Tăng trưởng nhanh nhất châu Á, kinh tế Việt Nam đối mặt rủi ro nào?

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) vừa công bố dự báo mới nhất về tăng trưởng GDP, tác động của chiến sự ở Trung Đông cũng như những rủi ro mà kinh tế Việt Nam sẽ phải đối mặt trong thời gian tới.

Tăng trưởng tiếp tục nhanh trên nền cao 2025

Tại buổi họp báo về cập nhật triển vọng phát triển kinh tế của Việt Nam ngày 10/4, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) công bố dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam ở mức 7,2% năm 2026 và lùi nhẹ về 7,0% năm 2027, trong kịch bản các biến động địa chính trị và địa kinh tế hiện nay sớm ổn định.

Với dự báo này, Việt Nam sẽ là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất không chỉ ở khu vực Đông Nam Á mà còn cả ở châu Á trong vòng 2 năm tới, theo Báo cáo Triển vọng ADB (ADO) phiên bản tháng 4.

Ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam, lưu ý dự báo này giả định việc tăng cường đầu tư công – vốn đã trở thành động lực chính cho tăng trưởng GDP trong vài năm qua – và một chính sách tiền tệ chủ động.

Dù các mức dự báo này không cao bằng mức 8% đạt được trong năm 2025 hay mức hai con số đề ra cho những năm tới, nhưng ADB đánh giá đây vẫn là "những con số rất đáng nể và kiên cường nếu đạt được", ông Shantanu Chakraborty nêu quan điểm.

Nói rõ thêm, ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, cho biết các dự báo này được xây dựng theo kịch bản tình hình xung đột ở Trung Đông sớm ổn định và tăng trưởng kinh tế của khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ chậm lại xuống mức 5,1% trong năm nay từ 5,4% năm 2025, trong đó kinh tế Trung Quốc – động lực tăng trưởng của khu vực và thế giới – được dự báo tăng trưởng chậm lại còn 4,5-4,6% từ mức 5% năm 2025.

Động lực tăng trưởng năm 2026 của Việt Nam đến từ việc thúc đẩy hoạt động đầu tư công và thực hiện chính sách tiền tệ nới lỏng. Mặc dù đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và xuất khẩu vẫn là động lực chính của tăng trưởng, các yếu tố bất lợi từ bên ngoài, bao gồm xung đột tại Trung Đông và các chính sách thuế quan của Mỹ, có thể ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư và hoạt động xuất khẩu, ông Hùng lưu ý.

Lạm phát trong năm nay và năm sau được dự báo ở mức tương ứng 4,0% và 3,8%, tăng đáng kể so với mức 3,3% của năm ngoái.

Nền kinh tế đối mặt nhiều rủi ro

Bên cạnh các động lực như nêu ở trên, ông Nguyễn Bá Hùng chỉ ra các khó khăn đối với việc đạt được tăng trưởng kinh tế cao trong năm nay. Thứ nhất, tăng trưởng GDP của Việt Nam xuất phát từ nền cao (8,02%) trong năm 2025 nên để đạt mức tăng trưởng tương tự sẽ khó hơn so với nền thấp.

Ngoài ra, tăng trưởng kinh tế thế giới được dự báo sẽ chậm lại. và khi đó, cầu nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam sẽ thấp hơn. Ngoài việc đẩy giá dầu tăng, bất ổn địa chính trị còn ảnh hưởng đến thương mại quốc tế, chi phí vận tải theo hướng bất lợi, khiến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam gặp khó.

Ông Hùng nhấn mạnh chính sách thuế của Mỹ vẫn khó lường. Mặc dù Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ mức thuế đối ứng 20% và hiện mức thuế khẩn cấp chính quyền Trump áp với Việt Nam chỉ còn 15% và có thể có thời hạn trong 150 ngày, nhưng diễn biến sau đó có thể vừa khó lường nhưng cũng có thể tích cực hơn đối với Việt Nam.

Chuyên gia kinh tế ADB cũng chỉ ra 3 rủi ro đối với kinh tế Việt Nam trong ngắn hạn. Thứ nhất, xung đột kéo dài ở Trung Đông và căng thẳng địa chính trị gia tăng, dẫn đến sự gián đoạn nghiêm trọng của thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng, đồng thời khuếch đại hơn nữa sự bất ổn kinh tế toàn cầu.

Đối với Việt Nam, chiến sự ở Trung Đông tác động "tương đối lớn" với cả tăng trưởng GDP và lạm phát. Trong trường hợp mà chính phủ muốn kiềm chế lạm phát bằng cách trợ giá xăng dầu, điều này sẽ gây áp lực lên ngân sách.

