9 cực tăng trưởng sẽ thay đổi Hà Nội ra sao?

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm vừa được phê duyệt cho thấy, Hà Nội đang chuẩn bị cho một cuộc tái cấu trúc lớn chưa từng có. Lần đầu tiên, thành phố xác lập mô hình phát triển "đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm" với 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực phát triển trải rộng theo nhiều hướng khác nhau.

Thay vì tiếp tục phát triển theo kiểu "vết dầu loang", Hà Nội sẽ hình thành các cực động lực mới gắn với công nghệ cao, logistics, tài chính, đô thị sân bay, giáo dục, sinh thái và các hành lang kinh tế liên vùng.

Ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội cho biết, quy hoạch lần này đánh dấu sự chuyển đổi từ tư duy quy hoạch truyền thống sang mô hình quy hoạch mở, cấu trúc đa cực và gắn với quản trị số. Một trong những đột phá lớn nhất của quy hoạch là chuyển từ mô hình đơn cực sang đa cực, tái cấu trúc Hà Nội theo hướng đa tầng, đa lớp và đa trung tâm.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Bá Ân, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển, Bộ KH&ĐT (cũ) cho rằng, quy hoạch lần này không chỉ mở rộng không gian đô thị, mà còn tạo ra dư địa tăng trưởng mới cho Hà Nội trong nhiều thập niên tới.

Dưới góc nhìn của ông, Hà Nội đang được đặt vào vai trò đầu tàu tăng trưởng của cả nước trong mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Trong cấu trúc mới, cực trung tâm vẫn là khu vực nội đô lịch sử và vùng mở rộng ở hữu ngạn sông Hồng, tiếp tục giữ vai trò trung tâm văn hóa, chính trị, hành chính và tài chính cốt lõi của Thủ đô. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục gia tăng mật độ xây dựng ở khu vực lõi, Hà Nội bắt đầu chuyển trọng tâm sang phát triển các cực động lực mới nhằm giảm áp lực cho khu vực trung tâm hiện hữu.

Mở rộng không gian phát triển với các cực tăng trưởng mới

Một trong những khu vực được đặt kỳ vọng lớn nhất là cực phía Bắc gồm Đông Anh, Mê Linh và Sóc Sơn. Theo quy hoạch, đây sẽ là cực động lực hội nhập quốc tế với các chức năng thương mại, tài chính, logistics và công nghệ cao gắn với sân bay Nội Bài.

Khu vực này cũng được định hướng phát triển theo mô hình đô thị sân bay, tương tự nhiều trung tâm hàng không lớn trên thế giới. Trục Nhật Tân - Nội Bài tiếp tục được xác định là xương sống của đô thị phía Bắc và cửa ngõ hội nhập quốc tế của Hà Nội.

Theo ông Nguyễn Đức Hùng, cực Bắc là một trong bốn cực tăng trưởng có khả năng tạo đột phá mạnh nhất cho Hà Nội trong giai đoạn tới. Không chỉ đóng vai trò trung tâm logistics và giao thương quốc tế, khu vực này còn được kỳ vọng trở thành động lực phát triển công nghệ cao và công nghiệp bán dẫn của Vùng Thủ đô.

Trong khi đó, khu vực phía Đông gồm Gia Lâm và Long Biên được định hướng trở thành cực động lực cửa ngõ và thương mại dịch vụ của Hà Nội. Đây sẽ là hành lang phát triển logistics hiện đại với các trung tâm trung chuyển hàng hóa, cảng cạn ICD và các tổ hợp thương mại quy mô lớn dọc Quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội - Hải Phòng.

Khu vực này đồng thời giữ vai trò kết nối trực tiếp Hà Nội với Hải Phòng, Quảng Ninh và hệ thống cảng biển phía Bắc. Ông Nguyễn Đức Hùng đánh giá, cực phía Đông hướng biển sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong liên kết vùng và phát triển logistics của Hà Nội trong tương lai.

Ở phía Nam, khu vực Phú Xuyên - Ứng Hòa được quy hoạch trở thành cực động lực công nghiệp và logistics của Thủ đô. Khu vực này sẽ phát triển đô thị logistics, công nghiệp công nghệ cao và các dịch vụ liên vùng gắn với sân bay thứ hai phía Nam Hà Nội, đường sắt tốc độ cao và cảng sông.

Đáng chú ý, sân bay thứ 2 của Vùng Thủ đô dự kiến đạt công suất khoảng 30-50 triệu khách/năm và phát triển theo mô hình đô thị sân bay.

TS. Nguyễn Bá Ân nhìn nhận, trong những năm qua, Hà Nội đã đầu tư mạnh vào hệ thống hạ tầng giao thông với các tuyến cao tốc, vành đai và hành lang kinh tế liên vùng. Những tuyến giao thông này sẽ từng bước trở thành các hành lang kinh tế quan trọng, tạo điều kiện phát triển đô thị, khu công nghiệp và các không gian kinh tế liên kết mới.

