Xung đột Trung Đông làm gia tăng áp lực logistics với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam

Những căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh lên chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải biển, năng lượng và logistics quốc tế. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm của Việt Nam, nhóm ngành phụ thuộc lớn vào vận tải lạnh và các hợp đồng thương mại dài hạn, các biến động này không chỉ làm gia tăng chi phí vận chuyển mà còn tác động trực tiếp đến cấu trúc tài chính, kế hoạch sản xuất cũng như khả năng duy trì biên lợi nhuận.

Bà Nguyễn Kim Thanh, Tổng Giám đốc Saky Foods, chia sẻ với Nhadautu.vn rằng những tác động từ tình hình Trung Đông đã bắt đầu phản ánh rõ trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp.

Saky Foods chuyên sản xuất và xuất khẩu thủy hải sản đông lạnh, hải sản khô và các mặt hàng thực phẩm chế biến sẵn. Các sản phẩm chính của doanh nghiệp gồm mực, cá tra, tôm, bạch tuộc, sò điệp… Hiện doanh số xuất khẩu sang Bắc Mỹ chiếm khoảng 40%, châu Á 25%, EU 15%, Úc 15% và Trung Đông khoảng 5%.

Theo bà Thanh, tác động của bất ổn địa chính trị không chỉ dừng lại ở vận tải biển mà còn lan rộng ra toàn bộ chuỗi giá trị của ngành thực phẩm. Giá dầu tăng kéo theo chi phí logistics quốc tế, vận chuyển nội địa, lưu kho lạnh và giá nguyên vật liệu đồng loạt đi lên. Trong thời gian ngắn gần đây, nhiều nhà cung cấp nguyên liệu đã thông báo điều chỉnh giá tăng khoảng 15–20%. Đối với ngành chế biến thực phẩm, nguyên liệu thường chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành, vì vậy bất kỳ biến động nào cũng nhanh chóng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Khó khăn lớn nhất, theo bà Thanh, nằm ở tốc độ biến động của thị trường. Khi nhiều yếu tố chi phí tăng cùng lúc, doanh nghiệp phải chịu áp lực đa chiều trong khi giá bán xuất khẩu thường đã được chốt trước theo các hợp đồng dài hạn.

“Doanh nghiệp chịu áp lực đồng thời từ nguyên liệu, logistics đến chi phí vốn. Tuy nhiên, giá bán quốc tế không thể điều chỉnh ngay, khiến phần chi phí tăng thêm phải tự hấp thụ”, bà Nguyễn Kim Thanh cho biết.

Hệ quả là biên lợi nhuận bị thu hẹp nhanh chóng. Một số lô hàng thậm chí chỉ đạt mức lợi nhuận rất thấp hoặc hòa vốn nhằm đảm bảo tiến độ giao hàng và duy trì uy tín với các đối tác quốc tế – yếu tố sống còn trong ngành xuất khẩu thực phẩm.

Không chỉ chi phí gia tăng, sự thay đổi trong các tuyến vận tải biển quốc tế cũng đang tạo ra áp lực vận hành đáng kể đối với doanh nghiệp.

Bà Thanh cho biết trước đây các lô hàng thủy sản xuất khẩu sang châu Âu thường mất khoảng 30–35 ngày vận chuyển. Tuy nhiên, việc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hải trình để tránh các khu vực rủi ro khiến thời gian giao hàng kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày.

Sự thay đổi này kéo theo hàng loạt hệ quả. Doanh nghiệp buộc phải chuẩn bị nguyên liệu và tổ chức sản xuất sớm hơn để đảm bảo tiến độ giao hàng. Đồng thời, chi phí bảo quản lạnh tăng mạnh do thời gian container lạnh kéo dài, trong khi nhu cầu vốn lưu động cũng tăng lên trong bối cảnh lãi suất vẫn ở mức cao.

