Ông Trump nỗ lực xoa dịu cử tri, tìm lối thoát sớm cho chiến tranh Iran

Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với một trong những thách thức chính trị lớn nhất trong nhiệm kỳ hiện tại: trấn an cử tri Mỹ trước tác động kinh tế từ cuộc chiến với Iran, đồng thời tìm cách chứng minh rằng Nhà Trắng đang kiểm soát được xung đột và có thể đưa chiến tranh đến hồi kết.

Tại một sự kiện ở Nhà Trắng hôm 4/5 nhân Tuần lễ Doanh nghiệp nhỏ, ông Trump nói nền kinh tế Mỹ đang "bùng nổ", cho rằng các chính sách cắt giảm thuế và nới lỏng quy định đã tạo ra "hoạt động kinh doanh kỷ lục". Nhà Trắng cũng nhấn mạnh sự kiện này là bằng chứng cho "sự hồi sinh" của các doanh nghiệp nhỏ dưới chương trình nghị sự "Nước Mỹ trước hết".

Tuy nhiên, thông điệp lạc quan này được đưa ra trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh, gây sức ép lên các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ, cho thấy "tử huyệt kinh tế" từ cuộc chiến này.

Giá dầu Brent đã lên khoảng 114 USD/thùng cuối ngày 4/5, trong khi giá xăng trung bình tại Mỹ vượt 4,45 USD/gallon và giá dầu diesel tăng lên trên 5,64 USD/gallon. Giá nhiên liệu cao làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa, từ đó có nguy cơ đẩy giá tiêu dùng lên cao hơn.

Áp lực kinh tế đang nhanh chóng chuyển hóa thành sức ép chính trị. Một cuộc thăm dò mới nhất của Reuters/Ipsos cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm xuống 34%, mức thấp nhất trong nhiệm kỳ hiện tại.

Đáng chú ý, chỉ 22% người được hỏi tán thành cách ông xử lý vấn đề chi phí sinh hoạt, trong khi tỷ lệ ủng hộ ông về kinh tế chỉ còn 27% - thấp hơn cả nhiệm kỳ 1 của ông và nhiệm kỳ của ông Biden.

Đây là diễn biến bất lợi đối với ông Trump, người từng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024 với cam kết kéo giá cả đi xuống sau giai đoạn lạm phát cao dưới thời người tiền nhiệm Joe Biden. Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, giá xăng, giá thực phẩm và chi phí sinh hoạt trở thành những vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến tâm lý cử tri.

Nhà Trắng chuyển thông điệp: chiến tranh "đã kết thúc"

Trong nỗ lực giảm áp lực chính trị, chính quyền Trump đang tìm cách định hình lại nhận thức của công chúng về cuộc chiến Iran.

Ngày 5/5, tại buổi họp báo Nhà Trắng, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố "Chiến dịch Epic Fury đã kết thúc" và khẳng định Mỹ đã đạt được mục tiêu của chiến dịch. Theo ông Rubio, các hoạt động nhằm mở lại Eo biển Hormuz hiện chỉ mang tính phòng thủ và nhân đạo, chứ không phải là một phần của cuộc chiến đang tiếp diễn.

Cùng ngày, ông Trump thông báo tạm dừng nỗ lực dẫn đường cho các tàu thương mại đi qua Eo biển Hormuz "trong một thời gian ngắn", với lý do có "tiến triển lớn" hướng tới một thỏa thuận với Iran. Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa như một phần của chiến lược gây sức ép kinh tế tối đa với Tehran.

Cách tiếp cận này cho thấy Nhà Trắng đang cố gắng gửi hai thông điệp cùng lúc. Với cử tri trong nước, ông Trump muốn chứng minh rằng chiến tranh không còn leo thang và Mỹ đang tiến gần tới một thỏa thuận. Với Iran, Washington vẫn duy trì sức ép quân sự và kinh tế để buộc Tehran nhượng bộ.

Tuy nhiên, việc khẳng định chiến tranh đã kết thúc không đồng nghĩa với việc xung đột thực sự đã chấm dứt. Theo New York Times, tên lửa vẫn được phóng, hai bên vẫn tranh giành quyền kiểm soát hoạt động hàng hải ở Eo biển Hormuz.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quan, nói tại buổi họp báo ngày 5/5 rằng Iran đã tấn công lực lượng Mỹ hơn 10 lần kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, nhưng các cuộc tấn công này được đánh giá là "chưa vượt ngưỡng tái khởi động tác chiến lớn".

Bài toán Eo biển Hormuz và giá năng lượng

Eo biển Hormuz đang là tâm điểm của cuộc khủng hoảng. Đây là tuyến hàng hải quan trọng đối với dầu mỏ toàn cầu, nên bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tác động trực tiếp tới giá năng lượng thế giới và chi phí sinh hoạt tại Mỹ.

Ông Trump đặt cược rằng phong tỏa các tàu ra vào cảng Iran và sức ép kinh tế sẽ buộc Tehran nhượng bộ. Ông nhiều lần tuyên bố Iran muốn đạt thỏa thuận, đồng thời cho rằng Tehran đang "chơi trò" khi trao đổi với Mỹ nhưng phủ nhận trên truyền hình.

