Bài toán vận hành và giám sát thị trường tài sản số

Ngày 18/12, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) tổ chức Hội thảo chuyên sâu “Vận hành và giám sát thị trường tài sản số”, tập trung vào các vấn đề bảo đảm an ninh mạng cho sàn giao dịch tài sản số.

Thị trường tài sản số tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề với khoảng 17–18 triệu người dùng (tương đương gần 20% dân số) và hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia có tỷ lệ ứng dụng tài sản số cao nhất thế giới. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cho thấy, nhiều sàn giao dịch tài sản số lớn đã từng bị tấn công, khai thác lỗ hổng kỹ thuật và sai sót vận hành, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và làm suy giảm niềm tin thị trường.

Tại Việt Nam, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong thời hạn 5 năm đã mở ra khuôn khổ thử nghiệm có kiểm soát, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về an ninh, an toàn hệ thống.

Thị trường 24/7 và thách thức vận hành chưa từng có tiền lệ

Chia sẻ ý kiến tại Hội thảo, ông Huỳnh Quốc Nam, Trưởng bộ phận Phát triển Kinh doanh OKX Global nhấn mạnh, một trong những khác biệt căn bản giữa thị trường tài sản số và thị trường tài chính truyền thống nằm ở thời gian hoạt động. Nếu chứng khoán vận hành theo khung giờ cố định, thì tài sản số giao dịch 24/7, 365 ngày/năm, không biên giới và không “ngày nghỉ”.

Theo đó, điều này đặt ra áp lực rất lớn cho các đơn vị vận hành sàn giao dịch. “Hệ thống công nghệ phải duy trì hoạt động liên tục, gần như không có thời gian bảo trì. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư và ảnh hưởng đến niềm tin thị trường”, ông Nam nhận định.

Không chỉ là bài toán hạ tầng, vận hành thị trường tài sản số còn đòi hỏi thanh khoản liên tục và đủ sâu, ngay cả trong những thời điểm thị trường biến động mạnh. "Khác với chứng khoán – nơi tài sản được lưu ký qua nhiều lớp trung gian – tài sản số được giao dịch và ghi nhận gần như tức thì. Nhà đầu tư có thể rút tài sản khỏi sàn bất cứ lúc nào, tạo ra áp lực lớn cho hệ thống quản trị rủi ro", ông Nam nói.

Một điểm khác biệt quan trọng khác là cách thức minh bạch hóa tài sản. Trên thị trường chứng khoán, nhà đầu tư dựa vào báo cáo tài chính định kỳ của doanh nghiệp. Trong khi đó, với sàn giao dịch tài sản số, minh bạch được thể hiện thông qua các cơ chế công nghệ.

Ông Huỳnh Quốc Nam cho biết, nhiều sàn giao dịch lớn hiện nay áp dụng Proof of Reserve (bằng chứng dự trữ), cho phép nhà đầu tư kiểm tra xem tài sản của mình có được đảm bảo 1:1 hay không. “Cơ chế này giúp hạn chế tình trạng sàn sử dụng tài sản của khách hàng cho các mục đích khác mà không có sự đồng ý”, ông Nam nói.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, minh bạch công nghệ chỉ là một phần của câu chuyện. Vấn đề cốt lõi vẫn là khung pháp lý và cơ chế giám sát để đảm bảo các chuẩn mực này được thực thi một cách nhất quán.

Đào tạo – nền tảng cho một thị trường bền vững

Với kinh nghiệm hoạt động nhiều năm trên các thị trường quốc tế, bà Lê Vũ Hương Quỳnh, Giám đốc Phát triển Kinh tế khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của Tether, cho rằng Việt Nam đang sở hữu những điều kiện đặc biệt thuận lợi để ứng dụng tài sản số, đặc biệt là stablecoin.

“Việt Nam là một trong những quốc gia nhận kiều hối lớn, khoảng 16–17 tỷ USD mỗi năm, đồng thời có hoạt động xuất nhập khẩu mạnh. Đây là những lĩnh vực mà stablecoin và blockchain có thể tạo ra giá trị rất rõ ràng, từ chuyển tiền xuyên biên giới đến thanh toán quốc tế”, bà Quỳnh phân tích.

Theo bà, về mặt công nghệ, việc phát hành một stablecoin neo theo tiền pháp định hiện nay không còn là rào cản. Thách thức lớn nhất nằm ở việc tuân thủ pháp lý, minh bạch dự trữ, cơ chế báo cáo và xác định rõ trường hợp sử dụng. “Không phải stablecoin nào cũng thành công. Chỉ những đồng có thanh khoản, có mạng lưới phân phối và được sử dụng thực sự trong nền kinh tế mới tồn tại lâu dài”, bà Quỳnh nhấn mạnh.

Các chuyên gia thống nhất rằng, để vận hành và giám sát hiệu quả thị trường tài sản số, đào tạo là yếu tố then chốt. Theo đó, hoạt động đào tạo cần được triển khai ở ba cấp độ.

Thứ nhất là cơ quan quản lý và cơ quan thực thi pháp luật, nhằm giúp hiểu rõ cấu trúc thị trường, cơ chế vận hành và kinh nghiệm quốc tế trước khi ban hành chính sách. "Một khung pháp lý hiệu quả phải được xây dựng trên sự hiểu biết đầy đủ về thị trường”, bà Lê Vũ Hương Quỳnh chia sẻ.

Thứ hai là doanh nghiệp và tổ chức tài chính, bao gồm ngân hàng, công ty chứng khoán, sàn giao dịch tài sản số. Đây là những đơn vị trực tiếp cung cấp sản phẩm cho người dùng, nên cần được đào tạo về vận hành, quản trị rủi ro, thanh khoản và an ninh mạng.

Thứ ba là nhà đầu tư – đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các rủi ro lừa đảo. Theo ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng NCA, nâng cao nhận thức cho nhà đầu tư là cách hiệu quả nhất để giảm thiểu các mô hình lừa đảo trá hình. “Những cam kết lợi nhuận cao, cố định luôn là dấu hiệu cảnh báo. Nhà đầu tư chỉ nên tham gia vào các nền tảng có uy tín và minh bạch”, ông Hiền khuyến nghị.

Với quy mô người dùng lớn và tốc độ phát triển nhanh, thị trường tài sản số tại Việt Nam mang trong mình cả cơ hội lẫn rủi ro. Vận hành và giám sát thị trường này không thể dựa trên một trụ cột đơn lẻ, mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa khung pháp lý phù hợp, hạ tầng công nghệ vững chắc, an ninh mạng và đào tạo con người.

Ông Vũ Duy Hiền nhấn mạnh, Việt Nam chủ động thí điểm vận hành thị trường tài sản mã hóa được xem là bước đi cần thiết để không bị tụt lại trong làn sóng đổi mới tài chính trên thế giới.