Bắc Kinh đón ông Putin: Nga – Trung ký loạt thỏa thuận, gửi thông điệp tới phương Tây

Chưa đầy 1 tuần sau khi Tổng thống Trump rời Bắc Kinh, Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 20/5 đã hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại lễ đường Nhân dân, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài hai ngày tới nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Đây là chuyến thăm Trung Quốc lần thứ 25 của ông Putin, diễn ra trong bối cảnh quan hệ Nga–Trung bước vào các mốc kỷ niệm quan trọng: 30 năm thiết lập quan hệ đối tác chiến lược phối hợp và 25 năm ký Hiệp ước láng giềng hữu nghị và hợp tác Trung–Nga.

Chuyến thăm làm sâu sắc lòng tin chính trị, mở rộng hợp tác thực chất

Ông Tập Cận Bình chủ trì lễ đón chính thức ông Putin tại Đại lễ đường Nhân dân, sau đó hai nhà lãnh đạo tiến hành hội đàm và cùng gặp báo chí. Bắc Kinh nhấn mạnh chuyến thăm lần này nhằm tiếp tục làm sâu sắc lòng tin chính trị, thúc đẩy phối hợp chiến lược và mở rộng hợp tác thực chất giữa hai nước.

Trong phát biểu tại hội đàm, ông Tập nói Trung Quốc và Nga, với tư cách hai nước lớn và hai ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cần nhìn quan hệ song phương từ góc độ chiến lược, dài hạn. Nhà lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi hai bên thúc đẩy "phối hợp chiến lược toàn diện chất lượng cao hơn", phục vụ phát triển và phục hưng của mỗi nước, đồng thời góp phần làm cho hệ thống quản trị toàn cầu "công bằng và hợp lý hơn".

Ông Putin đáp lại bằng thông điệp nhấn mạnh quan hệ Nga–Trung đã đạt mức "chưa từng có". Tổng thống Nga cho biết ông coi quan hệ đối tác toàn diện và phối hợp chiến lược Nga–Trung trong kỷ nguyên mới là một hình mẫu của quan hệ quốc tế hiện đại. Ông Putin cũng mời ông Tập thăm Nga vào năm tới.

Điểm đáng chú ý nhất về kết quả chính thức là hai nhà lãnh đạo đã ký tuyên bố chung về việc tăng cường hơn nữa phối hợp chiến lược toàn diện và làm sâu sắc quan hệ láng giềng hữu nghị, hợp tác giữa Trung Quốc và Nga.

Theo Tân Hoa xã, đây là văn kiện chính trị trung tâm của chuyến thăm, thể hiện mong muốn của Bắc Kinh và Moskva trong việc thể chế hóa quan hệ đối tác chiến lược trong bối cảnh trật tự quốc tế biến động mạnh.

Cần nhớ rằng sau thượng đỉnh Bắc Kinh tuần trước, Mỹ và Trung Quốc không công bố tuyên bố chung, mà đưa ra các thông cáo riêng.

Hai bên cũng nhất trí tiếp tục gia hạn Hiệp ước láng giềng hữu nghị và hợp tác Trung – Nga. Đây là văn kiện được ký lần đầu năm 2001, tạo nền tảng pháp lý cho quan hệ song phương trong hơn hai thập kỷ qua. Việc gia hạn hiệp ước cho thấy Bắc Kinh và Moskva muốn nhấn mạnh tính dài hạn, ổn định và có cấu trúc của quan hệ, thay vì để quan hệ chỉ phụ thuộc vào tương tác cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo.

Về hợp tác cụ thể, Điện Kremlin cho biết có tổng cộng khoảng 40 văn kiện được chuẩn bị trong chuyến thăm. Theo cập nhật từ phía Nga, 20 văn kiện trong số này được ký trước sự chứng kiến của ông Tập và ông Putin, trong khi 20 thỏa thuận còn lại sẽ được công bố riêng. Cách sắp xếp này cho thấy chuyến thăm vừa mang tính biểu tượng cao, vừa có nội dung hợp tác thực chất trên nhiều lĩnh vực.

Năng lượng tiếp tục là trọng tâm hợp tác

Trước đó, Kremlin cho biết Moskva đặt "kỳ vọng nghiêm túc" vào chuyến đi, coi đây là dịp phát triển quan hệ đối tác chiến lược "đặc biệt ưu tiên" với Trung Quốc. Các lĩnh vực được theo dõi gồm năng lượng, thương mại, tài chính, thanh toán bằng đồng nội tệ, logistics, công nghệ và phối hợp trong các vấn đề quốc tế.

Hồ sơ năng lượng tiếp tục là trọng tâm. Moskva muốn thúc đẩy tiến triển đối với các thỏa thuận cung cấp khí đốt dài hạn, đặc biệt là dự án đường ống Power of Siberia 2, tuyến có thể đưa khí đốt Nga sang Trung Quốc qua Mông Cổ.

Với Nga, dự án này có ý nghĩa chiến lược sau khi nước này mất phần lớn thị trường khí đốt châu Âu vì chiến tranh ở Ukraine và các lệnh trừng phạt của phương Tây. Với Trung Quốc, nguồn cung đường bộ từ Nga giúp tăng an ninh năng lượng, nhất là trong bối cảnh Trung Đông bất ổn.

Trong cuộc gặp với ông Tập Cận Bình, ông Putin nhấn mạnh mối quan hệ kinh tế giữa hai nước.

"Động lực thúc đẩy hợp tác kinh tế là sự hợp tác Nga-Trung trong lĩnh vực năng lượng", Tổng thống Nga nhấn mạnh. "Trong bối cảnh khủng hoảng ở Trung Đông, Nga tiếp tục duy trì vai trò là nhà cung cấp tài nguyên đáng tin cậy, trong khi Trung Quốc vẫn là người tiêu dùng có trách nhiệm các nguồn tài nguyên này".

Tuy nhiên, lĩnh vực này phản ánh sự bất cân xứng trong quan hệ song phương. Trung Quốc có nhiều lựa chọn nguồn cung hơn, bao gồm LNG đường biển, Trung Á và các nhà cung cấp khác, nên không chịu áp lực phải chốt nhanh các điều kiện với Moskva.

Trong khi đó, Nga cần thị trường Trung Quốc để thay thế đầu ra năng lượng tại châu Âu. AP cho biết xuất khẩu dầu của Nga sang Trung Quốc tăng khoảng 35% trong quý I/2026, củng cố vai trò của Bắc Kinh như khách hàng năng lượng then chốt của Moskva.

Từ góc nhìn Bắc Kinh, năng lượng được đặt trong một khuôn khổ rộng hơn về ổn định toàn cầu. Ông Tập đề cập tình hình Trung Đông như một nhân tố gây rủi ro đối với chuỗi cung ứng, năng lượng và thương mại quốc tế. Trung Quốc vì vậy muốn thể hiện vai trò của mình không chỉ như một đối tác của Nga, mà còn như một bên thúc đẩy ổn định trong môi trường quốc tế nhiều biến động.

Hai chuyến thăm nâng cao vị thế của Trung Quốc

Chuyến thăm của ông Putin diễn ra chỉ ít ngày sau khi ông Tập tiếp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh. Chính yếu tố thời điểm này khiến truyền thông đặc biệt chú ý.

Reuters nhận định Trung Quốc đang cố thể hiện hình ảnh một cường quốc ổn định, có khả năng đối thoại với cả Washington lẫn Moskva. Việc Bắc Kinh tiếp đón liên tiếp hai nhà lãnh đạo Mỹ và Nga cho thấy Trung Quốc muốn đặt mình ở vị trí trung tâm trong bàn cờ ngoại giao nước lớn.

Đối với Nga, chuyến thăm giúp Moskva phát đi thông điệp rằng nước này không bị cô lập. Bất chấp sức ép từ phương Tây, ông Putin vẫn được Trung Quốc tiếp đón trọng thể, ký tuyên bố chung và thúc đẩy hàng loạt văn kiện hợp tác. Đây là thông điệp quan trọng về đối nội, đối ngoại và cả kinh tế, nhất là khi Nga đang tìm cách duy trì các kênh thương mại, thanh toán và đầu ra năng lượng ngoài hệ thống phương Tây.

Tờ El País cho rằng chuyến thăm cho thấy "sự ăn ý" giữa ông Tập và ông Putin sau chuyến đi của ông Trump. Tờ này cũng nhấn mạnh quan hệ Nga–Trung hiện vừa là biểu tượng của trật tự đa cực mà hai nước theo đuổi, vừa là bằng chứng về sự phụ thuộc kinh tế ngày càng lớn của Nga vào Trung Quốc kể từ khi chiến tranh Ukraine nổ ra.

Bà Patricia Kim, chuyên gia chính sách đối ngoại tại Brookings Institution, nhận định rằng nếu thượng đỉnh Trung – Nga tạo ra một tuyên bố chung và hàng chục thỏa thuận, thì chỉ riêng tính biểu tượng cũng đã rất đáng kể. Điều đó sẽ củng cố thông điệp rằng quan hệ đối tác Trung–Nga vẫn "mạnh, được thể chế hóa và phối hợp trên nhiều vấn đề chiến lược".

Từ góc nhìn châu Âu, ông Claus Soong, chuyên gia của Viện Mercator về Nghiên cứu Trung Quốc, nói rằng bối cảnh địa chính trị hiện nay đặt Bắc Kinh vào vị thế thuận lợi. Theo ông, cả Mỹ và Nga đều cần Trung Quốc, nhưng theo hai cách khác nhau: Washington cần xử lý quan hệ với một đối thủ chiến lược, còn Moskva cần một đối tác có lợi ích địa chính trị và năng lượng giao thoa.