Hà Nội muốn phát triển hàng trăm đô thị TOD

Điểm đáng chú ý là Hà Nội không chỉ phát triển vài khu TOD đơn lẻ mà đặt mục tiêu hình thành mạng lưới quy mô lớn, trải dài theo các hành lang giao thông chiến lược. Theo quy hoạch, thành phố dự kiến phát triển khoảng 5-10 TOD cấp quốc gia/vùng, 20-30 TOD cấp thành phố và khoảng 120-150 TOD cấp khu vực.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển đô thị của Hà Nội, khi giao thông công cộng không còn chỉ đóng vai trò "phục vụ nhu cầu đi lại", mà trở thành công cụ tổ chức lại không gian đô thị và phân bố dân cư.

Theo định hướng quy hoạch, các trung tâm TOD cấp quốc gia/vùng và cấp thành phố sẽ đóng vai trò hạt nhân tăng trưởng mới, tạo sức lan tỏa dọc theo các tuyến đường sắt đô thị và hành lang kinh tế - kỹ thuật chủ đạo. Điều này đồng nghĩa các tuyến metro tương lai sẽ không chỉ kết nối giao thông mà còn kéo theo các trung tâm thương mại, tài chính, văn phòng, dịch vụ và khu dân cư mật độ cao phát triển quanh nhà ga.

Metro là "xương sống" phát triển đô thị

Quy hoạch cũng nêu rõ, nguyên tắc phát triển đô thị dọc các trục giao thông công cộng khối lượng lớn. Trong đó, Hà Nội sẽ ưu tiên quỹ đất cho giao thông công cộng, tăng hệ số sử dụng đất tại khu vực có thể đi bộ tới ga metro, đồng thời bố trí bãi đỗ xe tập trung để hỗ trợ mô hình TOD.

Các khu vực phát triển mới cũng sẽ được kết nối bằng mạng lưới giao thông khối lượng lớn thay vì mở rộng đô thị theo kiểu dàn trải. Quy hoạch xác định phát triển vành đai đô thị đồng bộ quanh nội đô theo mô hình TOD nhằm thu hút dân số và lao động ra các cực tăng trưởng phía Tây Bắc, phía Tây, Tây Nam và phía Nam.

Đây là mô hình từng giúp nhiều đô thị châu Á như Tokyo, Seoul, Hong Kong hay Singapore phát triển mạnh hệ thống đô thị nén, giảm phụ thuộc xe cá nhân và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Theo lộ trình phát triển đến năm 2035, Hà Nội dự kiến có quy mô dân số khoảng 14-15 triệu người, tỷ lệ đất xây dựng đô thị đạt khoảng 35-40% diện tích tự nhiên. Áp lực hạ tầng khi đó sẽ rất lớn nếu thành phố tiếp tục phụ thuộc vào xe cá nhân như hiện nay.

Chính vì vậy, TOD và metro đang được xem là lời giải chiến lược cho bài toán phát triển dài hạn của Thủ đô.

Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, thách thức lớn nhất vẫn là tiến độ phát triển mạng lưới đường sắt đô thị. TOD chỉ có thể phát huy vai trò khi giao thông công cộng đủ sức trở thành phương thức di chuyển chủ đạo.

Ngoài vốn đầu tư rất lớn, Hà Nội cũng sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề như cơ chế khai thác quỹ đất quanh nhà ga, kiểm soát mật độ xây dựng, phát triển hạ tầng xã hội và hạn chế đầu cơ bất động sản dọc các tuyến metro tương lai.

Dù vậy, việc đưa TOD trở thành trục phát triển chủ đạo trong quy hoạch 100 năm cho thấy Hà Nội đang đặt mục tiêu lớn vào hạ tầng giao thông công cộng để tái cấu trúc toàn bộ không gian đô thị trong tương lai.

Hình thành các hành lang phát triển mới

Một trong những điểm đáng chú ý của quy hoạch là việc Hà Nội dự kiến hình thành các trục không gian đô thị hiện đại gắn với giao thông chiến lược. Trong đó có hành lang Hồ Tây - Cổ Loa - sân bay Gia Bình, QL5A và cao tốc Hà Nội - Hải Phòng.

Các khu vực này sẽ phát triển theo hướng thương mại dịch vụ, công nghệ cao, công nghiệp sạch, công nghiệp số và tài chính hiện đại. Đồng thời, thành phố cũng định hướng từng bước chuyển đổi các cơ sở sản xuất công nghiệp ô nhiễm, công nghệ lạc hậu để khai thác quỹ đất phát triển hạ tầng đô thị mới.

Việc phát triển mạnh các đô thị quanh ga metro và các tuyến vành đai cũng có thể tạo ra làn sóng dịch chuyển dân cư, việc làm và đầu tư sang những khu vực mới, thay đổi mạnh bản đồ bất động sản của Thủ đô trong nhiều thập niên tới.

Không chỉ dừng ở bài toán giao thông, TOD trong quy hoạch mới còn gắn với mục tiêu phát triển đô thị xanh và quản trị thông minh.

Hà Nội định hướng phát triển các tuyến đi bộ, xe đạp, gia tăng khả năng tiếp cận không gian xanh và mặt nước trong các khu đô thị mới. Đồng thời, mô hình phát triển nén quanh các ga metro được xem là giải pháp giúp hạn chế đô thị hóa lan rộng, giảm áp lực hạ tầng và tiết kiệm tài nguyên đất.

Song song đó, thành phố sẽ số hóa toàn diện hạ tầng không gian đô thị, xây dựng hệ thống dữ liệu đô thị 3D và "bản sao số" (Digital Twin) phục vụ công tác quy hoạch, vận hành và quản lý theo thời gian thực.

Quy hoạch cũng đặt mục tiêu ứng dụng AI và dữ liệu lớn để giám sát biến động đất đai, trật tự xây dựng và hạ tầng kỹ thuật, chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu số.