Việc ông Biden ra đi ảnh hưởng gì tới chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ?

Ông Biden ngừng tranh cử tạo ra cơ hội lớn hơn cho đảng Dân chủ

Trong thông báo bất ngờ về việc từ bỏ tranh cử, Tổng thống Biden nói rằng lợi ích tốt nhất cho đảng Dân chủ là ông sẽ chỉ tập trung vào việc “hoàn thành nhiệm vụ của mình với tư cách là tổng thống trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ”. Đây là một quyết định rất khó khăn của ông Biden. Nhưng nó đã khôi phục được phần nào sự chắc chắn cho những cam kết của Hoa Kỳ với Ukraine và góp phần ổn định tâm lý những nước đồng minh của Hoa Kỳ trên thế giới.

Các nhà lãnh đạo trên thế giới coi quyền lực là một vấn đề luôn thăng trầm. Và trong 3 tuần kể từ sự thể hiện yếu kém của ông Biden trong cuộc tranh luận trực tiếp với ông Trump trên truyền hình, chính quyền của ông Biden làm cho thế giới cảm thấy hoài nghi hơn về vấn đề quyền lực tại Hoa Kỳ, theo nghĩa là có vẻ cựu Tổng thống Donald Trump sẽ đánh bại ông Joe Biden trong cuộc bầu cử tháng 11. Kết quả là, các quốc gia phải chuẩn bị thích ứng và đối mặt với môi trường chính trị quốc tế mới từ cuối tháng 1/2025 - khi mà ông Biden không còn tại vị.

Nhưng giờ đây đã có cơ hội lớn hơn để một ứng viên tổng thống của đảng Dân chủ giành chiến thắng vào tháng 11. Điều này có nghĩa là các đồng minh có thể tiếp tục trông cậy vào Hoa Kỳ như sự ủng hộ dành cho Ukraine chẳng hạn... Thực tế đảng Dân chủ vẫn có khả năng chiến thắng sẽ ảnh hưởng đến cách nhìn nhận của các lãnh đạo nước ngoài, nhất là các đối thủ của Hoa Kỳ về chính quyền của ông Biden.

Trong những tính toán quốc tế đối về vấn đề đối ngoại của Hoa Kỳ thì việc ông Trump có thể giành chiến thắng và hành động từ bỏ cuộc tranh cử của ông Biden tạo nên những điểm rất khác biệt.

Đầu những năm 1950, trong cuộc “so găng” để trở thành ứng viên tổng thống cho đảng Cộng hòa, Tướng Dwight Eisenhower [Tổng thống Hoa Kỳ thứ 34, thành viên đảng Cộng hòa] người theo chủ nghĩa quốc tế đã giành chiến thắng trước Thượng nghị sĩ Robert Taft là người theo chủ nghĩa biệt lập. Ở thời điểm này, không có những khác biệt cơ bản trong quan niệm của hai đảng về vị thế của Hoa Kỳ trước các vấn đề quốc tế. Kể từ năm 1952, cả hai đảng đều có quan điểm đi theo chủ nghĩa quốc tế. Cựu Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông là một ngoại lệ, nhưng nội bộ Đảng Cộng hòa của ông lại có những quan điểm khác nhau trong lĩnh vực đối ngoại.

Như đại hội đảng Cộng hòa gần đây cho thấy, ông Trump hiện đã định hình lại đảng Cộng hòa hoàn toàn theo hình ảnh của riêng mình. Ví dụ, việc ông chọn Thượng nghị sĩ James David Vance làm người đồng hành tranh cử không phải là nỗ lực thu hẹp các quan điểm khác nhau, mà là sự gia tăng “chủ nghĩa Trump”. Và nếu ông Trump trở lại nắm quyền - giành lại Nhà Trắng, và đảng Cộng hòa nắm giữ Hạ viện và giành lại Thượng viện - các nhà lãnh đạo nước ngoài, cả bạn bè và đối thủ, đều có thể dự đoán về một Hoa Kỳ đi theo chủ nghĩa biệt lập nhiều hơn.

Vì vậy, với thực tế là đảng Dân chủ - đảng có tính quốc tế hơn, đang có thêm cơ hội chiến thắng, chắc chắn sẽ làm thay đổi các tính toán của các nhà lãnh đạo nước ngoài. Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ chưa thể chắc chắn rằng ông có thể đứng vững trước cam kết của Hoa Kỳ đối với sự ổn định của châu Âu và chủ quyền của Ukraine.

Sự phân cực về định nghĩa lợi ích quốc gia

Hiện tại, Hoa Kỳ đang có mối liên hệ chặt chẽ với hai cuộc chiến lớn ở châu Âu và Trung Đông, đồng thời phải giải quyết các vấn đề phức tạp tại châu Á và những nơi khác. Vì thế thông báo ngừng tranh cử của ông Biden diễn ra vào một thời điểm khá nhạy cảm thậm chí được đánh giá là thời điểm nguy hiểm. Bởi, chiến lược quốc gia của một siêu cường như Hoa Kỳ đang bị “đánh dấu hỏi” khi kết quả của cuộc bầu cử tổng thống năm nay có thể thay đổi lại định nghĩa về lợi ích quốc gia. Điều này cũng đặc biệt nghiêm trọng với hệ thống quốc tế khi quốc gia đó là một siêu cường.

Tình thế của cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2024 rất đặc biệt. Vì kết quả bầu cử sẽ quyết định cách thức giới tinh hoa quyền lực định nghĩa lại lợi ích quốc gia của mình. Điều này chưa từng xảy ra với một cường quốc.

Trong thời Chiến tranh Lạnh, lưỡng đảng Hoa Kỳ có bất đồng về các biện pháp để đối đầu trong cuộc chiến, đặc biệt là trong thời kỳ hậu chiến tranh Việt Nam. Nhưng đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ chưa bao giờ bất đồng trong thực tế là Hoa Kỳ đang phải đối mặt với những đối thủ đầy quyết tâm và an ninh quốc gia đòi hỏi Hoa Kỳ đóng vai trò trong việc phòng thủ, bảo vệ và thúc đẩy sự ổn định trong khu vực và trên trường quốc tế. Hiện tại, sự đồng thuận như vậy không còn tồn tại giữa 2 đảng.

Ông Biden vẫn còn dư địa thực thi chính sách đối ngoại

Việc ngừng tranh cử của ông Biden được so sánh với tuyên bố không tái tranh cử của Tổng thống Lyndon Johnson vào tháng 3/1968 [Tổng thống Hoa Kỳ thứ 36, thành viên đảng Dân chủ]. Và nhiều chuyên gia lưu ý rằng quyết định của ông Biden được đưa ra muộn hơn nhiều, vào cuối tháng 7. Nhưng xét về mặt chính sách đối ngoại thì ông Biden vẫn còn khá nhiều dư địa vì còn khoảng 6 tháng nữa ông mới hết nhiệm kỳ tổng thống.

Trong thời gian đó, Tổng thống Biden có thể đảm bảo sự vận hành của những hệ thống đang giúp đỡ các đồng minh của Hoa Kỳ trên khắp thế giới như hệ thống tình báo, các hoạt động huấn luyện quân sự, việc chia sẻ dữ liệu thông tin … Tất cả những hoạt động này, quan trọng đối với sự ổn định của thế giới. Và để duy trì chúng, thường không cần các đạo luật đặc biệt của Quốc hội mà chỉ cần một đầu não ổn định tại Phòng Bầu dục. Dưới thời của ông Biden điều đó đã được đảm bảo.

Những đối thủ của Hoa Kỳ rất nhạy cảm với sự mở rộng của những hoạt động đó – Những hoạt động quốc tế thường nhật mang tính cảnh báo với đối thủ nhưng cũng là sự an tâm với các đồng minh của Hoa Kỳ. Điều mà các nhà hoạch định chính sách an ninh quốc gia đối ngoại của Hoa Kỳ cần phải làm hàng ngày là quản lý các vấn đề quốc tế để đạt được hiệu quả trong chính sách đối ngoại.

Khi tổng thống tại nhiệm dành sự tập trung vào chủ nghĩa quốc tế. Các đồng minh của Hoa Kỳ sẽ dự đoán được một phần về những gì họ có thể mong đợi từ Hoa Kỳ từ giờ cho đến 20/1/2025. Và đó là cũng là điềm xấu đối với các đối thủ của Hoa Kỳ, những đất nước sẽ phải gánh chịu thêm rất nhiều hoạt động hỗ trợ của Hoa Kỳ cho các mục tiêu mà họ không mong muốn.

Nếu ông Trump đắc cử, người ta không thể dự đoán điều gì sẽ xảy ra với những hoạt động trên, đặc biệt là trong việc hợp tác với Ukraine, với NATO và các đồng minh của Hoa Kỳ tại Đông Á, với các hoạt động huấn luyện mà quân đội Hoa Kỳ đang thực hiện để hỗ trợ các đồng minh của họ trên khắp thế giới…

“Tân tổng thống Trump” có xóa bỏ chính sách đối ngoại của chính quyền ông Biden?

Những người ủng hộ đảng Dân chủ cho rằng, ông Biden đã làm được điều quan trọng nhất khi từ bỏ cuộc tranh cử là bảo vệ an ninh quốc gia Hoa Kỳ trước ông Trump. Dưới những lo ngại là ông Trump có thể hủy bỏ những chính sách lớn của ông Biden như ông đã làm dưới thời Obama, có ý kiến cho rằng: “Ngay cả khi ông Trump đánh bại ứng viên Dân chủ cuối cùng thì thành tựu của ông Biden trong chính sách đối ngoại cũng không thể hoàn toàn bị xóa bỏ. Nếu ông Trump không ghi được cú ăn ba: ‘trở thành tổng thống, giữ được Hạ viện, giành được Thượng viện’ thì người ta có thể chứng kiến sự phản kháng từ Quốc hội Hoa Kỳ nếu Tổng thống tương lai Trump và Phó tướng Vance cố gắng hủy bỏ các hoạt động của Hoa Kỳ ở nước ngoài và hy sinh Ukraine cho Kremlin”.

Và việc duy trì các hoạt động của Hoa Kỳ ở nước ngoài sẽ phụ thuộc vào đảng mà người dân nước này lựa chọn để lãnh đạo lưỡng viện trong Quốc hội. Nếu đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện, họ sẽ làm phức tạp thêm những nỗ lực của Trump, ví dụ như ngăn ông chấm dứt hỗ trợ cho Ukraine. Ông Trump vẫn có quyền phủ quyết một dự luật Quốc hội đưa ra, nhưng có thể có những lá phiếu để lật ngược lại quyền phủ quyết đó. Vẫn sẽ có những thượng nghị sĩ Cộng hòa và các thành viên đảng Cộng hòa tại Hạ viện muốn bỏ phiếu ủng hộ viện trợ cho Ukraine. Vì vậy, nếu đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện, Quốc hội có thể thông qua các gói viện trợ cho Ukraine và Israel, mặc dù Tổng thống Trump là ông chủ Nhà Trắng.

Liệu ông Biden có định hình nên một di sản trước khi rời Nhà Trắng?

Năm 1968, Tổng thống Lyndon Johnson đã cố gắng kết hợp hai quyết định rất khó khăn như một cách để củng cố di sản của mình và cải thiện phúc lợi của Hoa Kỳ. Cùng lúc ông tuyên bố vào tháng 3/1968 rằng ông sẽ không tái tranh cử vào tháng 11, ông đã cam kết nghiêm túc đàm phán để thoát khỏi Chiến tranh Việt Nam. Theo cách đó, ông đã dành những ngày tháng cuối nhiệm kỳ tổng thống tập trung cho một vấn đề về chính sách đối ngoại.

Ông Biden có thể coi những tháng còn tại nhiệm là cơ hội để làm điều gì đó tương tự ở Trung Đông. Nhưng cuộc khủng hoảng hiện tại ở Trung Đông khó có thể so sánh với thất bại chính sách của Hoa Kỳ tại Việt Nam. Hoa Kỳ không phải là bên tham chiến trực tiếp trong cuộc chiến của Israel với Hamas mà chỉ gây ảnh hưởng ở Trung Đông thông qua đồng minh Israel. Vì vậy, không có sự tương đồng trực tiếp nào giữa ông Biden với ông Johnson - Người muốn cứu vãn thể diện cho Hoa Kỳ khi tìm kiếm một lối thoát ngoại giao khỏi cuộc chiến ở Việt Nam. Về mặt lịch sử, cũng không có sự tương đồng trực tiếp nào giữa những rắc rối trong nhiệm kỳ của hai ông Johnson và Biden.

Chưa thể nói gì về một di sản trước khi ông Biden rời Nhà Trắng nhưng có những yếu tố độc đáo trong quyết định từ bỏ cuộc tranh cử của ông Biden. Nhiệm kỳ tổng thống duy nhất của ông Biden chắc chắn sẽ được đánh giá rất tích cực. Mức độ tích cực như thế nào sẽ phụ thuộc vào việc liệu người kế nhiệm đảng Dân chủ, bà Kamala Harris có được bầu vào tháng 11 hay không?

Nhưng cũng không phải tất cả di sản mà ông Biden có thể tạo dựng đều phụ thuộc vào chiến thắng của đảng Dân chủ vào tháng 11. Theo những người ủng hộ, ông đã đưa Hoa Kỳ thoát khỏi sự hỗn loạn của “kỷ nguyên Trump”. Ông đã khôi phục vai trò của Hoa Kỳ trên thế giới, khôi phục lòng tin của các đồng minh. Ông đã đẩy các đối thủ ra khỏi các mục tiêu mà họ hy vọng đạt được. Sự khéo léo của ông với Quốc hội đã dẫn đến việc mở rộng mạng lưới an toàn xã hội, đưa công nghệ vào giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu mà không phải hy sinh việc làm của người dân…

Tóm lại, tổng thống Joe Biden đã có một nhiệm kỳ thành công và có hậu quả. Thật không may, ông cảm thấy rằng chỉ mình ông có thể ngăn ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng nên đã tìm cách tái đắc cử. Nhưng thật đáng buồn, ông đã không có đủ sức!