Giải pháp khơi thông thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Theo Báo cáo Thị trường Trái phiếu Việt Nam quý II/2024 của Hiệp hội Trái phiếu Việt Nam (VBMA) và Báo cáo mới nhất của Công ty Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho thấy, bức tranh thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) Việt Nam trong tháng 6 cũng như 6 tháng đầu năm 2024 có nhiều điểm sáng tích cực nhưng vẫn còn đó những khó khăn, thách thức cần phải tháo gỡ.

Về mặt tích cực, báo cáo của VBMA chỉ ra rằng trong quý II vừa qua, gần 67.800 tỷ đồng TPDN đến hạn thanh toán. So với cùng kỳ năm ngoái, giá trị phát hành TPDN trong quý II tăng 138% lên 91.219 tỷ đồng. Phần lớn trái phiếu được phát hành thuộc nhóm ngân hàng với 68.546 tỷ đồng, chiếm 75% tổng giá trị phát hành.

Bảng 1: So sánh giá trị phát hành TPDN quý II/2023 và quý II/2024 theo nhóm ngành

Nguồn: VBMA (2024)

Báo cáo của VIS lại cho thấy, về phát hành mới trong tháng 6 vừa qua, tổng lượng phát hành trái phiếu mới lên tới 69 nghìn tỷ đồng, tăng gấp hơn 2 lần so với giá trị 29 nghìn tỷ đồng vào tháng trước đó. Phần lớn các đợt phát hành mới trong tháng 6 và trong 6 tháng đầu năm đến chủ yếu từ nhóm ngành ngân hàng.

Hình 1: Trái phiếu phát hành mới hàng tháng theo nhóm ngành

Nguồn: VIS Rating (2024)

Điều này cho thấy, trái với quý I/2024, hoạt động phát hành trong quý II đã trở nên sôi động hơn nhiều với sự tăng vọt về phát hành của nhóm ngân hàng và bất động sản. Nguyên nhân có thể đến từ hoạt động tín dụng của Ngân hàng cải thiện và nhu cầu bù đắp lượng trái phiếu đáo hạn.

Mặc dù vậy, thị trường TPDN trong nước vẫn đang gặp phải những khó khăn nhất định. Quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam ở mức 11,2% GDP. So với các nước trong khu vực như Malaysia (53,6% GDP), Thái Lan (26,7% GDP), quy mô thị trường Việt Nam vẫn còn khá nhỏ.

Dự nợ TPDN chiếm khoảng 8,4% tổng dư nợ tín dụng của cả nền kinh tế, giảm 0,5 điểm phần trăm so với thời điểm cuối năm 2023. Dư nợ TPDN cuối quý II/2024 giảm nhẹ 3% so với thời điểm cuối năm 2023, ở mức trên 1,17 triệu tỷ đồng.

Giá trị trái phiếu chậm trả lãi, gốc mới trong quý II/2024 ở mức 11,362 tỷ đồng, tăng nhẹ so với quý I/2024. Phần lớn trái phiếu chậm trả lũy kế từ tháng 11/2022 đến nay là trái phiếu bất động sản, chiếm 63% tổng giá trị chậm trả.

Ngoài ra, việc phần lớn các đợt phát hành mới trong tháng 6 và trong 6 tháng đầu năm đến chủ yếu từ nhóm ngành ngân hàng cũng phản ánh hoạt động phát hành trên thị trường TPDN vẫn còn nhiều khó khăn khi lượng phát hành từ những doanh nghiệp thuộc nhóm sản xuất hay hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng gần như không có.

Trên thị trường thứ cấp, phần lớn giá trị giao dịch thuộc về các trái phiếu của nhóm ngân hàng. Trong top 10 tổ chức phát hành có trái phiếu được giao dịch nhiều nhất trong quý II, nhóm ngân hàng góp 6 đại diện.

