Bức tường của ông Trump đã tạo nên một gia đình tỷ phú như thế nào?

Kể từ khi ông Donald Trump ký ban hành đạo luật One Big Beautiful Bill vào ngày 4/7/2025, Công ty Fisher Sand & Gravel đã giành được hơn 8 tỷ USD hợp đồng từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) để thiết kế và xây dựng các đoạn của bức tường biên giới phía Nam Hoa Kỳ - dự án được ông Trump quảng bá từ lâu.

Tổng giá trị các hợp đồng này chiếm gần 1/5 số tiền mà DHS đã cam kết chi trong cùng khoảng thời gian đó, trong đó 3 hợp đồng lớn nhất, mỗi hợp đồng trị giá từ 1,5-1,7 tỷ USD - đều rơi vào tay nhà Fisher. Sự gia tăng mạnh mẽ trong chi tiêu này đã khiến gia đình Fisher trở thành gia đình đầu tiên trở thành tỷ phú trực tiếp từ chính sách nhập cư của chính quyền ông Trump.

Đây là thành quả đến khá muộn đối với Tommy Fisher, chủ tịch công ty, người thừa hưởng doanh nghiệp từ cha mình và đã dành gần một thập kỷ để vận động cho kế hoạch xây tường biên giới.

Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Fisher thường xuyên xuất hiện trên các kênh truyền hình cánh hữu, khẳng định bức tường của ông sẽ được xây dựng nhanh hơn, kiên cố hơn và rẻ hơn so với các đối thủ cạnh tranh. Ông từng cho xây một đoạn tường dài 3 dặm ở Texas bằng nguồn tiền tư nhân, và sau đó còn thuê Tom Homan - một "đấu sĩ" về nhập cư, sau này trở thành "ông trùm biên giới" - để hỗ trợ vận động hành lang.

Fisher Sand & Gravel, đôi khi còn được gọi là Fisher Industries, vừa được đưa vào bằng xấp hạng Chỉ số Tỷ phú Bloomberg, hiện doanh nghiệp được định giá hơn 1 tỷ USD. Theo hồ sơ của Ủy ban Doanh nghiệp bang Arizona, Fisher, 56 tuổi, sở hữu toàn bộ công ty cùng với các quỹ tín thác đứng tên hai người con trai trưởng thành của ông là Grant và Ryan.

Giữa lúc chính quyền ông Trump đẩy mạnh chiến dịch bắt giữ và trục xuất hàng trăm nghìn người nhập cư, có rất ít sự chú ý tới khoản 46,5 tỷ USD được dành riêng cho một bức tường biên giới mới. Đây là khoản chi lớn nhất được phân bổ cho bất kỳ chương trình nhập cư đơn lẻ nào trong đạo luật Big Beautiful, và tiến độ giải ngân đang được đẩy nhanh - ngay cả khi số lượng người vượt biên trái phép đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 50 năm, theo Trung tâm Nghiên cứu Pew.

Việc xây dựng bức tường - khẩu hiệu then chốt trong chiến dịch tranh cử đầu tiên của ông Trump - đã hứng chịu chỉ trích từ nhiều phía, liên quan đến chi phí, độ bền, mục đích, cũng như tác động đối với các cộng đồng biên giới và môi trường. Trong khi Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP) kiên quyết cho rằng "tường có hiệu quả" khi được kết hợp với công nghệ và lực lượng tuần tra, thì David Bier, giám đốc nghiên cứu nhập cư tại Viện Nghiên Cato Institute, nói rằng "không có bằng chứng nào" cho thấy tường biên giới thực sự ngăn chặn được nhập cư trái phép.

Công ty của Fisher cũng không tránh khỏi những tranh cãi khi đoạn tường dài khoảng 5km hoàn thành ở Texas vào năm 2020 không đáp ứng các tiêu chuẩn xây dựng cơ bản hay tiêu chuẩn ngành, và có móng nông bất thường, khiến nó có nguy cơ sụp đổ khi xảy ra lũ lụt. Thông tin này được đưa ra sau một cuộc thanh tra do liên bang ủy quyền được ProPublica và Texas Tribune đưa tin năm 2022. Luật sư của Fisher khi đó đã phản bác các kết luận trong báo cáo.

Gia đình Fisher cũng từng đối mặt với các rắc rối khác, bao gồm việc bị phạt tiền vì vi phạm các quy định về môi trường, lao động và an toàn. Chính phủ Mỹ cũng từng yêu cầu công ty này nộp 1,2 triệu USD tiền bồi thường, tiền phạt và tiền phạt bổ sung sau khi công ty thừa nhận trách nhiệm trong một vụ gian lận đối với chính phủ liên bang.

Gia đình Fisher không phản hồi nhiều yêu cầu bình luận qua tin nhắn, điện thoại và email. Một người phát ngôn của CBP cho biết bức tường biên giới là một "khoản đầu tư mang tính thế hệ" cho an ninh và "sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giúp các đặc vụ giữ an ninh biên giới ở mức thấp kỷ lục như hiện nay".

Đoạn tường 5km

Trước khi ông Trump và khẩu hiệu "Build the Wall" (Xây tường biên giới) biến thành một dự án chính trị trị giá 47 tỷ USD, Fisher Sand & Gravel vốn đã là một doanh nghiệp gia đình thành công, dù tương đối chuyên biệt.

