[Gặp gỡ thứ Tư] 'Thông tư 32 đưa thị trường tài sản mã hóa ra khỏi vùng xám'

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư 32/2026/TT-BTC, lần đầu tiên quy định rõ nghĩa vụ thuế đối với giao dịch tài sản mã hoá (crypto). Theo đó, giao dịch và chuyển nhượng tiền kỹ thuật số miễn VAT, trong khi nhà đầu tư cá nhân trong và ngoài nước đóng thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá chuyển nhượng mỗi lần giao dịch.

Doanh nghiệp và tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá đóng thuế thu nhập doanh nghiệp 20% trên thu nhập chịu thuế. Cơ chế này tương tự "thuế chứng khoán" hiện hành, nhưng lần đầu áp dụng cho tiền số.

Tạp chí Nhà đầu tư/nhadautu.vn đã có cuộc trao đổi với luật sư Đào Tiến Phong, Công ty Luật Investpush Legal, chuyên gia - Hiệp hội tư vấn Tài chính Việt Nam về thông tư mới của Bộ Tài chính.

Đưa thị trường tài sản mã hóa ra khỏi vùng xám

Thông tư 32 đặt crypto vào diện chịu thuế nhưng lại không định danh rõ bản chất pháp lý. Theo ông, đây là một bước đi chiến lược nhằm "đi trước để quản lý", hay là một cách tiếp cận mang tính tạm thời để lấp khoảng trống chính sách? Nếu chưa định nghĩa rõ crypto là tài sản gì, việc đánh thuế liệu có đang đi trước nền tảng pháp lý cần thiết?

LS. Đào Tiến Phong: Về cơ bản thì tại Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ 1/1/2026 đã công nhận tài sản số bao gồm tài sản mã hoá và tài sản ảo. Theo đó, các tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao được gọi là tài sản ảo, và vì vậy có thể hiểu crypto là một loại tài sản ảo. Nhìn trong tổng thể này, Thông tư 32 không phải là một bước "đi trước để quản lý", mà là một bước triển khai tiếp theo nhằm cụ thể hóa nghĩa vụ tài chính đối với một loại tài sản đã được pháp luật ghi nhận.

Thông tư 32, về bản chất, đang đi cùng với Nghị quyết 05 trong lộ trình đưa thị trường tài sản mã hóa ra khỏi vùng xám. Nếu Nghị quyết 05 đặt nền cho việc thí điểm sàn giao dịch và kiểm soát dòng tiền, thì Thông tư 32 chuẩn bị sẵn hạ tầng thuế. Tức là, khi thị trường chính thức vận hành, Nhà nước đã có công cụ để thu, quản lý và theo dõi nghĩa vụ tài chính ngay từ đầu.

Tuy nhiên, tôi cũng nghĩ rằng việc công nhận tài sản mã hoá mới chỉ dừng ở cấp độ khái niệm chung, chưa đi sâu vào phân loại chi tiết và cơ chế vận hành của từng loại. Tài sản mã hóa trên thực tế rất đa dạng, có loại mang tính đầu tư, có loại gắn với quyền sử dụng dịch vụ, có loại lại có cấu trúc gần với công cụ tài chính.

Việc trao đổi các tài sản mã hoá với nhau khác với chuyển ra VNĐ còn chưa được làm rõ. Áp dụng một cơ chế thuế tương đối đồng nhất dựa trên giá chuyển nhượng là lựa chọn an toàn nhưng chưa phải là giải pháp tối ưu về dài hạn.

Thông tư 32 không phải là một bước "đi trước để quản lý", mà là một bước triển khai tiếp theo nhằm cụ thể hóa nghĩa vụ tài chính đối với một loại tài sản đã được pháp luật ghi nhận.

Chính sách mới miễn VAT nhưng áp thuế thu nhập, đồng thời đánh 0,1% trên từng giao dịch đối với cá nhân . Liệu đây là một thiết kế hợp lý để đơn giản hóa quản lý, hay thực chất là một dạng thuế doanh thu đánh vào cả lãi và lỗ? Trong thị trường giảm, nhà đầu tư vẫn phải nộp thuế - điều này có tạo ra méo mó hành vi hoặc làm suy giảm thanh khoản?

LS. Đào Tiến Phong: Theo tôi, cách thiết kế tương đồng thị trường chứng khoán này mang tính đơn giản hoá và thực dụng trong giai đoạn đầu hơn là tối ưu về bản chất lãi lỗ. Việc miễn VAT nhưng áp thuế thu nhập và thu 0,1% trên từng giao dịch giúp cơ quan Nhà nước dễ thu, dễ kiểm soát trong một thị trường có quá nhiều giao dịch tốc độ cao, phân tán nhưng chưa đủ công cụ để kiểm soát sự lời lỗ.

Đúng là trong thị trường giảm hoặc với nhà đầu tư giao dịch tần suất cao, bị lỗ, chi phí này có thể tích lũy đáng kể khiến nhà đầu tư ngần ngại. Thế nhưng nhìn qua thị trường chứng khoán đã có trải nghiệm nhiều năm, tôi cho rằng điều này chưa đủ sức làm suy giảm thanh khoản thị trường hay méo mó hành vi.

Nhà đầu tư tham gia cuộc chơi tại Việt Nam cần sự minh bạch và dòng tiền được công nhận. Quan sát thị trường này nhiều năm, tôi thấy cái nhà đầu tư quan tâm là trải nghiệm sử dụng nền tảng, sự đa dạng dịch vụ, sự an toàn và thanh khoản. Đó mới là cái họ để ý hơn.

Với cấu trúc thuế "đánh theo giao dịch", ông dự báo điều gì sẽ xảy ra với hành vi của nhà đầu tư Việt Nam: giảm giao dịch, chuyển sang nắm giữ dài hạn, hay dịch chuyển sang các nền tảng offshore (nước ngoài) và DeFi (phi tập trung)? Nếu dòng tiền rời khỏi hệ thống trong nước, liệu chính sách có vô tình làm suy yếu chính thị trường mà nó đang cố gắng quản lý?

LS. Đào Tiến Phong: Tất nhiên là so với nhiều nước thì chúng ta có thuế này nên đâu đó cũng sẽ có sự điều chỉnh hành vi, nhưng không đến mức phản ứng tiêu cực như nhiều người lo ngại. Thứ nhất, với nhóm nhà đầu tư giao dịch tần suất cao, chắc chắn họ sẽ cân nhắc lại, có thể giảm số vòng giao dịch hoặc tối ưu chiến lược để kiểm soát chi phí. Một phần nhỏ có thể dịch chuyển sang nền tảng offshore hoặc DeFi, nhưng nhóm này vốn dĩ đã quen với các kênh đó từ trước, không phải do chính sách mới mà phát sinh.

Thứ hai, với phần lớn nhà đầu tư còn lại, đặc biệt là nhà đầu tư phổ thông, như nói ở trên, yếu tố họ quan tâm không chỉ là chi phí, mà còn là tính an toàn, tính hợp pháp và khả năng bảo vệ quyền lợi. Khi sàn trong nước được cấp phép, có cơ chế rõ ràng, có thể nạp, rút thuận tiện và minh bạch, không bị coi là "vùng xám", không bị rủi ro dính dòng tiền bẩn thì mức 0,1% không phải là rào cản quá lớn để họ rời bỏ hệ thống.

Ở góc nhìn khác, tôi còn cho rằng chính sách này sẽ có xu hướng làm thị trường ổn định hơn, tạo ra bộ lọc các nhà đầu tư nhỏ lẻ, chưa đủ kiến thức và giảm bớt các hoạt động đầu cơ quá ngắn hạn, thay vì làm suy yếu thị trường. Thanh khoản có thể bị điều chỉnh giảm trong ngắn hạn, nhưng đổi lại là một thị trường sạch hơn, dễ kiểm soát hơn và có nền tảng để phát triển lâu dài.

Thông tư 32 cần được nhìn trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam

Thông tư đặt trọng tâm vào việc thu thuế thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa . Nhưng trong một hệ sinh thái nơi giao dịch có thể diễn ra hoàn toàn phi tập trung, cơ chế thực thi thực tế sẽ dựa vào đâu? Nếu không kiểm soát được DeFi và ví cá nhân, liệu chính sách này chỉ đánh thuế "phần dễ thấy" của thị trường?

LS. Đào Tiến Phong: Theo tôi, cần nhìn thẳng vào thực tế là không có quốc gia nào kiểm soát được toàn bộ DeFi hay ví cá nhân theo cách truyền thống. Cũng như không có bất cứ lĩnh vực truyền thống nào có thể được kiểm soát tuyệt đối. Vì vậy, việc Thông tư 32 hay tới đây bất kỳ chính sách nào khác đặt trọng tâm vào các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa không phải để đánh thuế vào "phần dễ thấy", mà là chọn điểm tối ưu nhất để triển khai việc quản lý.

Dù thế giới DeFi có phát triển cỡ nào thì các sàn tập trung cũng đóng vai trò chủ đạo. Đây là nơi dòng tiền từ crypto chuyển hóa thành tiền pháp định và ngược lại dễ dàng, minh bạch, nên Nhà nước có thể áp dụng cơ chế khấu trừ, báo cáo và kiểm soát dễ dàng. Còn với DeFi hay ví cá nhân thì rủi ro về trượt giá hay lừa đảo cho người chơi cao hơn, tự người chơi cũng phải cân nhắc.

Ngoài ra, trong quản lý, mọi quốc gia cũng xoáy vào việc kiểm soát các VASP (Nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo) vì rõ ràng phần lớn dòng tiền cuối cùng vẫn phải đi qua các điểm này để rút ra, tiêu dùng hoặc tái đầu tư, cho nên các quốc gia vẫn có thể nắm được phần quan trọng của thị trường.

Thông tư 32 hay tới đây bất kỳ chính sách nào khác đặt trọng tâm vào các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa không phải để đánh thuế vào "phần dễ thấy", mà là chọn điểm tối ưu nhất để triển khai việc quản lý.

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực, nơi Singapore không đánh thuế lãi trên vốn và nhiều quốc gia ưu tiên sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) để thu hút sáng tạo, theo ông, Thông tư 32 đang định vị Việt Nam là một thị trường kiểm soát chặt hay một trung tâm crypto đang hình thành? Nếu không có điều chỉnh trong 2-3 năm tới, rủi ro lớn nhất của chính sách này đối với thị trường crypto Việt Nam sẽ là gì?

LS. Đào Tiến Phong: Theo tôi, Thông tư 32, Nghị quyết 05 cần được nhìn trong bối cảnh rất đặc thù của Việt Nam. Đặc biệt là yêu cầu kiểm soát rủi ro để đáp ứng chuẩn AML (Chống rửa tiền), CFT (Chống tài trợ khủng bố), với mục tiêu ra khỏi danh sách xám của FATF (Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế) theo Quyết định 194/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện cam kết của Chính phủ Việt Nam về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Vì vậy, cách tiếp cận hiện nay không phải là để hạn chế, mà là để kiểm soát, quản trị rủi ro để đưa thị trường vào khuôn khổ và chứng minh năng lực quản lý và thực thi.

Nếu so với Singapore, thực tế họ cũng không mở như nhiều người nghĩ. Singapore quản lý rất chặt, cấp phép khó, yêu cầu tuân thủ cao, đặc biệt về AML, KYC (Xác minh danh tính)... Họ chỉ tạo cảm giác thuận lợi vì hệ thống pháp lý chung rõ ràng, nhất quán và có độ tin cậy cao. Việt Nam hiện đang ở giai đoạn đầu, nên việc ưu tiên kiểm soát trước là hoàn toàn hợp lý.

Trong bối cảnh đó, Thông tư 32 theo tôi đang định vị Việt Nam là một thị trường đang xây nền móng thận trọng về tuân thủ chứ chưa định vị phải là một trung tâm crypto cạnh tranh bằng ưu đãi thuế. Tôi nghĩ đây là bước đi cần thiết trong giai đoạn sandbox này.

Nghị quyết 05 có thời hạn thí điểm 5 năm, nên nếu Thông tư 32 không điều chỉnh trong 2-3 năm cũng là điều bình thường. Còn rủi ro lớn nhất không phải là dòng tiền rời đi ồ ạt, mà là hệ thống trong nước không đủ hấp dẫn để kéo dòng tiền về. Khi đó, có thể đạt mục tiêu kiểm soát nhưng không đạt mục tiêu phát triển về góc độ kinh tế. Nhưng tôi nghĩ rủi ro này có thể điều chỉnh được khi nhà nước thấy thời cơ đã đủ chín muồi.

Xin trân trọng cảm ơn ông!