Hình 2: Dư nợ TPDN và tín dụng

Nguồn: VBMA (2024)

Giải pháp khơi thông thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Có thể thấy nhu cầu vốn cho phát triển doanh nghiệp tại Việt Nam là rất lớn. Chính phủ cũng đã đặt mục tiêu tăng quy mô của thị trường này lên mức 20% GDP vào năm 2025 và 30% vào năm 2030. Để khơi thông và thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tôi cho rằng cần triển khai đồng bộ và toàn diện các giải pháp sau đây:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực giám sát thị trường. Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về phát hành, giao dịch và quản lý trái phiếu doanh nghiệp, đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch. Đồng thời, tăng cường năng lực giám sát và quản lý rủi ro của các cơ quan quản lý nhà nước, từ đó hạn chế các hành vi vi phạm và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

Thứ hai, tạo điều kiện và môi trường hoạt động thuận lợi, từ đó giúp các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, tạo ra sức hút hấp dẫn hơn đối với các loại trái phiếu mà doanh nghiệp phát hành.

Thứ ba, nâng cao minh bạch thông tin và tăng cường công tác quản trị doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần công bố đầy đủ, kịp thời và chính xác các thông tin liên quan đến tình hình hoạt động, kết quả kinh doanh và dự án đầu tư, từ đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần tăng cường năng lực quản trị, áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

Ngoài ra, có thể thiết lập văn hóa xếp hạng cho thị trường trái phiếu. Xếp hạng tín dụng mang lại sự minh bạch cho thị trường, mang lại tính thanh khoản mạnh mẽ hơn và là nền tảng để xây dựng niềm tin của nhà đầu tư cũng như đảm bảo tính bền vững lâu dài của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Thứ tư, đa dạng hóa các loại hình trái phiếu doanh nghiệp. Bên cạnh việc các doanh nghiệp phát hành trái phiếu để huy động vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, cần khuyến khích các doanh nghiệp phát hành các loại trái phiếu có cấu trúc đa dạng hơn như trái phiếu xanh, trái phiếu dựa trên tài sản, trái phiếu chuyển đổi,.... Điều này sẽ tạo sự lựa chọn đa dạng cho nhà đầu tư, góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường.

Thứ năm, xây dựng và phát triển hệ thống các trung gian tài chính chuyên nghiệp. Cần tạo ra một hệ thống các tổ chức trung gian tài chính chuyên nghiệp như công ty tư vấn, quỹ đầu tư, công ty bảo lãnh phát hành,... để hỗ trợ các doanh nghiệp trong quá trình phát hành trái phiếu. Đồng thời, thúc đẩy sự tham gia của các tổ chức tài chính lớn như ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí vào thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Cuối cùng, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho các chủ thể tham gia thị trường. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về các cơ hội và lợi ích của việc phát hành trái phiếu, đồng thời thúc đẩy nhà đầu tư tham gia vào thị trường một cách đầy đủ và có hiệu quả.

Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ từng bước được khơi thông, trở thành kênh huy động vốn hiệu quả cho các doanh nghiệp, đồng thời tạo ra những cơ hội đầu tư hấp dẫn cho các nhà đầu tư.

Nhằm góp phần khơi thông, tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, sáng 16/8 tại Hà Nội, Tạp chí Nhà đầu tư/ Tạp chí điện tử Nhadautu.vn sẽ tổ chức Hội thảo "Phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp hướng tới chuyên nghiệp, bền vững".

Hội thảo có sự góp mặt của lãnh đạo các Bộ, Ban, Ngành, Hiệp hội, các chuyên gia kinh tế, đại diện lãnh đạo các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty niêm yết, các tổ chức quốc tế, tổ chức xếp hạng tín nhiệm...

Sự kiện được tường thuật trên các nền tảng của Tạp chí điện tử Nhadautu.vn và chuyên trang tiếng Anh TheInvestor.vn.

Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về Tạp chí Nhà đầu tư, tầng 7, số 65 Văn Miếu, Đống Đa, Hà Nội, hoặc liên hệ Ms Nguyễn Hồng, thư ký Ban biên tập (Phone: 098.966.8400; Email: nguyenhong@nhadautu.vn).

(*) PGS.TS. Trần Việt Dũng, Viện trưởng Viện NCKH Ngân hàng, Học viện Ngân hàng