Ở phía Tây, Hòa Lạc tiếp tục được xác định là cực tăng trưởng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục đào tạo của Thủ đô. Khu vực này được quy hoạch xoay quanh Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời hướng tới mô hình khu thương mại tự do và "thung lũng công nghệ".

Dưới góc nhìn của mình, ông Hùng cho rằng, cực phía Tây tại Hòa Lạc là một trong 4 cực tăng trưởng có khả năng tạo đột phá lớn nhất trong tương lai.

Song song đó, Xuân Mai - Chương Mỹ được định hướng phát triển theo mô hình đô thị giáo dục, đào tạo, y tế gắn với nghỉ dưỡng sinh thái. Xa hơn về phía Tây Bắc, Sơn Tây - Ba Vì sẽ phát triển theo hướng đô thị văn hóa lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng và sinh thái gắn với rừng quốc gia Ba Vì, núi Tản và sông Đà.

Quy hoạch cũng cho thấy Hà Nội đang muốn mở rộng không gian phát triển theo nhiều hướng khác nhau thay vì tiếp tục tập trung quá mạnh vào khu vực phía Tây như giai đoạn trước.

Sông Hồng sẽ là "mặt tiền" mới của Hà Nội

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của quy hoạch lần này là việc xác lập sông Hồng trở thành trục phát triển trung tâm của Thủ đô.

Ông Nguyễn Đức Hùng nêu rõ, ý nghĩa lớn nhất của sự thay đổi tư duy này là xác lập sông Hồng như "mặt tiền" của Hà Nội, thay vì là vùng đất bị lãng quên như trước đây. Việc phát triển khu vực ven sông cần dựa trên quan điểm phát triển bền vững, lấy người dân làm trung tâm. Mục tiêu không chỉ là kết nối không gian hai bên sông, mà còn gia tăng giá trị bất động sản, thúc đẩy kinh tế và bảo tồn các giá trị di sản gắn với sông Hồng.

Khu vực sông Hồng sẽ phát triển thành trung tâm văn hóa, tài chính, thương mại dịch vụ và du lịch mới của Hà Nội. Đại lộ cảnh quan sông Hồng cũng được xác định là trục chiến lược trung tâm, vừa là không gian xanh, vừa là hành lang kinh tế và sáng tạo dọc hai bên sông.

Tương tự, TS. Ân nhận định, Hà Nội hiện hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển trục cảnh quan sông Hồng. Định hướng này sẽ góp phần xóa nhòa ranh giới giữa hai bờ sông, mở rộng không gian phát triển mới và đưa dòng sông trở thành động lực tăng trưởng của Thủ đô.

Không những vậy, khu vực sông Hồng sở hữu mật độ dày đặc các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc sắc, tạo dư địa lớn cho phát triển du lịch, dịch vụ và không gian đô thị trong tương lai.

Cùng với cấu trúc đa cực, Hà Nội cũng xác lập hệ thống 9 trục động lực phát triển nhằm kết nối các trung tâm mới với mạng lưới giao thông và hành lang kinh tế liên vùng.

Trong đó, các trục như Nhật Tân - Nội Bài, Hồ Tây - Cổ Loa - Gia Bình, Quốc lộ 5 - cao tốc Hà Nội - Hải Phòng hay Pháp Vân - Cầu Giẽ sẽ trở thành những hành lang phát triển quan trọng của Thủ đô trong tương lai. Đồng thời, hàng loạt cây cầu chiến lược như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo hay Ngọc Hồi đang được kỳ vọng tạo bước ngoặt cho không gian đô thị.

Các chuyên gia nhấn mạnh, hệ thống cầu và hạ tầng giao thông không chỉ giúp kết nối khu vực nội đô với hai bên sông Hồng, mà còn mở rộng không gian phát triển mới cho toàn thành phố. Các cây cầu sẽ đóng vai trò như động lực tăng trưởng, tạo liên kết giữa trung tâm Hà Nội với các khu vực vệ tinh và hệ thống vành đai. Khi mạng lưới hạ tầng khung được hoàn thiện, Hà Nội sẽ hình thành thêm nhiều không gian đô thị mới và mở rộng mạnh các hành lang kinh tế liên vùng.

Với cấu trúc "6 vùng đô thị - 9 cực tăng trưởng - 9 trục động lực", Hà Nội sẽ định hình lại toàn bộ không gian phát triển trong nhiều thập niên tới. Thay vì tiếp tục phát triển dồn nén quanh khu vực lõi lịch sử, thành phố đang hướng tới mô hình đô thị đa trung tâm, nơi mỗi khu vực đảm nhận một vai trò kinh tế riêng và cùng tạo nên hệ sinh thái phát triển thống nhất cho toàn bộ Thủ đô.