Tuy nhiên, New York Times dẫn lời nhiều chuyên gia cho rằng tính toán của ông Trump có thể quá lạc quan. Họ nhận định Iran có khả năng chịu đựng sức ép kinh tế lâu hơn mức Nhà Trắng dự đoán, đặc biệt khi chính phủ Iran tin rằng họ đang có lợi thế nhờ khả năng kiểm soát hoạt động vận tải qua eo biển.

Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại International Crisis Group, cho rằng ông Trump liên tục tìm kiếm một công cụ cưỡng ép mới với kỳ vọng nó sẽ nhanh chóng mang lại chiến thắng. Tuy nhiên, theo ông, sức ép nếu không đi kèm một "lối thoát giữ thể diện" cho Iran thì khó có thể tạo ra thỏa thuận.

Đây là điểm mấu chốt trong nỗ lực chấm dứt chiến tranh sớm của chính quyền Trump. Washington muốn Iran nhượng bộ, nhưng Tehran khó có thể chấp nhận một thỏa thuận bị nhìn nhận như sự đầu hàng. Iran muốn có bảo đảm rằng chiến sự sẽ không tái diễn và không tin chắc rằng bất kỳ tổng thống Mỹ nào cũng sẽ duy trì việc dỡ bỏ trừng phạt trong dài hạn.

Áp lực bầu cử giữa nhiệm kỳ

Về đối nội, cuộc chiến Iran đang gây chia rẽ trong chính nền tảng ủng hộ ông Trump. Một bộ phận cử tri "Nước Mỹ trước hết" cho rằng ông đang dành quá nhiều sự chú ý cho xung đột ở nước ngoài, thay vì tập trung vào các vấn đề sát sườn như giá xăng, chi phí sinh hoạt và việc làm.

Trong các bài phát biểu gần đây, ông Trump liên tục tìm cách chuyển trọng tâm sang kinh tế trong nước. Ông nhấn mạnh thành tựu cắt giảm thuế, giảm quy định, bảo vệ An sinh Xã hội và Medicare, đồng thời khẳng định khu vực tư nhân đã tạo ra việc làm thay thế sau các đợt cắt giảm lực lượng lao động liên bang.

Dù vậy, thông điệp này nhiều lần được chuyển hướng sang các chủ đề khác, từ chỉ trích ông Biden, phàn nàn về truyền thông, đến các vấn đề văn hóa - chính trị gây tranh cãi. Điều đó khiến các đồng minh Cộng hòa lo ngại rằng ông Trump chưa xây dựng được một thông điệp kinh tế đủ tập trung trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Các con số thăm dò cho thấy rủi ro chính trị đang gia tăng. Dù phần lớn cử tri Cộng hòa vẫn ủng hộ ông Trump, tỷ lệ không hài lòng trong nội bộ đảng về cách ông xử lý chi phí sinh hoạt đã tăng lên.

Trong khi đó, nhóm cử tri độc lập, lực lượng có thể đóng vai trò quyết định trong bầu cử quốc hội, đang nghiêng về đảng Dân chủ (34% so với 20%), theo kết quả thăm dò Reuters/Ipsos.

Không có "giải pháp thần kỳ" cho ông Trump

Ông Trump đang tìm kiếm một giải pháp nhanh chóng để vừa chấm dứt chiến tranh, vừa hạ nhiệt giá năng lượng, vừa bảo vệ triển vọng chính trị của Đảng Cộng hòa. Nhưng các phân tích cho thấy có thể không tồn tại một giải pháp nhanh gọn như vậy.

Chiến dịch không kích, phong tỏa hàng hải, đe dọa quân sự và sức ép kinh tế đều chưa buộc Iran thay đổi căn bản lập trường. Kho dự trữ hạt nhân của Iran được cho là vẫn còn nguyên vẹn, trong khi hơn một nửa số tên lửa và bệ phóng của nước này vẫn tồn tại theo đánh giá của Mỹ.

Mặt khác, ngay cả nếu chiến tranh kết thúc ngay lập tức, các chuyên gia cảnh báo thị trường năng lượng và vận tải biển có thể mất nhiều tháng để trở lại bình thường. Điều đó đồng nghĩa tác động kinh tế đối với cử tri Mỹ có thể kéo dài sang giai đoạn vận động bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trong bối cảnh đó, chiến lược của ông Trump dường như là vừa duy trì sức ép tối đa với Iran, vừa liên tục phát tín hiệu rằng một thỏa thuận đang đến gần. Đây là nỗ lực nhằm xoa dịu cử tri rằng Nhà Trắng không để cuộc chiến vượt khỏi tầm kiểm soát, đồng thời khẳng định các khó khăn kinh tế hiện nay chỉ mang tính tạm thời.

Tuy nhiên, khi giá nhiên liệu vẫn ở mức cao, Eo biển Hormuz chưa hoàn toàn thông suốt và tỷ lệ ủng hộ tiếp tục suy giảm, ông Trump sẽ cần nhiều hơn những tuyên bố lạc quan để thuyết phục công chúng.

Với cử tri Mỹ, câu hỏi quan trọng và thực tế hơn không chỉ là liệu Washington có thể tuyên bố chiến thắng ở Iran hay không, mà là bao giờ giá xăng và chi phí sinh hoạt thực sự hạ nhiệt.