Thế khó của các ngân hàng thương mại

Theo diễn biến mới nhất, thực hiện "mệnh lệnh" từ Ngân hàng Nhà nước, nhiều ngân hàng thương mại đã bắt đầu thực thi giảm lãi suất huy động đầu vào khoảng 0,5–1% cho các kỳ hạn từ 6 đến 12 tháng. Tuy nhiên, thực tế thị trường lại phản ánh một câu chuyện khác.

Diễn biến từ đầu tháng 4/2026 cho thấy việc giảm lãi suất chủ yếu diễn ra ở một số ngân hàng có thanh khoản tốt hoặc có vốn Nhà nước, trong khi nhiều ngân hàng thương mại cổ phần vẫn duy trì mức lãi suất huy động cao để giữ chân người gửi tiền.

Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm và kỳ hạn ngắn đã có thời điểm tăng lên vùng 4,5–5,5%/năm trong tháng 4 trước khi hạ nhiệt, phản ánh áp lực thanh khoản cục bộ trong hệ thống.

Ở chiều ngược lại, lãi suất cho vay gần như không có sự điều chỉnh tương ứng. Lãi suất cho vay trung dài hạn phổ biến vẫn ở mức 9–11%/năm, cho thấy độ trễ rõ rệt giữa chính sách và thực tế thị trường.

TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định: "Mặc dù lãi suất huy động tại một số ngân hàng có dấu hiệu giảm theo chỉ đạo, nhưng lãi suất cho vay vẫn đứng yên hoặc thậm chí có xu hướng tăng".

Lý giải cho hiện tượng này, ông Hiếu cho rằng rủi ro kinh tế toàn cầu (giá dầu, xung đột Trung Đông) và áp lực nợ xấu nội tại khiến các ngân hàng không sẵn lòng giảm biên lợi nhuận. Khi rủi ro tăng, lãi suất cho vay – vốn là một hàm số của rủi ro – buộc phải duy trì ở mức cao.

Đồng quan điểm, FiinRatings dự báo biên lãi ròng (NIM) toàn ngành sẽ tiếp tục duy trì dưới mức 3,0% trong năm 2026. Áp lực thanh khoản xuất hiện từ cuối năm 2025 được dự báo sẽ kéo dài, làm gia tăng chi phí vốn trong suốt cả năm 2026.

Một vấn đề nan giải khác khi các ngân hàng giảm lãi suất cho vay sẽ phải đối mặt là sự dịch chuyển dòng vốn. TS. Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo nếu ép lãi suất huy động giảm trong bối cảnh vàng và chứng khoán biến động hấp dẫn, người dân sẽ rút tiền khỏi hệ thống ngân hàng. "Nếu thanh khoản không ổn định, ngân hàng sẽ không có dư địa cũng như ý chí để cho vay hiệu quả", ông Hiếu nhấn mạnh.

Thực tế, bối cảnh vĩ mô hiện nay cũng không ủng hộ việc giảm mạnh lãi suất. Từ đầu năm 2026, tỷ giá USD/VND có xu hướng tăng, với mức mất giá của VND khoảng 2–3%. Diễn biến này gắn với việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) duy trì lãi suất cao, khiến chênh lệch lãi suất VND–USD thu hẹp và gây áp lực lên điều hành chính sách tiền tệ trong nước.

Tại một cuộc họp điều hành gần đây, lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước cũng thừa nhận dư địa điều hành chính sách tiền tệ, đặc biệt là lãi suất, đang ngày càng thu hẹp. Cơ quan này nhấn mạnh việc điều hành phải "hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá", trong bối cảnh áp lực bên ngoài gia tăng và thị trường tài chính quốc tế còn nhiều biến động khó lường.

Theo nhận định của HSBC, Việt Nam đang bước vào giai đoạn ưu tiên ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát. Trong khi đó, Standard Chartered cho rằng lãi suất điều hành có thể giữ ổn định, nhưng lãi suất thị trường vẫn chịu áp lực tăng do chi phí vốn và rủi ro tín dụng gia tăng.

Thanh khoản và nợ xấu: Bài toán kép

Áp lực thanh khoản không chỉ là câu chuyện lý thuyết mà đã hiện hữu trong thực tế vận hành của các ngân hàng.

Ở góc nhìn trong nước, VNDirect nhận định áp lực tăng chi phí huy động sẽ rõ nét hơn từ giữa năm 2026, khi nhu cầu tín dụng phục hồi trong khi tăng trưởng tiền gửi chưa theo kịp. Điều này có thể khiến các ngân hàng tiếp tục duy trì lãi suất cho vay ở mức cao để bảo vệ biên lợi nhuận.

Thực tế cho thấy vấn đề thanh khoản của các ngân hàng đang đứng trước những thách thức đáng kể. Ông Phạm Như Ánh, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) chia sẻ một con số đáng chú ý: "Năm vừa qua ngân hàng huy động hơn 1 triệu tỷ đồng, với tỷ lệ LDR (cho vay trên huy động) ở mức 79% (tức huy động 100 đồng cho vay 79 đồng) – tương đối an toàn so với mặt bằng chung. Tuy nhiên, MB nằm trong nhóm 3 ngân hàng cân bằng được giữa huy động và cho vay trên thị trường 1, còn lại toàn hệ thống đang ở mức LDR từ 100–112%".

Năm vừa qua ngân hàng huy động hơn 1 triệu tỷ đồng, với tỷ lệ LDR (cho vay trên huy động) ở mức 79% (tức huy động 100 đồng cho vay 79 đồng) – tương đối an toàn so với mặt bằng chung. MB nằm trong nhóm 3 ngân hàng cân bằng được giữa huy động và cho vay trên thị trường 1, trong khi toàn hệ thống đang ở mức LDR từ 100–112%

Năm 2026 cũng ghi nhận sự thay đổi lớn trong cấu trúc tín dụng. Sau một năm 2025 tăng trưởng nóng dựa vào bất động sản và FDI, Ngân hàng Nhà nước đã siết chặt các quy định. Theo đó, tăng trưởng tín dụng bất động sản năm 2026 của mỗi ngân hàng sẽ không được vượt quá mức tăng trưởng tín dụng.

Bên cạnh đó, Thông tư 14/2025/TT-NHNN về Basel III áp dụng từ giữa năm 2025 đang tạo áp lực lớn lên hệ số an toàn vốn (CAR). Trong khi nhóm ngân hàng quốc doanh đã cải thiện CAR lên khoảng 10,7% nhờ phát hành trái phiếu cấp 2, thì nhóm ngân hàng nhỏ vẫn đối mặt với nguy cơ thiếu hụt vốn, buộc phải thắt chặt kế hoạch kinh doanh.

Về chất lượng tài sản, dù tỷ lệ nợ xấu năm 2025 được giữ ở mức khoảng 1,9%, FiinRatings cho rằng đây phần nào là kết quả của việc đẩy mạnh xóa nợ. Khi hoạt động này trở lại bình thường trong năm 2026, áp lực nợ xấu sẽ gia tăng. Đáng chú ý, tỷ lệ trích lập dự phòng đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2021, khiến "vùng đệm" rủi ro trở nên mỏng hơn.

Nhìn về tương lai gần, TS. Nguyễn Trí Hiếu không lạc quan về khả năng giảm lãi suất: "Tôi nghĩ mặt bằng chung lãi suất huy động sẽ tiếp tục tăng, và lãi suất cho vay cũng sẽ tăng theo. Rất khó để lãi suất đứng yên khi chi phí đầu vào vẫn leo thang".

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, sự phân hóa trong hệ thống ngân hàng sẽ ngày càng rõ nét. Những ngân hàng có nền tảng vốn mạnh, tỷ lệ CASA cao và khả năng huy động quốc tế tốt sẽ có lợi thế lớn, trong khi các ngân hàng phụ thuộc vào huy động truyền thống sẽ chịu áp lực chi phí vốn cao hơn.

Ngành ngân hàng năm 2026 vì vậy đang vận hành trong một trạng thái "chọn lọc" gắt gao. Năng lực vốn và khả năng quản trị thanh khoản sẽ là hai yếu tố then chốt quyết định ngân hàng nào có thể bứt phá và ngân hàng nào buộc phải thu hẹp hoạt động để đảm bảo an toàn hệ thống.