Di sản của Tim Cook sau 15 năm làm CEO Apple

Tim Cook gia nhập Apple năm 1998, trong bối cảnh Steve Jobs vừa quay trở lại và bắt đầu công cuộc tái cấu trúc công ty. Khi đó, Apple vẫn đang trong giai đoạn khó khăn, và Cook nhanh chóng đóng vai trò then chốt trong việc tái tổ chức chuỗi cung ứng và vận hành.

Quá trình chuyển giao quyền lực diễn ra dần dần. Với vai trò COO, Cook nhiều lần thay thế Jobs điều hành công ty khi ông này phải điều trị bệnh. Đáng chú ý, năm 2009, Cook đảm nhiệm vai trò CEO tạm quyền trong thời gian Jobs nghỉ phép y tế. Đến tháng 8/2011, sau khi Jobs tuyên bố không thể tiếp tục đảm nhiệm vai trò CEO, hội đồng quản trị Apple đã lựa chọn Cook làm người kế nhiệm, với sự ủng hộ tuyệt đối.

Đưa Apple thành cỗ máy vốn hóa nghìn tỷ USD

Khi Cook chính thức trở thành CEO, Apple có vốn hóa khoảng 348 tỷ USD. Dưới sự điều hành của ông, con số này đã tăng trưởng theo cấp số nhân.

Apple trở thành công ty Mỹ đầu tiên đạt mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2018, sau đó tiếp tục vượt 2.000 tỷ USD năm 2020 và chạm mốc 3.000 tỷ USD vào năm 2022. Công ty hiện cạnh tranh vị trí dẫn đầu về vốn hóa với Microsoft và Nvidia.

Không chỉ dừng ở bảng cân đối kế toán, Apple dưới thời Cook còn duy trì chuỗi kết quả kinh doanh kỷ lục, với doanh thu và lợi nhuận liên tục tăng trưởng qua các quý. Sản phẩm chủ lực - iPhone - tiếp tục là động lực chính. Đến năm 2021, Apple ghi nhận hơn 1 tỷ iPhone đang hoạt động trên toàn cầu, củng cố vị thế hệ sinh thái của hãng.

Một trong những dấu ấn quan trọng của Cook là thúc đẩy Apple giảm phụ thuộc vào đối tác bên ngoài, chuyển sang tự phát triển công nghệ cốt lõi. Các thương vụ tiêu biểu bao gồm việc mua lại bộ phận modem của Intel, hợp tác và dần tách khỏi Qualcomm, cũng như thương vụ với Dialog Semiconductor để đưa công nghệ quản lý năng lượng về nội bộ.

Bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 2020, khi Apple công bố chuyển toàn bộ dòng máy Mac sang sử dụng chip tự phát triển - Apple Silicon, thay thế vi xử lý của Intel. Đây được xem là chiến lược giúp Apple kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị từ phần cứng đến phần mềm. Song song, Apple cũng thực hiện các thương vụ mở rộng hệ sinh thái, như mua lại Beats để phát triển Apple Music, hay đầu tư vào nền tảng gọi xe Didi Chuxing nhằm mở rộng ảnh hưởng chiến lược.

Di sản của "người khuếch đại" Tim Cook

Một trong những chuyển dịch quan trọng nhất dưới thời Cook là việc Apple giảm dần sự phụ thuộc vào phần cứng, mở rộng sang mảng "Services" (dịch vụ). Danh mục này bao gồm App Store, Apple TV+, Apple Arcade và Apple Fitness+.

Mảng dịch vụ trở thành nguồn doanh thu ổn định, giúp Apple cân bằng rủi ro trong các giai đoạn iPhone tăng trưởng chậm lại. Đồng thời, Apple cũng lấn sân sang tài chính với Apple Card, hợp tác cùng Goldman Sachs.

Dưới thời Cook, Apple mở rộng vai trò từ một công ty công nghệ sang một thực thể có ảnh hưởng xã hội. Tập đoàn cam kết đạt trung hòa carbon toàn bộ chuỗi giá trị vào năm 2030, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến môi trường, tiết kiệm năng lượng và cải thiện chuỗi cung ứng.

Ở khía cạnh xã hội, Apple triển khai chương trình công bằng chủng tộc với ngân sách 100 triệu USD, đồng thời Cook trở thành một trong những CEO hiếm hoi công khai xu hướng tính dục, thể hiện quan điểm rõ ràng về bình đẳng và quyền riêng tư. Ông nhiều lần khẳng định quyền riêng tư là "quyền con người cơ bản", và phản đối các nỗ lực làm suy yếu mã hóa đầu cuối từ phía chính phủ.

Trong bối cảnh Apple ngày càng có quy mô toàn cầu, Cook cũng đóng vai trò tích cực trong các vấn đề chính trị. Ông điều trần trước Quốc hội Mỹ về quyền lực thị trường của Apple, đồng thời duy trì mối quan hệ linh hoạt với chính quyền Donald Trump, giúp Apple tránh được một số tác động tiêu cực từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

Khả năng cân bằng giữa hợp tác và phản biện chính sách được xem là một trong những yếu tố giúp Apple duy trì ổn định trong môi trường địa chính trị phức tạp.

Khác với Steve Jobs - người được xem là biểu tượng sáng tạo, Tim Cook thường được nhìn nhận như một nhà điều hành chiến lược. Nếu Jobs tạo ra các sản phẩm mang tính cách mạng, Cook đã biến những nền tảng đó thành một hệ sinh thái khổng lồ, tối ưu hóa vận hành và mở rộng quy mô toàn cầu. Dưới thời Cook, Apple không chỉ lớn hơn về tài chính, mà còn trở nên chủ động hơn về công nghệ, đa dạng hơn về nguồn thu và có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong các vấn đề toàn cầu.

Người kế nhiệm Cook là John Ternus, một lãnh đạo nội bộ phụ trách kỹ thuật phần cứng. Ternus sẽ phải tiếp quản một Apple đã đạt quy mô khổng lồ, nhưng cũng đối mặt với những thách thức mới: tăng trưởng chậm lại, cạnh tranh công nghệ, và áp lực từ chính sách toàn cầu.

Dù rời ghế CEO, Tim Cook vẫn ở lại hội đồng quản trị, đóng vai trò cố vấn chiến lược - một dấu hiệu cho thấy quá trình chuyển giao sẽ mang tính kế thừa hơn là thay đổi đột ngột. Di sản của Tim Cook không nằm ở một sản phẩm cụ thể, mà ở cách ông biến Apple thành một "cỗ máy tăng trưởng" toàn diện.