Mỹ muốn Bắc Kinh tác động Iran để mở lại Eo biển Hormuz

Vấn đề Iran và Eo biển Hormuz đã trở thành một trong những nội dung đáng chú ý trong cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, bên cạnh các chủ đề thương mại, công nghệ, Đài Loan và tiếp cận thị trường.

Theo Nhà Trắng, ông Trump và ông Tập đã thảo luận về tình hình Trung Đông và nhất trí rằng Eo biển Hormuz cần được duy trì mở để bảo đảm dòng chảy tự do của năng lượng. Phía Mỹ cũng cho biết hai nhà lãnh đạo đồng thuận rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, hiện chưa rõ Washington đã đạt được cam kết cụ thể nào từ Bắc Kinh về việc gây sức ép trực tiếp với Tehran hay chưa. Truyền thông nhà nước Trung Quốc chỉ cho biết hai nhà lãnh đạo "trao đổi quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực lớn, như tình hình Trung Đông", mà không nêu cụ thể Eo biển Hormuz.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ: Trung Quốc có lợi ích lớn trong việc mở lại Hormuz

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC sau ngày đầu hội nghị thượng đỉnh (14/5), Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói Trung Quốc có thể sử dụng ảnh hưởng của mình đối với Iran để hỗ trợ mở lại Eo biển Hormuz.

"Việc eo biển được mở lại rõ ràng là lợi ích rất lớn của họ”, ông Bessent nói. “Tôi cho rằng họ sẽ hành động ở hậu trường, trong phạm vi mà bất kỳ bên nào có thể tác động tới giới lãnh đạo Iran".

Ông Bessent lập luận rằng lợi ích của Trung Quốc trong vấn đề Hormuz thậm chí còn lớn hơn Mỹ. Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới khi khoảng 10% lượng dầu nhập khẩu của nước này đến từ Iran và hơn một nửa đến từ Trung Đông trong năm 2024, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ cũng nói gần như toàn bộ dầu thô xuất khẩu của Iran đều được bán cho Trung Quốc. "Trung Quốc có lợi ích lớn hơn nhiều so với Mỹ trong việc mở lại eo biển này", ông nhấn mạnh.

Cách lập luận này cho thấy Washington đang tìm cách biến quan hệ năng lượng giữa Trung Quốc và Iran thành một kênh tác động ngoại giao. Mỹ cho rằng Bắc Kinh có đủ lợi ích kinh tế để thúc đẩy Tehran giảm căng thẳng tại Hormuz, đồng thời có đủ ảnh hưởng để chuyển tải thông điệp tới giới lãnh đạo Iran.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thị trường năng lượng toàn cầu. Trước chiến tranh, khoảng 20% lượng dầu thô của thế giới đi qua eo biển này. Bất kỳ gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể tác động ngay tới giá dầu, chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hải và lạm phát toàn cầu.

Theo phía Mỹ, Iran đã phong tỏa eo biển này từ đầu tháng 3 để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel khiến nhiều nhà lãnh đạo Iran thiệt mạng. Việc phong tỏa đã cắt đứt dòng dầu xuất khẩu từ Vịnh Ba Tư ra thị trường toàn cầu, gây ra cú gián đoạn nguồn cung lớn.

Tehran hiện tuyên bố kiểm soát tuyến hàng hải hẹp này, vốn là một trong những điểm nghẽn chính trong các cuộc đàm phán hòa bình bế tắc với Mỹ. Iran được cho là tìm cách áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua Hormuz.

Nhà Trắng cho biết tại cuộc gặp ở Bắc Kinh, ông Tập cũng nêu rõ lập trường phản đối việc quân sự hóa eo biển và bất kỳ nỗ lực nào nhằm thu phí đối với việc sử dụng tuyến hàng hải này.

Trong khi kêu gọi Trung Quốc tác động tới Tehran, Mỹ cũng đang sử dụng các biện pháp gây sức ép trực tiếp đối với Iran. Ông Bessent cho biết Washington đã áp đặt phong tỏa đối với các cảng Iran nhằm buộc Tehran đi tới một thỏa thuận.

Tuy nhiên, phía Iran bác bỏ quan điểm cho rằng Tehran là nguyên nhân chính khiến Hormuz không thể vận hành bình thường. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói tại một hội nghị ở Ấn Độ rằng tuyến đường thủy này "mở cửa cho tất cả các tàu thương mại", nhưng các tàu "cần hợp tác với lực lượng hải quân của chúng tôi".

Iran cho rằng tình trạng gián đoạn vận tải bắt nguồn từ cuộc phong tỏa hải quân mà Tehran coi là bất hợp pháp của Mỹ đối với các cảng Iran.

Trung Quốc có thể mua thêm năng lượng Mỹ

Một nội dung đáng chú ý khác được ông Bessent nêu ra là Trung Quốc quan tâm tới việc mua thêm năng lượng của Mỹ để ứng phó với tình trạng gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông.

Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, Trung Quốc và nhiều quốc gia khác đang tìm kiếm các nguồn năng lượng ổn định hơn trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tại Hormuz làm gia tăng rủi ro phụ thuộc vào Trung Đông.

Mỹ có kế hoạch tăng xuất khẩu dầu và khí tự nhiên hóa lỏng từ Alaska. Ông Bessent cho rằng Alaska là một nguồn cung phù hợp đối với Trung Quốc do vị trí địa lý gần hơn so với nhiều nguồn cung khác của Mỹ.

"Chúng tôi cho rằng không chỉ Trung Quốc, mà các quốc gia trên khắp thế giới sẽ tìm cách đa dạng hóa khỏi Trung Đông để hướng tới những nguồn năng lượng ổn định hơn, và còn nơi nào tốt hơn Mỹ?", ông Bessent nói.

Nếu Trung Quốc thực sự mua thêm dầu hoặc LNG từ Mỹ, năng lượng có thể trở thành một phần quan trọng trong đàm phán kinh tế Mỹ - Trung. Với Washington, đây là cơ hội tăng xuất khẩu và thu hẹp thâm hụt thương mại. Với Bắc Kinh, đó là một hướng đa dạng hóa nguồn cung trong bối cảnh tuyến Hormuz trở nên dễ tổn thương hơn.

Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin chính thức từ phía Trung Quốc xác nhận một cam kết mua năng lượng cụ thể. Vì vậy, đây vẫn là tín hiệu đáng theo dõi, chưa thể xem là một thỏa thuận đã hoàn tất.

Dù phía Mỹ nhấn mạnh đồng thuận về Hormuz và vai trò của Trung Quốc đối với Iran, Bắc Kinh tỏ ra thận trọng trong phát ngôn công khai.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn chỉ nói rằng Trung Đông là một trong các chủ đề được hai nhà lãnh đạo thảo luận, đồng thời khẳng định chính sách của Trung Quốc về eo biển này là "nhất quán và rõ ràng".