Tình trạng vi phạm pháp luật BHXH, BHYT có chiều hướng gia tăng

Đó là nhận định của các chuyên gia khi tham dự hội thảo khoa học Các giải pháp triển khai thực hiện Bộ luật Hình sự về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN. Hội thảo do BHXH Việt Nam tổ chức tại TP. Quy Nhơn, Bình Định trong 2 ngày 11-12/10.

Tại Hội thảo, TS. Trần Văn Dũng, vấn đề nổi cộm vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN là trình trạng chậm đóng, nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động ngày càng gia tăng với số tiền lớn xảy ra ở hầu hết các tỉnh, thành trên cả nước. Nghiêm trọng hơn có nhiều đơn vị nợ đóng BHXH cho người lao động trong thời gian dài, có trường hợp doanh nghiệp chiếm dụng tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN của người lao động, gây ảnh hưởng đến các chế độ BHXH, BHYT kịp thời.

Việc gian lận, trục lợi trong lĩnh vực BHXH, BHYT có tính chất tương đối phổ biến, không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền và lợi ích chính đáng của người lao động, người tham gia mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sự ổn định và phát triển của chính sách ASXH, ảnh hưởng đến chính sách thu hút đầu tư để phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước.

Hơn nữa, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế thị trường và hội nhập thì việc bảo đảm sự ổn định và phát triển của chính sách ASXH, bảo vệ lực lượng lao động trong xã hội là một yêu cầu tất yếu. Vì vậy, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung thêm 4 tội danh liên quan đến lĩnh vực này, đó là tội gian lận trong kinh doanh bảo hiểm (Điều 213); tội gian lận BHXH, BHTN (Điều 214); tội gian lận BHYT (Điều 215) và tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Điều 216).

TS. Trần Văn Dũng nhấn mạnh, sự ra đời của Bộ luật hình sự năm 2015 đánh dấu bước phát triển mang tính đột phá trong chính sách hình sự và tư duy lập pháp hình sự của Nhà nước ta. Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp hình sự, Bộ luật hình sự quy định trách nhiệm hình sự của tổ chức- pháp nhân thương mại. Điều này đã làm thay đổi tư duy có tính truyền thống về tội phạm và hình phạt, đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống các hành vi phạm tội do pháp nhân thương mại thực hiện ở Việt nam trong những năm gần đây.

Dưới góc độ cơ quan hành pháp, TS. Nguyễn Chí Công, Phó Vụ trưởng, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (Tòa án nhân dân tối cao) nhận định, việc tội phạm hóa một số hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm không chỉ thể hiện các hành vi vi phạm này có tính chất phổ biến và gây nguy hiểm đáng kể cho xã hội đến mức phải dùng loại chế tài nghiêm khắc nhất - chế tài hình sự để xử lý, mà còn thể hiện rõ quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước ta trong việc bảo vệ và phát triển hệ thống ASXH.

Những quy định này cùng với các quy định mới của một loạt các đạo luật được Quốc hội thông qua trong thời gian gần đây (như Bộ luật Lao động, Luật Việc làm, Bộ luật Tố tụng hình sự…) đã tạo ra nhiều cơ chế để thực thi cũng như phương thức để xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm, lao động và trên thực tế nó đã và đang mang lại những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, để các quy định nêu trên của Bộ luật hình sự năm 2015 được áp dụng thống nhất, đúng pháp luật trong thực tiễn thì cần có văn bản hướng dẫn cụ thể, chi tiết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

TS. Nguyễn Chí Công cho rằng, cần có hướng dẫn để thống nhất cách hiểu đối với một số khái niệm, tình tiết trong các điều luật như gian lận BHXH, BHYT, BHTN; trốn đóng BHXH, thủ đoạn tinh vi xảo quệt; có tính chất chuyên nghiệp. Đồng thời làm rõ một số vấn đề trong các quy định về Tội gian lận BHXH, BHTN; Tội gian lận BHYT; Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động. Cùng với đó là xác định thời điểm truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ngươi hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội về BHXH, BHYT, BHTN.

Thông tin về những dấu hiệu phạm tội trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN tại Hội thảo, đồng chí Hồ Quang Hùng, Cục Cảnh sát Kinh tế (Bộ Công an) cho rằng, việc quy định các tội danh này là rất cần thiết để tạo cơ sở pháp lý trong xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN và hành vi vi phạm quyền thụ hưởng BHXH, BHYT, BHTN.

Để làm được điều này, đồng chí Hồ Quang Hùng cho rằng, thứ nhất cần dựa trên các dấu hiệu phạm tội cụ thể về: Khách thể của tội phạm; mặt khách quan - chủ quan của tội phạm và chủ thể của tội phạm. Thứ hai, phải có đủ các các chứng cứ chứng minh tội phạm trong lĩnh vực này như: Chứng cứ về chủ thể, về mặt khách quan của tội phạm; chứng cứ chứng minh mặt chủ quan của tội phạm, cùng các chứng cứ khác xác định trách nhiệm hình sự. Theo đó, hình thức của chứng cứ sẽ gồm: Vật chứng; tài liệu giấy tờ; lời khai người làm chứng; lời khai của bị can, bị cáo; kết luận giám định; biên bản khám xét, khám nghiệm...

Đồng chí Hồ Quang Hùng đưa ra một số khuyến nghị như Bộ Công an cần chủ động phối hợp hoặc phối hợp tích cực khi có yêu cầu với Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Tòa án Nhân dân tối cao và BHXH Việt Nam sớm ban hành Thông tư hướng dẫn áp dụng các Điều luật quy định về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN và việc xử lý pháp nhân thương mại phạm tội trong lĩnh vực này để bảo đảm nhận thức thống nhất trong xử lý đối với nhóm tội phạm này.

Bên cạnh 3 tội danh đã được quy định trong Bộ luật Hình sự, cần bổ sung quy định về xử lý hình sự đối với những hành vi phạm tội khác liên quan đến quản lý và thực hiện BHXH, BHYT, BH thất nghiệp thay vì vẫn cần viện dẫn các điều luật khác trong Bộ luật Hình sự để xử lý như hiện nay. Kiến nghị Chính phủ ban hành Nghị định riêng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo hiểm, trên cơ sở tách bạch Nghị định số 95/2013/NĐ-CP ngày 22/8/2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, từ đó tạo ra một hành lang pháp lý đầy đủ cho phép xử lý hiệu quả các hành vi phạm tội về BHXH, BHYT, BHTN.

Kiến nghị ban hành văn bản hướng dẫn về tổ chức, hoạt động của thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN của ngành BHXH, làm cơ sở cho việc tổ chức thực hiện có hiệu quả chức năng thanh tra về đóng BHXH, BHYT, BHTN. Kết quả của việc thực hiện quy định của pháp luật về thanh tra và xử phạt hành chính về đóng BHXH, BHYT, BHTN sẽ tạo cơ sở cho việc xử lý hình sự các tội phạm trong lĩnh vực này theo đúng quy định.

Tiếp tục tăng cường quan hệ phối hợp giữa các đơn vị chức năng trong quản lý và đấu tranh chống tội phạm, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm thông qua việc ký và thực hiện các Quy chế phối hợp. Trong đó, BHXH Việt Nam và Tổng cục Cảnh sát Phòng, chống tội phạm thuộc Bộ Công an cần tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả việc thực hiện các nội dung của Quy chế Phối hợp phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH, BHYT.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu khẳng định, với các ý kiến tham gia và các bài tham luận hết sức đa dạng, phong phú, có giá trị về nhiều mặt, đã cung cấp cho Ngành BHXH những tư liệu mới, những đề xuất, kiến nghị và giải pháp hiệu quả, tạo cơ sở cho chặt chẽ giúp BHXH Việt Nam xác định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ của Ngành trong việc triển khai BLHS; qua đó sẽ đưa ra được những định hướng để triển khai thực hiện BLHS về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN trong thời gian tới. Phó Tổng Giám đốc Trần Đình Liệu giao Vụ Pháp chế chủ trì phối hợp với Vụ Thanh tra - Kiểm tra và các đơn vị có liên quan trên cơ sở những ý kiến đóng góp của các chuyên gia tại Hội thảo và căn cứ từ các quy định của pháp luật để tiếp thu, nghiên cứu xây dựng dự thảo văn bản hướng dẫn BHXH các tỉnh, thành phố triển khai thực hiện những quy định của BLHS về tội phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN.

Đồng thời, thay mặt Ban Tổ chức, Phó Tổng Giám đốc Trần Đình Liệu ghi nhận và cảm ơn các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các chuyên gia, các nhà quản lý; BHXH Việt Nam mong tiếp tục nhận được những đóng góp, trao đổi của các đại biểu nhằm góp phần thúc đẩy sự tiến bộ của Ngành BHXH và tăng cường quan hệ phối hợp không chỉ trên lĩnh vực nghiên cứu khoa học mà còn trên các lĩnh vực công tác nghiệp vụ, để cùng BHXH Việt Nam góp phần đảm bảo sự bền vững của hệ thống ASXH đất nước.

Bài liên quan

BHXH Việt Nam và Uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia: Hợp tác nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư quỹ

BHXH Việt Nam: Tăng cường hiện đại hóa hành chính

BHXH Việt Nam: Tiếp tục nâng cao chất lượng phục vụ

BHXH Việt Nam ban hành Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí