Ba cuộc cách mạng và chuyện khơi thông "kinh mạch" cho Thủ đô

Tổng Bí thư Tô Lâm, trong các phát biểu gần đây, đã chỉ rõ: "Cải cách thể chế phải đặt lợi ích của Nhân dân và doanh nghiệp lên trên hết, không để những bộ máy cồng kềnh và sự chậm trễ kéo lùi đất nước".

Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng nhấn mạnh: "Phải xắn tay áo lên, dám làm, dám chịu trách nhiệm để đột phá thể chế, phát triển kinh tế - xã hội."

Thực tế, trong quá trình cải cách đã có những thành tựu không thể phủ nhận: môi trường đầu tư ngày càng hấp dẫn, Việt Nam trở thành "cứ điểm" của nhiều tập đoàn lớn như Samsung, NVIDIA hay Intel. Tuy nhiên, vẫn còn những "điểm nghẽn" khiến dòng chảy phát triển chưa thực sự bứt phá.

Không chỉ các nhà đầu tư lên tiếng, mà từ cấp cao nhất đã nhận diện "sự cồng kềnh, song trùng trong bộ máy" là nút thắt đầu tiên, thể hiện rõ ở việc đặt ra các thủ tục hành chính rườm rà, nhiều tầng nấc phê duyệt, cho ý kiến kéo dài thời gian triển khai các dự án. Không khó để kể ra việc phê duyệt một dự án FDI lớn đôi khi mất hàng năm trời chỉ vì… chờ đủ dấu của các bộ, ngành.

Cạnh đó là "sự lạc hậu trong ứng dụng công nghệ" khiến sự "cát cứ" quyền lực giữa các nhánh ngang, nhánh dọc trong hệ thống càng nặng nề dẫn đến sự phản ứng chính sách chậm chạp, tăng nhiều chi phí không chính thức cho nhà đầu tư. Trong khi nhiều quốc gia đã chuyển sang chính phủ số hoàn toàn, thì tại Việt Nam nhiều địa phương vẫn còn sử dụng "túi hồ sơ giấy" cồng kềnh, chưa kết nối dữ liệu liên thông. Đề án 06 về chuyển đổi số dù đã có vài năm khởi động mạnh mẽ nhưng tầm vóc một Tổ công tác liên ngành thuộc khối hành pháp không giải quyết hết vấn đề nên vẫn còn nhiều "điểm nghẽn" cần tháo gỡ.

Hơn thế, "điểm nghẽn hạ tầng" với việc thiếu đồng bộ trong hạ tầng giao thông, cảng biển và năng lượng đã làm giảm năng lực cạnh tranh của hàng hóa "make in Việt Nam". Đơn cử như khó khăn trong sản xuất và sử dụng năng lượng sạch dù đã có Nghị định; Hay sự chồng chéo và thiếu linh hoạt trong Luật Đất đai và Luật Đầu tư đôi chỗ đã làm nản lòng nhà đầu tư khiến cho dòng vốn lại chảy sang nơi khác...

Ba "điểm nghẽn" này, cùng với tâm lý thiếu niềm tin của một bộ phận người dân và doanh nghiệp, đã tạo thành vòng tròn luẩn quẩn kìm hãm sự phát triển, đòi hỏi sự "cách mạng" đúng nghĩa.

Bài học từ thế giới và phép "thu phục lòng người"

Nhìn ra thế giới, nhiều quốc gia đã thành công nhờ cải cách thể chế mạnh mẽ. Singapore là một ví dụ điển hình: Chính phủ của quốc đảo này đã tạo cơ chế "sandbox" để thử nghiệm các mô hình fintech mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà vẫn đảm bảo an toàn pháp lý.

Câu chuyện của Hàn Quốc cũng đáng suy ngẫm: giữa lòng Seoul sầm uất, chính quyền đã quyết định chi cả tỷ USD để phục hồi con suối Cheonggyecheon - một biểu tượng về sự đồng thuận và giải quyết tâm lý xã hội. Dòng nước mát lành không chỉ làm dịu không khí Thủ đô mà còn là "dòng chảy niềm tin" giữa chính quyền và người dân.

Ở Việt Nam, niềm tin ấy sẽ được củng cố khi ba cuộc cách mạng đồng thời triển khai và đem lại những thay đổi rõ rệt. Đó là quyết liệt "Tinh gọn bộ máy" theo tinh thần Nghị quyết 18, một chủ trương đã có hơn hơn 6 năm nghiên cứu, triển khai, dẫn theo việc tinh giản biên chế, cắt giảm, sáp nhập đầu mối, tầng nấc tham mưu, chỉ đạo, quản lý các cấp… đã đạt được sự đồng thuận bước đầu, dù như Bộ trưởng Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà, "có cả lực cản". Đây thực sự là một "cuộc cách mạng" đầy cam go.

Không kém phần kịch tính, "cuộc cách mạng chuyển đổi số" khi mới ở Đề án 06 đã lảng vảng "bóng virus, hacker" khi dữ liệu ngành nào ngành ấy boongke.

Thách thức và cơ hội cho cuộc cách mạng này được Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ trong bài viết đăng báo ngày 2/9/2024: Chuyển đổi số không chỉ là "cải cách hành chính" mà là thay đổi cách vận hành của cả hệ thống, lấy công nghệ và dữ liệu làm nền tảng. Có lẽ dễ được đồng thuận hơn cả là công cuộc "phát triển hạ tầng" với hàng loạt cao tốc Bắc - Nam, cao tốc vùng, đường vành đai, đường sắt, các cảng biển quốc tế, các sân bay chiến lược… được đẩy nhanh tiến độ, mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế.

Cải cách: Bắt đầu từ thể chế và công nghệ

Để hiện thực hóa ba cuộc cách mạng này, theo nhiều nhà đầu tư, Việt Nam cần những bước đi cụ thể và quyết liệt hơn, bao gồm rà soát, đồng bộ hóa pháp luật. Quốc hội gần đây liên tục họp bất thường mà một trong các mục tiêu là giải quyết vướng mắc trong các luật liên quan đến đầu tư và kinh doanh như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, đảm bảo tính thống nhất và minh bạch.

Cùng với đó, cần minh bạch hóa quy trình ra quyết định và ứng dụng công nghệ. Bộ Công an có rất nhiều kinh nghiệm khi thực hiện Đề án 06 và đó sẽ làm bài học tốt khi vận hành "Chính phủ số, kinh tế số, công dân số". Mọi thủ tục hành chính cần được số hóa, công khai, giảm bớt gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp và người dân. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo. Học hỏi từ mô hình "sandbox" của Singapore, tạo hành lang pháp lý an toàn để doanh nghiệp thử nghiệm các giải pháp công nghệ mới, nhất là các công nghệ lõi như AI, blockchain...

Hơn thế, cần tăng cường nhiều biện pháp giải quyết tâm lý xã hội, củng cố niềm tin của người dân. Những dự án ngàn tỷ như nạo vét hồ Tây, khơi dòng sông Tô Lịch bằng nước sông Hồng cần truyền thông rộng rãi theo hướng đó không chỉ là cải tạo cảnh quan mà còn là biểu tượng của sự đổi mới, gắn kết niềm tin, khát vọng của người dân với chính quyền.

Hai biểu tượng linh thiêng, như là "kinh mạch" của Thủ đô mà trở lại trong xanh sẽ là tiền đề tốt tạo ra sự đồng thuận lớn lao.

Cải cách thể chế chưa bao giờ là con đường dễ dàng, nhưng đó là con đường duy nhất để đất nước vươn mình. Ba cuộc cách mạng - tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng - sẽ là cú hích quan trọng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới.