[Cafe Cuối tuần] Khoan dung để mở lối, nhưng cần giữ vững niềm tin pháp luật

Những ngày qua, dư luận xôn xao khi hai doanh nhân từng dính dáng pháp luật – ông Lê Thanh Thản (Chủ tịch Mường Thanh) và ông Đỗ Anh Dũng (Chủ tịch Tân Hoàng Minh) – xuất hiện trở lại, ngồi ngang hàng cùng lãnh đạo địa phương (tại Hà Nội và Lâm Đồng) để đề xuất những dự án bất động sản ngàn tỷ.

Hình ảnh này nhanh chóng tạo nên làn sóng tranh luận hai chiều: người ủng hộ coi đó là cơ hội khép lại quá khứ để đóng góp cho đất nước, người phản đối lo ngại về tính răn đe và niềm tin vào pháp luật.

Không thể phủ nhận, sự trở lại của những doanh nhân này mang lại một tín hiệu nhất định về cơ hội phục hồi kinh tế. Nhiều dự án trước đây bị dang dở, hàng nghìn lao động lâm cảnh chờ việc. Việc họ quay lại thương trường, với kinh nghiệm và nguồn lực vốn có, có thể thổi một luồng sinh khí mới cho phát triển địa phương và tạo nguồn thu ngân sách.

Đặc biệt, điều này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, vốn khuyến khích phát triển hình ảnh doanh nhân ngoài quốc doanh, khuyến khích họ sửa sai và tiếp tục đóng góp. Tinh thần "khoan dung để phát triển" từ lâu đã được coi là một điểm mạnh trong chính sách Việt Nam: thay vì vùi dập người từng vấp ngã, tạo cơ hội để họ đứng dậy và cống hiến trở lại.

Song, nhiều ý kiến lo ngại việc họ xuất hiện trở lại quá sớm, ngồi ngang hàng cùng chính quyền, dễ tạo cảm giác rằng những vi phạm nghiêm trọng trước đây đã bị xóa nhòa quá nhanh. Niềm tin xã hội – vốn rất nhạy cảm trong các vụ liên quan đến kinh tế và tài chính – có thể bị tổn thương nếu người dân nghĩ rằng "chỉ cần nhiều tiền, khắc phục hậu quả là đủ để trở lại".

Hơn nữa, tinh thần các nghị quyết của Quốc hội không chỉ là khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển, mà còn nhấn mạnh yêu cầu về một môi trường minh bạch, công bằng và thượng tôn pháp luật. Nếu những người từng vi phạm lớn được ưu ái quá sớm, thì thông điệp này có thể bị mờ nhạt, thậm chí gây bất bình trong xã hội.

Ở tầm chính sách, có thể thấy một mặt, Đảng và Nhà nước coi doanh nhân là lực lượng quan trọng của công cuộc phát triển. Nhưng mặt khác, sự nghiêm minh của pháp luật và chuẩn mực đạo đức kinh doanh là không thể xem nhẹ.

Chính vì vậy, sự trở lại của những doanh nhân như ông Thản, ông Dũng cần được nhìn nhận trong hai lớp ý nghĩa:

• Một mặt, đó là minh chứng cho tinh thần khoan dung, cho phép con người sửa sai, khép lại quá khứ, cùng nhau bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

• Mặt khác, đây cũng là phép thử cho hệ thống: làm sao để khuyến khích họ làm giàu hợp pháp, đóng góp cho đất nước, nhưng vẫn đảm bảo rằng không ai có thể đứng trên pháp luật, không ai được đặc quyền miễn trừ trách nhiệm.

Khoan dung, nhất là ở kỷ nguyên mới đang cần huy động mọi nguồn lực cho phát triển, là cần thiết, vì chỉ khi xã hội mở lòng, những người từng lầm lỗi mới có cơ hội làm lại. Nhưng khoan dung không đồng nghĩa với quên đi bài học của quá khứ.

Khoan dung trong chính sách phát triển không thể bị hiểu lầm là sự dễ dãi hay buông lỏng kỷ cương. Đó là cơ hội cho những người đã từng sai phạm được sửa sai, sau khi đã khắc phục hậu quả, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước và xã hội. Tinh thần này không chỉ là truyền thống nhân văn mà còn là nguyên tắc đã được khẳng định trong Hiến pháp, Luật Doanh nghiệp cũng như các nghị quyết của Đảng về xây dựng đội ngũ doanh nhân.

Nhưng khoan dung chỉ có giá trị khi được đặt trong khuôn khổ pháp luật nghiêm minh, công khai và minh bạch. Nếu thiếu các tiêu chí rõ ràng, sự trở lại của một số doanh nhân từng dính dáng pháp luật có thể bị xã hội nhìn nhận như “đặc quyền”, tạo ra tâm lý bất bình, làm suy giảm niềm tin vốn rất mong manh trong lĩnh vực kinh tế - tài chính.

Sự xuất hiện trở lại của các doanh nhân từng vướng vòng lao lý là dấu hiệu tích cực nếu họ thực sự đổi mới tư duy và cống hiến, nhưng sẽ là cú giáng vào niềm tin xã hội nếu được hiểu như sự dễ dãi của pháp luật.

Trong kỷ nguyên mới, tinh thần "dám nghĩ, dám làm" cần được cổ vũ. Nhưng để trở thành động lực quốc gia, nó phải đi cùng hai chữ: trách nhiệm và minh bạch.

Hai doanh nhân, hai đại gia, từng là bị can, bị cáo, biết đâu đấy ngày mai họ có thể trở thành Anh hùng do những đóng góp đầy trách nhiệm cho xã hội?! Các phạm nhân bình thường còn được mở lối, tạo mọi điều kiện để tái hoà nhập cộng đồng; doanh nhân, lẽ nào lại bị đối xử riêng?