Thấy gì từ việc Sony 'bán mình' cho TCL của Trung Quốc?

Từ biểu tượng sản xuất sang doanh nghiệp sở hữu thương hiệu

Theo thỏa thuận, hai bên sẽ thành lập liên doanh mang tên Bravia Inc., dự kiến đặt trụ sở tại Tokyo và đi vào hoạt động từ tháng 4/2027 sau khi hoàn tất các thủ tục phê duyệt. TCL sẽ nắm 51% cổ phần và quyền chi phối, trong khi Sony giữ 49%. Tập đoàn Trung Quốc dự kiến chi khoảng 75,4 tỷ yên (tương đương 473 triệu USD) cho thương vụ này.

Liên doanh mới sẽ tiếp quản toàn bộ mảng giải trí tại gia của Sony, bao gồm TV Bravia, màn hình doanh nghiệp, hệ thống LED, máy chiếu cùng các sản phẩm âm thanh và rạp hát tại gia. Tổng giá trị hoạt động được chuyển giao ước tính hơn 102 tỷ yên.

Đáng chú ý, TCL sẽ tiếp quản 100% công ty sản xuất Sony EMCS tại Malaysia. Hai bên đồng thời đang đàm phán về khả năng chuyển giao một phần hoạt động sản xuất tại Trung Quốc, cho thấy Sony đang từng bước rút khỏi vai trò sản xuất trực tiếp trong lĩnh vực TV. Dù vậy, Sony vẫn giữ quyền sở hữu thương hiệu. Các sản phẩm của liên doanh tiếp tục mang tên Sony và Bravia nhằm duy trì nhận diện và niềm tin của người tiêu dùng toàn cầu.

Theo các chuyên gia trong ngành, việc mảng TV của Sony chuyển giao năng lực sản xuất cho đối tác Trung Quốc TCL không chỉ là một thương vụ doanh nghiệp đơn lẻ. Đằng sau quyết định của một biểu tượng công nghệ Nhật Bản là xu hướng tái cấu trúc sâu rộng của ngành điện tử toàn cầu — nơi các thương hiệu lâu đời dần rút khỏi sản xuất, nhường vai trò "công xưởng" cho doanh nghiệp Trung Quốc.

Theo mô hình hợp tác mới, Sony vẫn giữ thương hiệu và định hướng sản phẩm, trong khi TCL đảm nhận phần lớn hoạt động sản xuất và vận hành chuỗi cung ứng. Điều này đồng nghĩa vai trò của Sony chuyển từ nhà sản xuất sang doanh nghiệp tập trung vào thiết kế, hệ sinh thái và giá trị thương hiệu. Diễn biến này phản ánh xu hướng đã xuất hiện hơn hai thập kỷ qua: các tập đoàn công nghệ tại Nhật Bản, châu Âu và Mỹ dần rời bỏ các ngành phần cứng có biên lợi nhuận thấp để tập trung vào mảng có giá trị gia tăng cao hơn.

Trước Sony, nhiều thương hiệu lớn đã đi theo con đường tương tự. Philips (Hà Lan) rút khỏi sản xuất TV và cấp quyền thương hiệu cho TPV Technology (Hồng Kông, Trung Quốc). IBM (Mỹ) bán mảng máy tính cá nhân cho Lenovo (Trung Quốc) năm 2005. Motorola Mobility (Mỹ) được Lenovo tiếp quản năm 2014. Thomson (Pháp) chuyển mảng TV sang TCL từ đầu những năm 2000.

Vì sao các tên tuổi lớn rời bỏ sản xuất?

Theo các chuyên gia, sự thay đổi không đến từ yếu tố chiến lược riêng lẻ, mà từ cấu trúc kinh tế của ngành điện tử tiêu dùng.

Thứ nhất, phần cứng trở thành ngành lợi nhuận thấp. TV, PC hay smartphone từng là sản phẩm công nghệ cao, nhưng khi thị trường trưởng thành, cạnh tranh giá trở thành yếu tố quyết định. Biên lợi nhuận giảm khiến việc duy trì hệ thống nhà máy quy mô lớn không còn hấp dẫn với các tập đoàn phương Tây và Nhật Bản. Trong khi đó, doanh nghiệp Trung Quốc phát triển lợi thế quy mô, kiểm soát chuỗi cung ứng và tối ưu chi phí sản xuất.

Thứ hai, Trung Quốc nắm lợi thế chuỗi cung ứng. Các hãng như TCL hay Lenovo không chỉ lắp ráp sản phẩm mà còn tham gia sâu vào hệ sinh thái linh kiện, màn hình, logistics và sản xuất quy mô lớn. Điều này giúp chi phí thấp hơn đáng kể so với mô hình sản xuất truyền thống. Khi lợi thế sản xuất chuyển dịch, các thương hiệu lâu đời buộc phải lựa chọn: tiếp tục đầu tư vốn lớn với lợi nhuận thấp, hoặc chuyển sang mô hình "asset-light" — nhẹ tài sản.

Thứ ba, giá trị chuyển sang tài sản vô hình. Ngày nay, lợi nhuận cao nhất trong ngành công nghệ không nằm ở nhà máy mà ở phần mềm và hệ sinh thái, nội dung số, dịch vụ, bản quyền và thương hiệu. Sony hiện kiếm phần lớn lợi nhuận từ game, âm nhạc và giải trí thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng, một thay đổi mang tính cấu trúc.

Thứ tư, chuỗi dịch chuyển quyền lực công nghiệp toàn cầu đang diễn ra. Các thương vụ này phản ánh ba giai đoạn lớn của ngành điện tử. Thập niên 1990 là thời điểm Nhật Bản thống trị sản xuất điện tử toàn cầu. Thập niên 2000 là lúc Hàn Quốc vươn lên với Samsung và LG. Những năm 2020, Trung Quốc trở thành trung tâm sản xuất quy mô toàn cầu. Điểm khác biệt hiện nay là doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ sản xuất mà còn tham gia thiết kế và phát triển công nghệ.

Xu hướng chuyển giao sản xuất mang lại một số hàm ý quan trọng. Lợi nhuận đang rời khỏi phần cứng truyền thống. Doanh nghiệp tiếp tục phụ thuộc vào sản xuất phần cứng có nguy cơ đối mặt biên lợi nhuận giảm dài hạn. Ngược lại, các công ty sở hữu hệ sinh thái, phần mềm hoặc nội dung có khả năng duy trì định giá cao hơn. Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng châu Á tiếp tục hưởng lợi. Việc chuyển giao sản xuất giúp các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn tại châu Á mở rộng thị phần toàn cầu. Điều này củng cố vai trò của khu vực trong chuỗi giá trị công nghệ.