Kỹ sư Việt trong dự án vệ tinh radar đầu tiên của Việt Nam

Dãy máy tính hiển thị dày đặc thông số quỹ đạo và trạng thái hệ thống, kỹ sư Lê Tiến Dung cùng các đồng nghiệp tại Trung tâm Điều khiển và Vận hành vệ tinh tại Hòa Lạc (Hà Nội) chăm chú theo dõi từng tín hiệu liên lạc với vệ tinh ngoài không gian.

“Nếu ví vệ tinh như đôi mắt, thì khối điều khiển vận hành dưới mặt đất chính là bộ não”, ThS Lê Tiến Dung, 39 tuổi, kỹ sư tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC), chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Sau khi trở về từ dự án chế tạo LOTUSat-1 - vệ tinh radar quan sát Trái Đất đầu tiên của Việt Nam, anh Dung tiếp tục đảm nhiệm xây dựng quy trình vận hành và chuẩn bị các kịch bản điều khiển vệ tinh từ mặt đất.

Ước mơ từ giảng đường

Trước khi bước vào lĩnh vực công nghệ vũ trụ, anh Dung theo học ngành Điện tử Viễn thông. Trong những năm tháng trên giảng đường, môn Truyền thông vệ tinh để lại cho anh ấn tượng sâu sắc. Từ những bài học đầu tiên về cách con người kết nối với không gian, anh dần nhen nhóm ước mơ làm việc trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên, thời điểm đó, công nghệ vũ trụ ở Việt Nam còn khá mới mẻ, chưa có chuyên ngành đào tạo riêng biệt và cơ hội thực hành hạn chế. Phần lớn kiến thức, anh Dung tự học qua sách chuyên ngành và tài liệu nước ngoài, cùng với sự hướng dẫn của các giảng viên từng tham gia dự án vệ tinh của Việt Nam.

Suốt quá trình học, cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với hệ thống vệ tinh gần như không có. Chỉ một lần, anh được thầy dẫn đi tham quan trạm điều khiển vệ tinh Vinasat-1. 

Khi ấy, vệ tinh đã ở trên quỹ đạo nên nhóm sinh viên chỉ có thể quan sát các hệ thống điều khiển dưới mặt đất. Dù vậy, những thiết bị hiện đại và quy mô lớn so với tưởng tượng đã để lại ấn tượng mạnh, càng khiến anh thêm tò mò và muốn theo đuổi con đường nghiên cứu, làm việc trong lĩnh vực công nghệ vệ tinh.

“Tôi từng nói với thầy giáo rằng ‘Một ngày nào đó, em sẽ mời thầy đến chứng kiến mình điều khiển vệ tinh’. Khi ấy, câu nói này được xem như viển vông, nhưng giờ đây, giấc mơ ấy đang dần thành hiện thực”, anh Dung chia sẻ.

Áp lực trong phòng sạch đến khoảnh khắc xúc động khi vệ tinh thành hình

Những năm đầu làm việc tại VNSC, anh Dung chủ yếu tham gia các dự án vệ tinh nhỏ như CubeSat kích thước 1U, 2U, 3U hay các vệ tinh micro nặng khoảng vài chục kg. Dù quy mô chưa lớn, đây là giai đoạn quan trọng giúp anh từng bước làm quen với quy trình thiết kế, tích hợp và thử nghiệm vệ tinh trong thực tế.

Tháng 5/2022, anh cùng hơn 20 kỹ sư của VNSC được cử sang Nhật Bản, trực tiếp tham gia quá trình chế tạo, tích hợp và thử nghiệm vệ tinh LOTUSat-1. 

Đây là vệ tinh công nghệ radar đầu tiên của Việt Nam, có khối lượng 570 kg với nhiều ưu điểm. Vệ tinh sẽ chụp ảnh và cung cấp các thông tin chính xác giúp ứng phó với thảm họa thiên nhiên, biến đổi khí hậu, quản lý nguồn tài nguyên và giám sát môi trường.

