Làn sóng chuyển giao tài sản: Bài toán giữ của và sinh lời cho thế hệ kế thừa

Thị trường tài chính toàn cầu đang chứng kiến một kỷ nguyên được gọi là "The Great Wealth Transfer" - cuộc đại chuyển giao tài sản từ thế hệ Baby Boomers (những người được sinh ra trong khoảng từ năm 1946 đến năm 1964) sang Millennials và Gen Z. Trong chương trình Hộp Tài sản, ông Nguyễn Kỳ Minh, Kinh tế trưởng, CTCP Chứng khoán Guotai Junan Việt Nam (IVS) cho biết có khoảng 31.000 tỷ USD tài sản sẽ được chuyển giao trong vòng 10 năm tới (đến năm 2035), chủ yếu từ những cá nhân sở hữu trên 5 triệu USD.

Song song với đó, xu hướng dịch chuyển tài sản xuyên biên giới cũng gia tăng mạnh mẽ. Năm 2025 ghi nhận kỷ lục 142.000 triệu phú di cư, và con số này có thể đạt 165.000 người vào năm 2026. Điều này đặt ra hàng loạt vấn đề liên quan đến khác biệt pháp lý, thuế, cũng như khẩu vị đầu tư giữa các thế hệ và các khu vực.

Xét về địa lý, Bắc Mỹ vẫn chiếm hơn 53% tăng trưởng tài sản tài chính toàn cầu giai đoạn 2024–2025, song châu Á đang tăng tốc nhanh chóng. Tại Trung Quốc, một "xã hội thừa kế" đang hình thành, với khoảng 2.100 tỷ USD dự kiến được chuyển giao trong giai đoạn 2025–2035. Sự già hóa của giới siêu giàu và việc chưa áp dụng thuế thừa kế đang thúc đẩy quá trình này, đồng thời làm gia tăng nhu cầu sử dụng các công cụ như quỹ tín thác (trust).

Tại Việt Nam, quá trình chuyển giao tài sản đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt trong các gia đình sở hữu doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, khác với các nền kinh tế phát triển, tài sản của giới giàu Việt Nam chủ yếu nằm ở bất động sản và cổ phần doanh nghiệp - những loại tài sản khó phân chia, thanh khoản thấp và tiềm ẩn rủi ro tranh chấp. Trong khi đó, số lượng người siêu giàu tại Việt Nam tăng trưởng nhanh, khoảng 10-15% mỗi năm, khiến nhu cầu quản lý tài sản chuyên nghiệp ngày càng cấp thiết.

Ông Nguyễn Kỳ Minh cho rằng quá trình chuyển giao tại Việt Nam hiện đối mặt với ba thách thức chính. Một là, rủi ro vận hành, doanh nghiệp gia đình dễ gặp khó nếu thế hệ kế thừa không muốn tiếp quản hoặc xảy ra xung đột lợi ích. Hai là lệch pha tư duy, thế hệ đi trước ưa chuộng đất đai, vàng; trong khi thế hệ trẻ quan tâm đến công nghệ, tài sản số và đầu tư toàn cầu. Ba là hành lang pháp lý, các công cụ như quỹ tín thác vẫn chưa hoàn thiện, hạn chế khả năng bảo vệ và phân bổ tài sản hiệu quả.

Dù vậy, môi trường pháp lý đang có những bước tiến đáng kể, như việc triển khai khung pháp lý cho tài sản số và thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa từ năm 2026 – một yếu tố được kỳ vọng phù hợp hơn với khẩu vị đầu tư của thế hệ trẻ.

Khác biệt thế hệ: "điểm nghẽn" của chuyển giao tài sản

Chuyên gia IVS nhận định một trong những vấn đề cốt lõi của quá trình chuyển giao tài sản là sự khác biệt về tư duy giữa các thế hệ.

Trên phạm vi toàn cầu, thế hệ nắm giữ tài sản thường ưu tiên sự ổn định, tài sản hữu hình và ngành truyền thống. Ngược lại, thế hệ kế thừa có xu hướng tìm kiếm cơ hội trong công nghệ, AI, tài sản số và đầu tư có trách nhiệm (ESG), đồng thời đề cao tính thanh khoản và trải nghiệm.

Tại Việt Nam, đặc thù nằm ở việc nhiều gia đình chuyển giao tài sản gắn liền với quyền điều hành doanh nghiệp. Điều này trở thành rào cản nếu thế hệ kế thừa chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng quản trị.

Thực tế quốc tế cho thấy, tới 70% các thương vụ chuyển giao tài sản thất bại không phải do đầu tư thua lỗ, mà do đổ vỡ trong giao tiếp gia đình và thiếu chuẩn bị của người kế thừa.

Ngoài ra, xu hướng toàn cầu hóa cũng khiến bài toán trở nên phức tạp hơn, khi tài sản, nơi cư trú và nghĩa vụ thuế của các thành viên gia đình trải rộng trên nhiều quốc gia.

Bên cạnh các vấn đề chung, Việt Nam còn đối mặt với nhiều thách thức riêng. Điển hình là tài sản như bất động sản quy mô lớn hoặc dự án dở dang khó phân chia mà không làm giảm giá trị. Bên cạnh đó, chưa có luật tín thác hoàn chỉnh như tại Singapore hay Hong Kong, gây khó khăn trong việc bảo vệ tài sản trước rủi ro cá nhân. Việc nhờ người thân đứng tên tài sản tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp cao hay tâm lý e ngại lập kế hoạch thừa kế sớm khiến nhiều gia đình rơi vào tình trạng bị động.

Theo ông Nguyễn Kỳ Minh, chìa khóa để chuyển giao tài sản thành công nằm ở việc chuẩn bị từ sớm và có chiến lược rõ ràng.

Trước hết, thế hệ trẻ cần được tiếp cận với quản lý tài chính và đầu tư ngay từ khi trưởng thành, thay vì nhận toàn bộ tài sản trong một thời điểm. Việc "thực hành" sớm giúp họ tích lũy kinh nghiệm, xây dựng kỷ luật tài chính và khả năng ra quyết định.

Bên cạnh đó, các gia đình nên cân nhắc sử dụng dịch vụ tư vấn tài chính chuyên nghiệp, nhằm thiết kế cấu trúc tài sản phù hợp, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

Quan trọng hơn, việc xây dựng cơ chế giao tiếp minh bạch trong gia đình và đào tạo người kế thừa bài bản được xem là yếu tố quyết định, giúp gia sản không chỉ được giữ vững mà còn tiếp tục gia tăng giá trị qua các thế hệ.

Trong bối cảnh "đại chuyển giao tài sản" đang diễn ra, bài toán không còn là có bao nhiêu tài sản để chuyển giao, mà là chuyển giao như thế nào để tài sản tiếp tục sinh sôi. Đây sẽ là phép thử lớn đối với cả thế hệ đi trước lẫn những người kế thừa trong kỷ nguyên mới.