Khi giá vàng không còn là bảo chứng lợi nhuận doanh nghiệp

Giá vàng tăng: Điều kiện cần nhưng không còn là bảo chứng lợi nhuận

Xét về mặt lý thuyết, giá vàng tăng thường giúp thị trường giao dịch sôi động hơn và tạo ra mặt bằng doanh thu lớn cho toàn ngành. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 lại cho thấy điều ngược lại: giá vàng tăng không đồng nghĩa với lợi nhuận tăng.

Nguyên nhân nằm ở cách doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Với những đơn vị coi vàng là hàng hóa đầu cơ thuần túy, hiệu quả kinh doanh phụ thuộc lớn vào chu kỳ giá và chính sách quản lý. Ngược lại, với những doanh nghiệp coi vàng là nguyên liệu đầu vào, giá trị thực được tạo ra ở các khâu thiết kế, gia công, thương hiệu và hệ thống phân phối.

Khi chính sách quản lý và cấu trúc thị trường thay đổi, yếu tố giá chỉ còn đóng vai trò hỗ trợ. Hiệu quả kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào năng lực vận hành, mức độ đa dạng hóa sản phẩm và khả năng kiểm soát biên lợi nhuận. Giá vàng cao vì thế chỉ còn là điều kiện cần, chứ không đủ để đảm bảo tăng trưởng lợi nhuận.

Dù giá vàng trong nước duy trì ở vùng cao trong năm 2025, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành lại cho thấy sự phân hóa rõ nét.

SJC và PNJ: Hai mô hình, hai kết quả trái ngược

Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) từng giữ vị thế độc quyền trong sản xuất vàng miếng trong nước trước khi Nghị định 232/2025/NĐ-CP có hiệu lực. Tuy nhiên, năm 2025 đã bộc lộ rõ những giới hạn của mô hình kinh doanh phụ thuộc gần như hoàn toàn vào vàng miếng.

Báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm 2025 cho thấy doanh thu của SJC chỉ đạt 8.840 tỷ đồng, giảm 65% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt gần 68 tỷ đồng, giảm 29%. Việc xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng từ tháng 10/2025 khiến lợi thế truyền thống của SJC suy giảm nhanh chóng. Khi thị trường mở cửa cho nhiều chủ thể tham gia, mô hình kinh doanh thiếu đa dạng hóa trở nên dễ tổn thương trước biến động chính sách và chu kỳ giá vàng. Đây không chỉ là sự suy giảm ngắn hạn, mà là rủi ro mang tính cấu trúc.

Trái ngược với SJC, Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) nổi lên như điểm sáng hiếm hoi của ngành vàng trong năm 2025. Doanh thu thuần 9 tháng năm 2025 của PNJ đạt 25.353 tỷ đồng, giảm 13,3% so với cùng kỳ, nhưng lợi nhuận sau thuế vẫn tăng 16,5%, đạt 1.610 tỷ đồng. Riêng quý III/2025, doanh nghiệp ghi nhận sự phục hồi rõ rệt khi lợi nhuận sau thuế tăng gần 130% so với cùng kỳ, chấm dứt chuỗi ba quý suy giảm liên tiếp.

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở mô hình kinh doanh. Với PNJ, vàng chủ yếu là nguyên liệu đầu vào, trong khi giá trị thực được tạo ra ở khâu thiết kế, gia công, xây dựng thương hiệu và vận hành hệ thống bán lẻ. Nhờ đó, lợi nhuận của doanh nghiệp ít phụ thuộc vào biến động giá vàng và ổn định hơn nhờ biên lợi nhuận từ mảng trang sức. Kết quả kinh doanh năm 2025 cho thấy năng lực cốt lõi, chứ không phải giá hàng hóa, mới là yếu tố quyết định khả năng sinh lời dài hạn.

Ngành vàng trước ngã rẽ mới: Doanh nghiệp nào hưởng lợi sau 2025?

Sự phân hóa lợi nhuận là đặc điểm nổi bật nhất của ngành vàng Việt Nam trong năm 2025. Các doanh nghiệp tập trung vào vàng miếng có thể hưởng lợi nhanh khi giá tăng, nhưng đồng thời phải đối mặt với rủi ro lớn từ chu kỳ giá và thay đổi chính sách. Ngược lại, các doanh nghiệp bán lẻ trang sức với mô hình tạo giá trị gia tăng cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn và dòng lợi nhuận bền vững hơn.

Theo chuyên gia Trương Vi Tuấn của Giavang.net, khi giá vàng thế giới tăng, thị trường trong nước thường tăng theo; các sản phẩm được ưa chuộng nhất để đầu tư vẫn là nhẫn tròn trơn và vàng miếng. Tuy nhiên, diễn biến năm 2025 cho thấy không phải doanh nghiệp nào kinh doanh vàng cũng có thể chuyển hóa xu hướng giá thành lợi nhuận.

Ở góc độ dài hạn, giai đoạn tới sẽ là phép thử quan trọng đối với chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp vàng Việt Nam. Theo đánh giá của Chứng khoán MBS, năm 2026 có thể mở ra dư địa tăng trưởng mới khi hạn mức vàng miếng và vàng trang sức nhập khẩu dự kiến được nới. Cùng quan điểm, Chứng khoán SHS cho rằng việc sửa đổi Nghị định 24 sẽ giúp các doanh nghiệp có hệ thống minh bạch và năng lực sản xuất tốt chủ động hơn về nguồn cung, đồng thời tạo rào cản với các đơn vị nhỏ lẻ.

Diễn biến năm 2025 khẳng định một thực tế: giá vàng cao không còn là “bảo chứng” cho lợi nhuận. Trong bối cảnh chính sách và chu kỳ hàng hóa thay đổi, yếu tố quyết định không nằm ở giá vàng, mà ở mô hình kinh doanh và năng lực tạo giá trị gia tăng. Đây cũng là cách nhà đầu tư cần xem xét kỹ hơn về ngành vàng trong giai đoạn tới.