Trong gần một năm làm việc tại Nhật Bản, anh Dung phụ trách phân hệ truyền thông của vệ tinh, đảm bảo duy trì liên lạc ổn định giữa vệ tinh và trạm mặt đất.

Đồng thời, anh tham gia phụ trách phân hệ Payload SAR - được coi là "trái tim" của vệ tinh, có nhiệm vụ chụp ảnh bề mặt Trái Đất bằng công nghệ radar với độ phân giải lên tới 1 m và có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, bất kể ngày hay đêm. 

Bên cạnh đó, anh còn phụ trách xây dựng các kịch bản vận hành cho trạm mặt đất tại Hòa Lạc, đồng thời phối hợp với Cục Tần số vô tuyến điện để đàm phán, đăng ký tần số và quỹ đạo cho vệ tinh LOTUSat-1.

Quá trình chế tạo vệ tinh diễn ra trong hệ thống phòng sạch quy mô lớn tại Nhật Bản. Các kỹ sư phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về an toàn, mặc đồ bảo hộ chuyên dụng và khử tĩnh điện trước khi tiếp cận thiết bị. Theo anh Dung, chỉ một dòng tĩnh điện rất nhỏ từ cơ thể cũng có thể làm hỏng những bảng mạch có giá trị hàng triệu USD.

Áp lực công việc vì thế luôn hiện hữu trong suốt quá trình tích hợp và thử nghiệm. Có những giai đoạn cao điểm, đặc biệt khi tích hợp hệ thống radar SAR vào thân vệ tinh, các kỹ sư phải làm việc liên tục từ sáng đến tối để đảm bảo từng chi tiết đạt độ chính xác tuyệt đối.

“Trong công nghệ vũ trụ, chỉ một sai sót rất nhỏ dưới mặt đất cũng có thể khiến nhiệm vụ thất bại hoàn toàn khi vệ tinh đã lên quỹ đạo. Vì vậy, mọi quy trình đều phải được kiểm tra nhiều lần để đảm bảo sai số bằng 0”, anh nói.

Sau thời gian làm việc tại trung tâm, nhóm kỹ sư còn tiếp tục nghiên cứu tài liệu và chuẩn bị các quy trình kỹ thuật cho ngày làm việc tiếp theo.

Chính vì vậy, khi vệ tinh được tích hợp hoàn chỉnh và vượt qua các bài thử nghiệm, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn để chuẩn bị phóng lên quỹ đạo, anh Dung và các đồng nghiệp rất xúc động. Thành quả của cả tập thể hiện hữu rõ ràng trước mắt - một vệ tinh hoàn chỉnh mang dấu ấn đóng góp của các kỹ sư Việt Nam.

"Trước đây, chúng tôi chủ yếu thiết kế và mô phỏng trên máy tính. Khi tận mắt nhìn thấy vệ tinh nặng 570 kg dần thành hình và vượt qua các bài thử nghiệm khắt khe, đó thực sự là một khoảnh khắc rất xúc động”, anh Dung chia sẻ.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại Nhật Bản và trở về Việt Nam, anh Dung cùng các đồng nghiệp tiếp tục chuẩn bị cho giai đoạn vận hành vệ tinh từ mặt đất. 

Tại Trung tâm điều khiển và vận hành vệ tinh, anh đảm nhiệm việc theo dõi, giám sát các trạng thái hoạt động thường ngày của vệ tinh; đồng thời lập kế hoạch hoạt động và gửi các lệnh lên vệ tinh thông qua trạm mặt đất với anten đường kính 9,3m. 

“Chúng tôi rất mong chờ ngày vệ tinh LOTUSat-1 chính thức hoạt động và gửi về những dữ liệu đầu tiên phục vụ đất nước. Khi đó, mọi nỗ lực của cả tập thể kỹ sư Việt Nam và các đối tác quốc tế sẽ thực sự được đền đáp”, anh chia sẻ.

(Theo Tri Thức - Znews)