Cha của Tommy, Gene Fisher, thành lập công ty vào năm 1952 và phát triển nó thành một trong những doanh nghiệp cát và sỏi lớn nhất nước Mỹ. Công ty đã xây dựng cầu, đê, đập và đường cao tốc trên khắp miền Tây nước Mỹ, đồng thời bán thiết bị khai thác và máy móc hạng nặng cho ngành xây dựng.

Tommy Fisher bắt đầu quan tâm đến việc xây dựng rào chắn khi ông Trump ra tranh cử cách đây khoảng một thập kỷ, với tầm nhìn về một bức tường hoàn chỉnh dọc theo hơn 3.200km biên giới phía nam.

"Chúng tôi bắt tay vào việc gần 2 năm trước, khi ông ấy lần đầu đưa ra một số cam kết trong chiến dịch tranh cử", Fisher nói với Fox News năm 2018, không lâu sau khi công ty của ông được chọn cùng ba đơn vị khác để xây dựng các mẫu tường bê tông thử nghiệm. "Tất cả nhân viên của Fisher Industries đều vô cùng hào hứng".

Tuy nhiên, công việc này bị đình trệ sau khi DHS và Binh đoàn Công binh Lục quân Mỹ từ chối các mẫu thiết kế của Fisher vì không đáp ứng yêu cầu của Chính phủ.

Khi đó, Fisher chuyển sang huy động tiền tư nhân để xây các đoạn tường như một hình thức chứng minh tính khả thi, với hy vọng một ngày nào đó sẽ bán thiết kế này cho chính phủ. Bắt đầu từ mùa xuân năm 2019, một tổ chức phi lợi nhuận đồng điều hành bởi Steve Bannon - có tên We Build the Wall - đã chuyển cho công ty hơn 8 triệu USD để xây những đoạn tường đầu tiên.

Những lo ngại về độ an toàn kết cấu của đoạn tường dài 5km, được tài trợ tư nhân và xây gần sông Rio Grande ở Nam Texas, sớm xuất hiện. Tuy vậy, Fisher vẫn tiếp tục giành được hợp đồng trị giá 2,5 tỷ USD để xây dựng khoảng 220km rào chắn tại Arizona và Texas trong năm cuối cùng của nhiệm kỳ đầu chính quyền tổng thống Trump.

Người phát ngôn CBP cho biết cơ quan này "không liên quan đến bất kỳ dự án tư nhân nào" và rằng mọi dự án của CBP đều tuân thủ các tiêu chuẩn thiết kế đã được thiết lập.

Khi ông Joe Biden trở thành tổng thống vào năm 2021, chính quyền của ông đã đình chỉ toàn bộ các dự án tường biên giới thời ông Trump, bao gồm cả các hợp đồng của Fisher.

"Bức tường thông minh"

Sau khi ông Trump quay trở lại Nhà Trắng, các dự án xây dựng được khởi động lại với quy mô lớn.

Cho đến nay, DHS đã trao gần 20 tỷ USD hợp đồng cho nhiều công ty khác nhau cho các hạng mục như "hàng rào thẳng đứng", "tường biên giới", "rào chắn biên giới" kể từ khi ông Trump tái nhậm chức. Con số này cao hơn nhiều so với tổng chi tiêu cho xây tường biên giới trong toàn bộ nhiệm kỳ đầu của ông Trump.

Các công ty khác cũng trúng thầu bao gồm AMI Metals Inc., nhận hợp đồng 1,5 tỷ USD vào tháng 2 để cung cấp thép số lượng lớn, cũng như một doanh nghiệp gia đình khác tại Galveston, Texas - SLS Federal Services - và BCCG, một liên doanh có trụ sở tại Montgomery, bang Alabama. Người phát ngôn CBP cho biết "các hợp đồng được trao phù hợp với Quy định Mua sắm Liên bang".

Những hợp đồng này là bước khởi đầu cho kế hoạch xây dựng gần 2.100km của cái gọi là "bức tường thông minh", bao gồm các hàng rào thép dạng cọc, rào chắn trên mặt nước, công nghệ phát hiện, camera và hệ thống chiếu sáng. Đôi khi, dự án còn bao gồm một bức tường thứ cấp nhằm tạo ra "vùng thực thi pháp luật", theo CBP.

Đoạn mà Fisher Sand & Gravel hiện đang xây dựng tại thung lũng San Rafael, bang Arizona, là một dự án dài khoảng 44km, trị giá hơn 300 triệu USD, bắt đầu từ cuối năm ngoái. Các bức ảnh thi công cho thấy máy móc hạng nặng đang lắp đặt các hàng rào xuống các rãnh đã đào sẵn. Theo Myles Traphagen, điều phối viên chương trình biên giới của Wildlands Network - người đến thăm công trường mỗi vài tuần - hiện đã hoàn thành khoảng 10km.

Hiện vẫn chưa rõ dự án sẽ mất bao lâu để hoàn tất, đặc biệt trong bối cảnh ngành xây dựng đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động do các biện pháp siết chặt nhập cư của ông Trump. Tại các bang nơi các dự án này tập trung - California, Arizona, New Mexico và Texas - khoảng 25% đến 40% lực lượng lao động xây dựng là người nhập cư, theo Hiệp hội Các nhà xây dựng nhà ở quốc gia Mỹ.