Thị trường trái cây Việt tìm hướng xuất khẩu tỷ USD

Tìm hướng đi, thị trường mới cho 4 loại trái cây chủ lực

Phát biểu tại Diễn đàn "Giải pháp tăng sức cạnh tranh, thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm trái cây có lợi thế" Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Trần Thanh Nam cho biết, nhóm trái cây chủ lực cần được tổ chức lại toàn diện từ vùng nguyên liệu đến chế biến, xuất khẩu.

"Thực tế 6 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu sầu riêng, mặt hàng trái cây duy nhất đạt kim ngạch trên 3 tỷ USD - đã giảm tăng trưởng, kéo theo kim ngạch toàn ngành rau quả sụt giảm sau 2 năm tăng mạnh. Tình hình này đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng xác lập lại lợi thế cạnh tranh của các mặt hàng đang nổi lên như chuối, dứa, dừa, chanh dây. Đây là các mặt hàng đang tiệm cận ngưỡng xuất khẩu tỷ USD, nhưng vẫn đối mặt nhiều thách thức về giống, kỹ thuật canh tác, chế biến sâu và mở cửa thị trường", ông Nam cho biết.

Theo báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2024, cả nước có hơn 425.000 ha trồng 4 loại cây trên, cho sản lượng hơn 6,3 triệu tấn. Giá trị xuất khẩu dừa đạt khoảng 1,1 tỷ USD, chuối đạt 380 triệu USD, chanh dây trên 222 triệu USD, dứa khoảng 16,5 triệu USD tại EU.

Tuy nhiên, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc, trong khi nội tại ngành hàng còn tồn tại những "điểm nghẽn" về quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu mã số vùng trồng, năng lực chế biến còn yếu và liên kết chuỗi chưa bền vững.

Bộ NN&MT đã đề ra 6 nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó nhấn mạnh phát triển vùng nguyên liệu tập trung có mã số, ưu tiên giống cây kháng bệnh, đầu tư chế biến sâu, mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Đặc biệt, ngành dừa được định hướng gắn với phát triển du lịch sinh thái, sản phẩm OCOP; ngành chuối đẩy mạnh liên kết hợp tác xã - doanh nghiệp; ngành dứa rải vụ phục vụ thị trường tươi lẫn chế biến; còn chanh dây sẽ tiếp tục xúc tiến mở cửa các thị trường khó tính như Mỹ, Hàn Quốc.

Về định hướng 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 4 loại trái cây chủ lực: chanh dây, chuối, dứa, dừa sẽ được phát triển theo hướng mở rộng diện tích có chọn lọc, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng chế biến sâu, phù hợp nhu cầu thị trường.

Ngành trái cây cần nhìn lại chiến lược phát triển

Trong khi đó, ThS. Ngô Quốc Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II, chỉ ra ngành trái cây Việt Nam đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật từ các thị trường nhập khẩu như kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc. Một số vụ việc vi phạm khiến mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói bị thu hồi (sầu riêng, mít), ảnh hưởng đến thương mại.

"Việc mở cửa sang Nam Mỹ gặp khó về vận chuyển và cạnh tranh. Thị trường ASEAN tuy gần nhưng sản phẩm tương đồng, khó tạo sự khác biệt. Tuy nhiên, đây là thời điểm để ngành trái cây nhìn lại chiến lược phát triển, chuyển từ tăng sản lượng sang tăng chất lượng, công nghệ và thương hiệu. Chỉ khi đó, trái cây Việt Nam mới có thể bứt phá bền vững trên thị trường quốc tế.

Muốn xuất khẩu tốt, chúng ta phải làm tốt truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi. Theo đó, mỗi doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân phải trở thành một mắt xích quan trọng trong việc minh bạch hóa và cam kết đảm bảo an toàn trong toàn bộ chuỗi giá trị xuất khẩu", ông Tuấn nhận định.

Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên cho biết, nhu cầu tiêu thụ dứa trên thế giới đang tăng mạnh, với quy mô thị trường toàn cầu đạt khoảng 29 tỷ USD vào năm 2024 và tiếp tục tăng trưởng kép hằng năm ở mức 6,3%. Thị trường châu Âu và Bắc Mỹ chiếm tới 50% nhu cầu tiêu thụ, cho thấy tiềm năng xuất khẩu rất lớn.

Trong khi đó, dứa Việt Nam có khả năng cạnh tranh cao, điển hình như sản phẩm nước dứa cô đặc của DOVECO đã xuất khẩu sang hơn 50 quốc gia, được người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao. Thậm chí, các sản phẩm Việt Nam vượt qua cả các mặt hàng từ Mỹ và châu Âu, qua đó khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của dứa Việt trên trường quốc tế.

Đưa góc nhìn từ doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch HĐQT công ty cổ phần Nafoods cho biết, các sản phẩm chế biến từ chanh dây như nước ép, bột, puree đang có nhu cầu toàn cầu khoảng 30.000 tấn mỗi loại/năm, với tốc độ tăng trưởng 6-7%. Nếu thị trường Trung Quốc sớm mở cửa chính ngạch với chanh leo tươi, Việt Nam hoàn toàn có thể chạm mốc 1 tỷ USD cho ngành hàng này - một cột mốc không xa nếu có quy hoạch bài bản và kiểm soát chất lượng tốt.

Để phát triển bền vững, ông Hùng đề xuất một số giải pháp.

"Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước cần có định hướng, quy hoạch rõ ràng, tránh tình trạng trồng ồ ạt khi giá cao dẫn đến rớt giá. Cần kiểm soát các thương lái Trung Quốc và nhà máy nước ngoài thu mua với giá quá thấp.

Thứ hai, tăng cường quản lý giống giả, giống kém chất lượng. Thứ ba, Cục Bảo vệ thực vật cần cập nhật nhanh chóng và quản lý chặt chẽ các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật từ các thị trường khó tính như châu Âu, Hoa Kỳ, Trung Quốc, đồng thời kiểm tra nghiêm ngặt các đơn vị kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật không đảm bảo", ông Hùng nhấn mạnh.

Cuối cùng, cần quản lý các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, tránh làm ảnh hưởng đến thương hiệu chung của nông sản Việt Nam.