Thứ hai, rủi ro tài chính tiếp tục hạn chế triển vọng tăng trưởng. Áp lực thanh khoản, nợ xấu gia tăng và thị trường trái phiếu doanh nghiệp còn kém phát triển có thể hạn chế tăng trưởng tín dụng và đẩy chi phí vốn lên cao.

Năm 2025, tăng trưởng tín dụng đã vượt mục tiêu của chính phủ là 16% và thực tế đạt 19%. Do đó, đến cuối năm 2025, tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP đạt khoảng 145%. Sang năm 2026, chính phủ hạ mục tiêu tăng trưởng tín dụng về 15%, tức tạo áp lực ngắn hạn cho tăng trưởng kinh tế.

Thứ ba là những cú sốc thuế quan mới và tình trạng bất định cao trong chính sách thương mại. Việc Mỹ điều chỉnh thuế quan có thể làm suy yếu nhu cầu và thương mại toàn cầu, đồng thời tạo thêm bất định cho triển vọng đầu tư.

"Dù Việt Nam có thể gặp thuận lợi hơn, nhưng khó khăn là chúng ta không biết diễn biến thuế quan ra sao. Rủi ro về bất định là nặng hơn là cái rủi ro là một cái tỷ lệ phần trăm nào đó cụ thể về thuế quan", ông Hùng nêu quan điểm.

Ông Hùng kết luận rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn cho thấy khả năng chống chịu, dù triển vọng rất bất ổn định do các lực cản toàn cầu ngày càng lớn, trong đó có xung đột ở Trung Đông và các mức thuế quan của Mỹ. Các rủi ro bên ngoài đối với triển vọng gia tăng theo chiều hướng bất lợi, với khả năng xung đột kéo dài ở Trung Đông ngày càng rõ nét.

Chiến sự Trung Đông là hồi chuông cảnh tỉnh

Nói về các biện pháp ứng phó thời gian qua, Giám đốc Quốc gia ADB cho rằng chính phủ Việt Nam đã phản ứng nhanh chóng trước tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng do xung đột tại Trung Đông gây ra. Các biện pháp tài khóa có thời hạn, bao gồm giảm thuế, sử dụng quỹ bình ổn, kết hợp với điều hành giá linh hoạt và tăng cường phối hợp đảm bảo nguồn cung, đã góp phần kiềm chế áp lực lạm phát trong ngắn hạn và hỗ trợ tăng trưởng.

"Trong 3 năm tôi ở đây, bất cứ khi nào có khủng hoảng, chính phủ Việt Nam luôn là người đầu tiên thực sự hành động, phối hợp với các tổ chức quốc tế để tìm kiếm giải pháp và đưa ra các biện pháp trong nước phù hợp", ông nói thêm.

Ông khuyến nghị, về dài hạn, việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và đẩy nhanh tiến độ chuyển dịch sang năng lượng sạch sẽ đóng vai trò then chốt, giúp giảm tính dễ tổn thương trước các cú sốc trong tương lai.

Chiến sự ở Trung Đông và hệ quả của nó là hồi chuông cảnh tỉnh cho nhiều quốc gia phụ thuộc quá nhiều vào năng lượng nhập khẩu. "Không có gì thay thế được việc tăng cường khả năng tự chủ nguồn cung năng lượng nội địa và chuyển sang các nguồn năng lượng sạch, xanh và bền vững hơn", ông nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Bá Hùng khuyến nghị Việt Nam phải dựa nhiều hơn vào các yếu tố nội địa để có thể tăng trưởng, duy trì các thế mạnh hiện có về kinh tế đối ngoại, đồng thời kiểm soát được các rủi ro đến từ kinh tế bên ngoài.

Cải cách thể chế, bao gồm tái cơ cấu bộ máy hành chính đang triển khai, cùng với việc cải thiện đầu tư công và khuôn khổ pháp lý, có thể thúc đẩy tăng trưởng trung hạn bằng cách nâng cao hiệu quả khu vực công, thu hút thêm đầu tư tư nhân, và tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế.

Báo cáo của ADB cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển sâu rộng thị trường trái phiếu doanh nghiệp của Việt Nam để đa dạng hóa nguồn tài chính và hỗ trợ đầu tư dài hạn. Do đó, việc nâng cao tính minh bạch, mở rộng sự tham gia của thị trường và đảm bảo các quy định nhất quán sẽ là chìa khóa để củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường vốn và xây dựng một hệ thống tài chính kiên cường hơn.