2 anh em Trung Quốc thành tỷ phú nhờ 'đánh bóng' chip

Khi "hậu cần" quyết định cuộc đua chip

Trong cuộc đua bán dẫn toàn cầu, sự chú ý thường được hướng vào các hãng thiết kế chip hay các nhà sản xuất như TSMC, Samsung hoặc Intel. Nhưng sâu hơn trong chuỗi cung ứng, một nhóm doanh nghiệp âm thầm lại giữ vai trò không thể thay thế. Đó chính là các nhà cung cấp vật liệu. Hồ Bắc Đỉnh Long là một ví dụ điển hình.

Chỉ trong một năm, cổ phiếu niêm yết tại Thâm Quyến của công ty này đã tăng gần 116%, kéo tài sản của hai anh em sáng lập Chu Song Toàn (Zhu Shuangquan) và Chu Thuận Toàn (Zhu Shunquan) lên khoảng 1,3 tỷ USD mỗi người.

Câu chuyện của Đỉnh Long phản ánh rõ một xu hướng lớn hơn: khi địa chính trị siết chặt chuỗi cung ứng công nghệ, các doanh nghiệp nội địa Trung Quốc bỗng trở thành "người hưởng lợi" trực tiếp.

Không phải con chip, cũng không phải máy in thạch bản EUV đắt đỏ, Đỉnh Long tập trung vào những vật liệu mà ít người ngoài ngành biết tới. Mà không có chúng, ngành bán dẫn không thể hoạt động.

Trọng tâm của Đỉnh Long nằm ở một công đoạn mang tên chemical mechanical polishing (CMP) - đánh bóng hóa cơ. Đây là bước làm phẳng bề mặt wafer silicon để các lớp mạch được khắc chính xác và có thể xếp chồng lên nhau. Trong sản xuất chip hiện đại, CMP không phải là bước phụ, mà là điều kiện bắt buộc để đạt độ chính xác ở cấp nanomet. Nếu bề mặt không phẳng, mọi bước sản xuất sau đó đều có thể hỏng.

Đỉnh Long tuyên bố là doanh nghiệp Trung Quốc duy nhất cung cấp đầy đủ chuỗi vật liệu CMP, từ dung dịch slurry (chất lỏng chứa hạt mài) cho đến hóa chất làm sạch sau đánh bóng. Lợi thế "trọn gói" này tạo cho công ty vị trí đặc biệt trong chuỗi cung ứng nội địa, nơi mà Trung Quốc đang tìm cách thay thế các nhà cung cấp nước ngoài.

Ở góc độ toàn cầu, thị trường slurry CMP trị giá hàng tỷ USD và tăng trưởng đều, có thể đạt gần 3,88 tỷ USD vào năm 2031. Ngành này còn tăng nhanh hơn khi các chip ngày càng phức tạp, yêu cầu bề mặt chính xác hơn và nhiều lớp hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc càng tiến đến công nghệ cao, CMP càng trở nên quan trọng.

Làn sóng tự chủ bán dẫn tạo "đòn bẩy" cho Đỉnh Long

Sự trỗi dậy của Đỉnh Long không thể tách rời bối cảnh chính trị - kinh tế. Kể từ năm 2022, Mỹ áp đặt hàng loạt hạn chế xuất khẩu công nghệ chip sang Trung Quốc. Các biện pháp này khiến nhiều khâu trong chuỗi cung ứng bị bóp nghẹt, từ thiết bị sản xuất đến vật liệu.

Phản ứng lại, Bắc Kinh thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược tự chủ bán dẫn. Trung Quốc vốn chiếm hơn một nửa nhu cầu tiêu thụ chip toàn cầu nhưng từng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, với tỷ lệ lên tới 83% vào năm 2020. Sự phụ thuộc này trở thành điểm yếu chiến lược. Vì vậy, chính phủ đẩy mạnh đầu tư vào doanh nghiệp trong nước, từ thiết kế, sản xuất đến vật liệu đầu vào.

Kết quả bắt đầu xuất hiện. Tỷ lệ tự chủ trong một số phân khúc thiết bị và vật liệu đã tăng lên mức hai chữ số, trong đó có cả CMP và các công đoạn liên quan. Đỉnh Long đứng đúng điểm giao của xu hướng này. Khi các nhà máy chip trong nước cần thay thế nguồn cung, công ty này trở thành lựa chọn gần như bắt buộc.

Những con số tài chính phản ánh rõ đà tăng. Trong quý I/2026, Đỉnh Long đạt lợi nhuận ròng 251 triệu NDT, tăng 78% so với cùng kỳ, doanh thu đạt 1 tỷ NDT.

Hơn một nửa doanh thu năm 2025 đến từ mảng vật liệu bán dẫn. Tuy nhiên, đằng sau tăng trưởng vẫn còn những giới hạn. Trong lĩnh vực quang khắc, trái tim của khâu sản xuất chip - Đỉnh Long đã bắt đầu sản xuất photoresist, nhưng sản phẩm hiện chủ yếu phục vụ phân khúc chip thấp hơn.

Điều này phản ánh một thực tế, Trung Quốc có thể nhanh chóng nội địa hóa các khâu "trung bình" như vật liệu tiêu hao, nhưng vẫn gặp khó ở những công nghệ lõi tiên tiến.

Thực tế, các công ty toàn cầu như Entegris, Fujifilm hay DuPont vẫn nắm thị phần lớn trong vật liệu CMP và hóa chất bán dẫn, nhờ kinh nghiệm lâu năm và công nghệ sâu. Đỉnh Long, dù tăng trưởng nhanh, vẫn thuộc nhóm "theo sau" trong bức tranh toàn cầu.

Cú chuyển mình chiến lược từ mực in đến vật liệu chip

Điều đáng chú ý là Đỉnh Long không bắt đầu từ ngành bán dẫn. Công ty được thành lập năm 2000, ban đầu sản xuất vật liệu cho mực in và máy photocopy. Đến năm 2012, họ chuyển hướng sang vật liệu bán dẫn, một quyết định khi đó chưa nhiều người để ý.

Sự chuyển dịch này không hoàn toàn ngẫu nhiên. Công nghệ hóa học trong mực in có nhiều điểm tương đồng với slurry CMP, cho phép công ty tận dụng nền tảng sẵn có. Trong hơn một thập kỷ, Đỉnh Long đầu tư mạnh cho R&D, duy trì mức chi khoảng 12% doanh thu mỗi năm.

Chiến lược dài hạn này giúp công ty dần xây dựng năng lực nội địa và thu hẹp khoảng cách với đối thủ quốc tế. Đến nay, họ đã mở rộng sang nhiều mảng: vật liệu quang khắc, vật liệu đóng gói chip, thậm chí cả keo kết dính wafer siêu mỏng cho công nghệ chip xếp chồng.

Tầm nhìn của họ không còn là một nhà cung cấp đơn lẻ mà là một "nền tảng vật liệu bán dẫn".

Ở góc nhìn chiến lược, câu chuyện Đỉnh Long cho thấy cách Trung Quốc tiếp cận cuộc đua công nghệ: không đối đầu trực diện ở mọi lĩnh vực, mà chọn những "điểm đột phá". Phân tích trong ngành chỉ ra rằng Trung Quốc đang tìm cách xây dựng lợi thế "bất đối xứng", tập trung vào những khâu mà họ có thể nhanh chóng nắm bắt, thay vì cố bắt kịp toàn bộ chuỗi giá trị cùng lúc.

Vật liệu bán dẫn chính là một trong những khâu như vậy. Không cần đột phá như EUV, nhưng vẫn đóng vai trò sống còn. Và quan trọng hơn, đây là lĩnh vực có thể nội địa hóa nhanh hơn. Đỉnh Long tận dụng chính "cửa hẹp" đó để vươn lên.

Nhưng dù triển vọng rộng mở, con đường phía trước không hề bằng phẳng. Thị trường CMP toàn cầu có tính tập trung cao, với các tập đoàn lớn nắm thị phần đáng kể.  Các khách hàng như nhà máy chip cũng rất khắt khe. Họ yêu cầu vật liệu phải đạt độ ổn định gần như tuyệt đối, vì chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể gây lỗi hàng loạt.

Điều này khiến rào cản gia nhập ngành rất cao. Không chỉ là công nghệ, mà còn là uy tín và thời gian kiểm chứng. Ngoài ra, ngành bán dẫn mang tính chu kỳ mạnh. Khi nhu cầu chip giảm, đơn hàng vật liệu cũng giảm theo. Đỉnh Long vì vậy phải liên tục mở rộng danh mục sản phẩm để giảm rủi ro. Việc họ bước vào quang khắc và đóng gói chip phản ánh chiến lược này.

Hai anh em và "thời điểm vàng"

Chu Song Toàn và Chu Thuận Toàn không phải là những nhà sáng lập công nghệ điển hình kiểu Thung lũng Silicon. Họ xuất thân từ doanh nghiệp nhà nước và ngành hóa chất truyền thống, sau đó khởi nghiệp từ con số gần như bằng không. Trong nhiều năm, công ty của họ phát triển chậm nhưng chắc, ít được chú ý. Chỉ khi làn sóng tự chủ bán dẫn bùng nổ, mọi thứ mới thay đổi.

Giá trị công ty tăng nhanh, tài sản của hai anh em cũng tăng theo. Nhưng quan trọng hơn, họ đã đặt cược đúng vào một lĩnh vực tưởng nhỏ nhưng lại mang tính chiến lược.

Trong hệ sinh thái chip, những công ty như Đỉnh Long thường không xuất hiện trên tiêu đề báo chí. Nhưng họ cung cấp những thứ mà mọi nhà máy đều cần và phải mua liên tục. CMP slurry, hóa chất làm sạch, vật liệu quang khắc - những sản phẩm này không chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí, nhưng lại quyết định độ chính xác và năng suất.

Những "chi tiết nhỏ" ấy tạo nên sự sống còn của cả dây chuyền. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị phân mảnh bởi địa chính trị, vai trò của các nhà cung cấp nội địa càng trở nên quan trọng.

Câu chuyện của Đỉnh Long không chỉ là câu chuyện làm giàu. Đó là minh họa cho cách cấu trúc quyền lực trong ngành công nghệ đang thay đổi từ tập trung vào sản phẩm cuối sang kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị.

Hai anh em họ Chu trở thành tỷ phú nhờ hiểu một điều đơn giản: trong ngành bán dẫn, không chỉ con chip mới có giá trị, mà cả những thứ làm nên con chip cũng quan trọng không kém.