Theo bà Thanh, chỉ riêng việc kéo dài thêm gần hai tuần vận chuyển cũng đủ làm gia tăng đáng kể chi phí điện cho container lạnh và chi phí lưu kho – yếu tố đặc biệt nhạy cảm đối với ngành thực phẩm đông lạnh. Trong khi đó, phần lớn hợp đồng xuất khẩu vẫn giữ mức giá cố định, buộc doanh nghiệp phải tự cân đối toàn bộ chi phí phát sinh.

Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp, nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, rủi ro lớn nhất có thể không chỉ nằm ở khu vực này mà còn lan sang toàn bộ hệ thống logistics toàn cầu.

Trong trường hợp các tuyến vận tải quan trọng bị gián đoạn trong thời gian dài, chi phí vận tải biển có thể tăng mạnh tương tự giai đoạn đại dịch Covid-19. Khi đó, không chỉ chi phí logistics mà cả giá nguyên liệu, chi phí sản xuất và các chi phí liên quan đến chuỗi cung ứng đều có thể tăng theo. Bên cạnh đó, giá dầu tăng cũng có thể làm gia tăng chi phí vận chuyển và chi phí đầu vào trong nhiều khâu của chuỗi sản xuất thủy sản.

Trong khi đó, ở góc độ toàn ngành, Trung Đông vẫn được đánh giá là một trong những thị trường có tiềm năng tăng trưởng đáng kể đối với thủy sản Việt Nam. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong nhiều năm qua khu vực này đã nổi lên như một điểm đến có tốc độ tăng trưởng khá ổn định.

Theo thống kê của Hải quan, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Trung Đông đã tăng từ khoảng 197,7 triệu USD năm 2020 lên hơn 401,1 triệu USD vào năm 2025.

Trong cơ cấu sản phẩm, cá tra hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất vào khu vực này, với kim ngạch đạt gần 176 triệu USD năm 2025, tăng đáng kể so với mức khoảng 79 triệu USD của năm 2020.

Bên cạnh đó, cá ngừ cũng là một mặt hàng quan trọng tại Trung Đông với kim ngạch khoảng 94,4 triệu USD trong năm 2025, trong khi xuất khẩu tôm đạt hơn 54 triệu USD.

Ngoài ra, các sản phẩm cá biển, mực, bạch tuộc, nhuyễn thể và nhiều loại thủy sản khác cũng đang từng bước mở rộng thị phần tại các thị trường Trung Đông. Điều này cho thấy khu vực này không chỉ là thị trường tiêu thụ tiềm năng mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của ngành thủy sản Việt Nam.

Tuy vậy, VASEP cho rằng những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông hiện đang được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, nhất là khi các biến động này có thể lan sang lĩnh vực thương mại và logistics toàn cầu.

VASEP kiến nghị chính sách hỗ trợ khi chi phí vận tải và nhiên liệu tăng

Theo VASEP, trong bối cảnh hiện nay, việc theo dõi sát các diễn biến địa chính trị và biến động logistics quốc tế được xem là yếu tố quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản.

Các doanh nghiệp cần chủ động trao đổi với đối tác nhập khẩu và hãng tàu để điều chỉnh kế hoạch giao hàng khi cần thiết, đồng thời cân nhắc các phương án vận tải thay thế nhằm hạn chế rủi ro.

Ở thời điểm hiện tại, nhiều doanh nghiệp cho rằng tác động đến hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vẫn ở mức hạn chế và chủ yếu liên quan đến logistics. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, chi phí vận tải, giá nhiên liệu và chuỗi cung ứng toàn cầu có thể tiếp tục biến động mạnh, qua đó ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng biến động, việc chủ động theo dõi tình hình, linh hoạt điều chỉnh chiến lược thị trường và logistics sẽ đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp thủy sản giảm thiểu rủi ro và duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định.

VASEP cũng đề xuất cần có giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong trường hợp chi phí logistics và nhiên liệu tăng mạnh, đặc biệt nếu xung đột kéo dài (1 tháng, 3 tháng, 6 tháng hoặc lâu hơn).