[Café Cuối tuần] Không làm thuê mãi: Khi doanh nhân Việt bước vào kiến thiết quốc gia

Các tên tuổi như Vingroup, Thaco, FPT, Hòa Phát, Sovico, Gelex… không chỉ tiếp tục cạnh tranh khốc liệt trong thị trường nội địa, mà còn phải đứng ra dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ hơn, đồng thời đảm nhận những dự án mang tầm vóc quốc gia. Họ không chấp nhận "làm thuê" mãi nữa, mà khát khao làm chủ công nghệ, làm chủ chuỗi giá trị toàn cầu – như Vingroup đã chứng minh qua việc tự phát triển VinFast, từ một hãng xe nội địa vươn ra thị trường quốc tế với công nghệ điện hóa tiên tiến.

Phát biểu của Thủ tướng tại buổi gặp mặt doanh nhân càng khơi dậy niềm tin mạnh mẽ: "Vươn xa ra biển lớn, tiến sâu vào lòng đất, bay cao lên vũ trụ" – đây không chỉ là khẩu hiệu, mà là lời kêu gọi hành động, thể hiện cam kết của Nhà nước đặt niềm tin vào doanh nhân Việt Nam để vượt qua biên giới, chinh phục những đỉnh cao mới.

Tuy nhiên, giữa khát vọng cháy bỏng và thực tế khắc nghiệt, vẫn tồn tại những khoảng cách không thể phớt lờ.

Thách thức lớn: Không chỉ ước mơ, mà cần nền tảng vững chắc

Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa đã chỉ ra vấn đề cốt lõi: Năm 2024, Việt Nam xuất khẩu đạt khoảng 400 tỷ USD, nhưng khu vực FDI chiếm tới 75%, trong khi doanh nghiệp nội địa chủ yếu chỉ "xuất khẩu hộ" – nghĩa là đóng vai trò phụ trợ, gia công cho các tập đoàn nước ngoài. Điều này phản ánh rõ nét rằng phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn đang ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị, chưa thực sự làm chủ các khâu then chốt. Ví dụ, trong ngành điện tử, nhiều công ty Việt chỉ lắp ráp linh kiện cho Samsung hay Apple, thay vì tự thiết kế và sản xuất chip lõi như các doanh nghiệp Hàn Quốc hay Đài Loan.

Ông Nghĩa nhấn mạnh: Để thực sự tự lực tự cường, doanh nghiệp Việt phải làm chủ công nghệ cốt lõi, phát triển công nghiệp chế tạo dựa trên nội lực dân tộc. Nếu không, chúng ta sẽ mãi bị ràng buộc vào chuỗi giá trị thấp, dễ bị tổn thương trước biến động toàn cầu – như cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng do đại dịch COVID-19 hay căng thẳng thương mại Mỹ-Trung đã chứng minh.

Những thách thức này còn thể hiện qua giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nặng nề vào nguyên liệu nhập khẩu, thiếu công nghệ lõi và năng lực nghiên cứu phát triển (R&D) hạn chế. Để vượt qua, doanh nhân không thể giữ tư duy "làm thuê" an toàn, mà phải chuyển sang "làm chủ" với sự dũng cảm và sáng tạo. Hơn nữa, để bước vào "phòng chính sách" với tư cách đồng chủ trì, họ phải đối mặt với áp lực kép: vừa xây dựng doanh nghiệp hiệu quả, vừa rèn luyện năng lực kỹ thuật, tư duy đổi mới và can đảm tham gia quản trị quốc gia – điều mà không phải ai cũng sẵn sàng.

Khát vọng Việt: Thời cơ chưa từng có

Dù vậy, thời điểm hiện tại đang mang đến những tín hiệu thuận lợi chưa từng thấy. Tại các diễn đàn 9–10/10, nhiều tiếng nói từ doanh nhân không còn e dè mà thẳng thắn đề xuất chính sách, mô hình hợp tác công-tư, như đề xuất xây dựng hệ sinh thái công nghệ quốc gia để hỗ trợ startup.

Ý chí từ phía Nhà nước đã rõ ràng: Cần giao trọng trách cho doanh nghiệp, tạo điều kiện để chủ thể kinh tế nội địa dẫn dắt các lĩnh vực chiến lược; không chỉ dựa vào ngoại lực mà phải phát huy nội lực Việt Nam. Dù cẩn trọng, Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa vẫn gọi Nghị quyết 68 là "bước ngoặt lịch sử", khi khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, mô hình "Công – Tư đồng kiến quốc" được đề xuất tại Toàn cảnh Kinh tế tư nhân do Ban IV – Ban Nghiên cứu kinh tế tư nhân trình bày chiều 10/10, với sự tham gia của đông đảo doanh nhân Việt, chính là lời đáp ứng thiết thực. Mô hình này nhấn mạnh việc chắp cánh cho doanh nghiệp lớn dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, cùng xây dựng hệ sinh thái công nghệ và sáng tạo – giống như cách Thaco đã hợp tác với các nhà cung cấp nội địa để phát triển chuỗi sản xuất ô tô, giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Ngày Doanh nhân 13/10 năm nay thực sự đặc biệt: Không chỉ là dịp vinh danh những người tạo ra của cải xã hội, mà còn là mốc son đánh dấu quyết tâm của doanh nhân Việt chuyển từ vai trò "làm thuê" cho thị trường toàn cầu sang dẫn dắt công cuộc phát triển quốc gia.

Nhà nước đã trao niềm tin và kỳ vọng vào doanh nhân – không phải chỉ để họ hoàn thiện bản thân, mà để đồng hành cùng quốc gia vượt qua thách thức. Nhưng niềm tin ấy không phải vô điều kiện: Doanh nhân cần chứng minh bằng hành động cụ thể, như làm chủ công nghệ, dẫn dắt đổi mới sáng tạo, và hợp lực vượt qua "cái tôi" cũ kỹ để tạo sức mạnh tập thể.

Với tầm nhìn xa trông rộng, khát vọng mãnh liệt và quyết tâm đổi mới, doanh nhân Việt không chỉ dẫn dắt ngành nghề của mình mà còn có thể dẫn dắt quốc gia vươn mình ra thế giới. Đây là thời điểm thiên thời, địa lợi, nhân hòa hội tụ: Niềm tin đã được trao, giờ là lúc doanh nhân Việt đáp lời lịch sử.