[Gặp gỡ thứ Tư] Thứ trưởng Phùng Đức Tiến: Tiềm năng kinh tế biển còn rất lớn

Thưa Thứ trưởng, Việt Nam được đánh giá rất có tiềm năng về phát triển kinh tế biển. Bộ Chính trị đã có Nghị quyết riêng về chiến lược kinh tế biển. Trong lĩnh vực quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến này các kết quả đã đạt được như thế nào, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến: Với bờ biển dài hơn 3.260 km, diện tích vùng biển rộng hơn 1 triệu km2, hơn 3.000 hòn đảo lớn nhỏ, để phát triển kinh tế biển Ban Chấp hành Trung ương đã có Nghị quyết 36 - NQ/TW năm 2018 về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Một trong số những chủ trương lớn của nghị quyết chính là nuôi trồng và khai thác hải sản, hay còn gọi là nuôi biển như: Chuyển từ nuôi trồng, khai thác hải sản theo phương thức truyền thống sang công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao. Tổ chức lại hoạt động khai thác hải sản theo hướng giảm khai thác gần bờ, đẩy mạnh khai thác tại các vùng biển xa bờ và viễn dương phù hợp với từng vùng biển và khả năng phục hồi của hệ sinh thái biển đi đôi với thực hiện đồng bộ, có hiệu quả công tác đào tạo, chuyển đổi nghề cho ngư dân…

Cụ thể hóa Nghị quyết đó, Bộ NN&PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng đã xây dựng Đề án nuôi biển và được Thủ tướng ký phê duyệt vào năm 2021. Quan điểm xuyên suốt của Đề án là phát huy lợi thế của biển, xây dựng ngành nghề nuôi biển khép kín, hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, truy xuất nguồn gốc trên cơ sở chuyển đổi số gắn với giảm phát thải. Xây dựng ngành hàng nuôi biển xanh góp phần thực hiện Nghị quyết số 19 về xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh.

Đề án đặt mục tiêu đến năm 2025, diện tích nuôi biển đạt 280 nghìn ha, sản lượng 850 nghìn tấn, kim ngạch xuất khẩu 0,8 - 1 tỷ USD. Đến năm 2030, diện tích nuôi biển đạt 300 nghìn ha, sản lượng 1,45 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 1,8 - 2 tỷ USD.

Thực hiện các mục tiêu này, đến năm 2024 sản lượng nuôi biển đã đạt 831 nghìn tấn, tức là xấp xỉ mục tiêu của năm 2025, xuất khẩu gần 1 tỷ USD. Còn thủy sản khai thác thác hàng năm khoảng 3,83 triệu tấn, trong đó 200 triệu tấn thác nội đồng, 3,62 triệu tấn khai thác ngoài khơi, giá trị xuất khẩu thủy sản nói chung đã vượt 10 tỷ USD năm 2024, 3 tháng đầu năm 2025 2,29 tỷ USD…

Trong những năm gần đây chúng ta đã tăng dần tỷ lệ nuôi biển, song xem ra ngành nuôi biển chưa được như kỳ vọng mà cơn bão số 3 vừa qua đây là ngành nghề bị thiệt hại nhiều nhất?

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến: Nuôi biển là một xu thế tất yếu. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, đối tượng nuôi phong phú, từ các loài cá, rong, nhuyễn thể rất đa dạng, chất lượng gắn với các vùng sinh thái rất cao và kinh nghiệm nuôi biển nhiều đời, nếu có chiến lược, giải pháp khơi thông tiềm lực nuôi biển chắc chắn chúng ta sẽ có một ngành hàng có giá trị kinh tế rất lớn.

Tuy nhiên, phải thẳng thắn thừa nhận nuôi biển của chúng ta mới rậm rạp ven bờ, mà cơn bão số 3 vừa qua là cơ hội chúng ta nhìn nhận lại. Trong khi Na - uy công nghệ rất hiện đại, bão cấp 12 tự đánh sập sau đó có thể phục hồi được. Như ta tan tác hết, tôm cua cá trôi ra biển, doanh nghiệp mất trắng… Đây là bài toán đặt ra với nuôi biển Việt Nam Chúng ta phải có trang thiết bị, hệ thống công nghệ đáp ứng được yêu cầu như cơn bão số 3 vừa qua… Tới đây sẽ giao mặt biển để các doanh chủ động đầu tư công nghệ cao….

Sửa vướng mắc để giao mặt nước biển nhanh gọn nhất

Nói đến giao mặt biển, đây là vấn đề nhà đầu tư, doanh nghiệp có ý kiến rất nhiều. Tới đây vấn đề này sẽ có hướng giải quyết như thế nào? Việc sáp nhập Bộ NN&PTNT với Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ có thuận lợi gì?

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến: Việc 2 bộ sáp nhập có những văn bản tồn đọng trước đây như giao mặt nước biển chắc chắn sẽ phải sửa để giao mặt nước biển nhanh gọn nhất, có thể phân cấp cho địa phương.

Để làm sao người nhận cũng có "số đổ" để có thể thế chấp vay vốn ngân hàng, người được giao có quyền lợi ích lâu dài thì người ta mới đầu tư công nghệ. Cái này cũng giống như trước đây chúng ta có Chỉ thị 100 giao đất lâu dài mới cải tạo, cơ giới hóa.... thì trên biển cũng vậy …

Ngoài câu chuyện giao mặt nước biển, theo Thứ trưởng còn vấn đề gì chúng ta cần tháo gỡ để phát huy tiềm năng kinh tế biển?

Thứ trưởng Phòng Đức Tiến: Nghị quyết 36/NQ-TW đã có rồi, Luật Thủy sản, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn, Chiến lược, các chương trình, đề án cũng đã có. Vấn đề bây giờ là hạ tầng và công nghệ của chúng ta rất yếu, kể cả khai thác chứ chưa nói gì đến nuôi biển.

Thứ nữa là môi trường để doanh nghiệp đầu tư thiết bị hiện đại hơn. Ví dụ mua thiết bị của Na - uy, hoặc vừa rồi từ quỹ Thiện Tâm của VinGroup đã có doanh nghiệp chế tạo được những tàu nuôi, những tàu, xà lan, bè để cung cấp thức ăn, có thể chở sản phẩm khai thác mang vào bờ…, chế biến sâu đương nhiên phải được được đầu tư hơn nữa… Chốt hạ nhất, để khai thác tiềm năng lợi thế của kinh tế biển vẫn là hạ tầng và công nghệ…

Xin cảm ơn Thứ trưởng!