càng trở nên khó khăn hơn.

Do chi phí sản xuất gia tăng nên doanh nghiệp ít quan tâm đến quảng cáo, trong khi đối với báo chí, việc thu phí chưa thể tăng trưởng mạnh. Kể cả những lãnh đạo có quan điểm lạc quan thì cũng cho rằng sẽ phải giảm bớt nhân sự và triển khai các biện pháp cắt giảm chi phí.

Trong bối cảnh khó khăn như thế, sự hợp tác và thông hiểu nhau càng quan trọng hơn bao giờ hết. Báo chí cần hỗ trợ, tiếp sức cho doanh nghiệp trong giai đoạn này bằng những nội dung trung thực, công tâm, cho dù nguồn kinh phí từ doanh nghiệp có thể bị giảm sút. Doanh nghiệp cũng cần duy trì mối quan hệ bền vững và lâu dài với báo chí chứ không nên chạy sang các nền tảng khác và “bỏ rơi” báo chí.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp chuyển hướng đổ ngân sách quảng cáo vào các nền tảng mạng xã hội và trong không ít trường hợp, quảng cáo của doanh nghiệp lại trở thành nguồn thu cho những kênh thông tin sai lệch, bóp méo sự thực, thậm chí cả những kênh của lực lượng khủng bố. Vì thế mà, xét cho cùng, sự tồn tại của báo chí có ý nghĩa quan trọng với xã hội nên doanh nghiệp cũng nên thể hiện trách nhiệm xã hội của mình bằng cách dành một khoản ngân sách ổn định để hỗ trợ cho báo chí.

Trong bối cảnh doanh thu quảng cáo báo chí toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng đang có xu hướng giảm, ông có chia sẻ thêm về các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế báo chí trong kỷ nguyên số hiện nay?

Nhà báo Lê Quốc Minh: Mấy năm gần đây, doanh thu quảng cáo báo chí toàn cầu giảm. Trong khi đó, các cơ quan báo chí đang phải cạnh tranh với những tập đoàn như Amazon. Chỉ riêng họ đã kiếm được 37,7 tỷ USD quảng cáo trong năm 2022 - tương đương 80% doanh thu quảng cáo của toàn bộ các cơ quan báo chí ước tính cho năm 2023, và cao hơn tổng thị trường xuất bản in ước đạt 37,3 tỷ USD.

Không có dữ liệu khảo sát tình hình tại Việt Nam nhưng khó khăn với các cơ quan báo chí là điều chắc chắn, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm dẫn đến những hệ lụy không tránh khỏi cho kinh tế nước nhà.

Tuy thu phí (80%) vẫn là ưu tiên hàng đầu, tiếp theo là quảng cáo hiển thị (75%), hầu hết các cơ quan báo chí khẳng định các nguồn doanh thu đa dạng sẽ có ý nghĩa quan trọng trong năm nay. Chẳng hạn Guardian kết hợp giữa thu phí trên ứng dụng đọc tin với mô hình tài trợ, quảng cáo digital, doanh thu từ các nền tảng công nghệ và cơ quan đoàn thể, và cả tổ chức sự kiện. Financial Times, vốn thành công với mô hình thu phí đọc báo điện tử, cũng áp dụng mô hình quảng cáo hiển thị và quảng cáo như bài viết (native advertising), ngoài ra còn có dịch vụ tư vấn truyền thông, đồng thời cũng tổ chức sự kiện khá rầm rộ, chẳng hạn như sự kiện thường niên FT Weekend Festival…

Một số cơ quan báo chí ở Việt Nam cũng đã cố gắng đa dạng hóa nguồn thu, chẳng hạn như tổ chức sự kiện, các giải đấu thể thao… đạt được kết quả nhất định. Nhưng nhiều tòa soạn, đài phát thanh - truyền hình vẫn chủ yếu trông mong vào quảng cáo, dù nguồn này rất có hạn và ít có khả năng tăng trưởng mạnh, kể cả khi kinh tế hồi phục. Cũng có những cơ quan báo chí thử nghiệm thu phí digital nhưng chưa đầu tư đúng mức và cũng chưa đủ mạnh để đi con đường dài.

Nhưng dù thế nào đi nữa, theo các nghiên cứu, mỗi cơ quan báo chí cần phải áp dụng tối thiểu 3 - 4 mô hình kinh doanh thì mới có thể tồn tại và phát triển bền vững.

Xin cảm ơn Ông!