Giá gas lập đỉnh: Phép thử sức chịu đựng của ngành F&B Việt Nam

Giá gas bán lẻ tại Việt Nam vừa thiết lập một mặt bằng chưa từng có, khi nhiều doanh nghiệp công bố mức giá 640.000-660.000 đồng cho bình 12kg. Đằng sau cú tăng sốc này là biến động dữ dội của thị trường năng lượng toàn cầu, khi hợp đồng LPG tháng 4/2026 vọt lên khoảng 775 USD/tấn, tăng tới 43% chỉ trong một tháng. Tâm điểm của biến động nằm ở Trung Đông - khu vực cung ứng chủ lực mà Việt Nam phụ thuộc tới 70% nguồn nhập khẩu.

Trong một nền kinh tế mà năng lượng ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cấu trúc chi phí, đà tăng này nhanh chóng lan tỏa tới khu vực F&B - ngành phụ thuộc gần như tuyệt đối vào gas cho hoạt động nấu nướng và chế biến. Khi chi phí đầu vào bị đẩy lên mức đột biến, bài toán lợi nhuận trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết.

Cú sốc từ bên ngoài và áp lực chi phí nội tại lên giá gas

Động lực chính của làn sóng tăng giá gas không nằm ở thị trường nội địa, mà bắt nguồn từ sự gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đặc biệt tại Trung Đông. Việt Nam hiện phụ thuộc khoảng 70% nguồn LPG nhập khẩu từ khu vực này, phần lớn đi qua eo biển Hormuz - điểm nghẽn chiến lược của thương mại năng lượng thế giới.

Khi căng thẳng địa chính trị leo thang, chi phí vận chuyển, bảo hiểm và dự trữ đồng loạt tăng mạnh. Các nền kinh tế lớn như Trung Quốc hay Ấn Độ đẩy mạnh tích trữ, khiến giá LPG khu vực châu Á tăng theo cấp số nhân. Song song đó, giá xăng dầu và chi phí logistics cũng leo thang, tạo hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Trong bối cảnh này, gas không còn là một khoản chi phí phụ, mà trở thành biến số có khả năng định hình biên lợi nhuận. Năng lượng, từ gas đến điện và nhiên liệu vận tải, ngày càng đóng vai trò trọng yếu trong giá vốn hàng bán (COGS), góp phần khuếch đại áp lực lạm phát chi phí (cost-push inflation) lên toàn ngành ẩm thực.

Doanh nghiệp F&B: kẹt giữa hai lựa chọn khó

Với các quán ăn nhỏ lẻ - nơi biên lợi nhuận vốn đã mỏng - cú sốc giá gas có tác động gần như tức thì. Chỉ một mức tăng vài chục nghìn đồng mỗi bình gas cũng đủ khiến chi phí vận hành hàng tháng tăng thêm đáng kể. Chị Hạnh, chủ một quán cơm bình dân tại Hà Nội cho biết chị đã phải tăng giá bán gần đây. "Nếu không tăng, chúng tôi chỉ còn cách nghỉ bán vì lỗ", chị Hạnh cho biết.

Trong thực tế, nhiều chủ quán buộc phải tăng giá bán, cắt giảm khẩu phần hoặc chấp nhận lợi nhuận suy giảm. Tuy nhiên, khả năng chuyển chi phí sang khách hàng là hữu hạn, đặc biệt với nhóm khách thu nhập trung bình và thấp như học sinh, sinh viên hay công nhân. Không ít hộ kinh doanh nhỏ thậm chí chấp nhận "gồng lỗ" để giữ chân khách quen.

Ở phía ngược lại, các chuỗi F&B quy mô lớn có lợi thế về thương hiệu và sức mua, nhưng cũng không tránh khỏi áp lực. Việc điều chỉnh giá bán 10-15% có thể giúp bù đắp chi phí trong ngắn hạn, song lại đối mặt với phản ứng tiêu cực từ người tiêu dùng. Một số thương hiệu đã buộc phải thu hẹp hoạt động hoặc tái cấu trúc để thích ứng với môi trường chi phí mới.

Nhìn tổng thể, toàn ngành đang bị đặt vào thế lưỡng nan: hoặc chấp nhận co hẹp biên lợi nhuận, hoặc đánh đổi bằng rủi ro mất khách. Khi giá món ăn tăng, tác động không dừng lại ở phía cung mà nhanh chóng lan sang phía cầu. Người tiêu dùng Việt Nam, vốn nhạy cảm với biến động giá, có xu hướng điều chỉnh hành vi theo hướng tiết kiệm hơn.

Thay vì ăn ngoài thường xuyên, họ có thể chuyển sang nấu ăn tại nhà, lựa chọn món rẻ hơn hoặc giảm tần suất tiêu dùng. Điều này khiến doanh thu của nhiều nhà hàng bị ảnh hưởng, ngay cả khi nhu cầu cơ bản về ăn uống vẫn tồn tại.

Song song đó, áp lực chi phí còn buộc doanh nghiệp phải cắt giảm nhân sự, tối ưu vận hành hoặc điều chỉnh chất lượng sản phẩm. Việc thay thế nguyên liệu, giảm khẩu phần hay tinh giản dịch vụ có thể giúp duy trì lợi nhuận trong ngắn hạn, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro suy giảm trải nghiệm khách hàng và giá trị thương hiệu trong dài hạn.

Những chiến lược ứng phó trong "cơn bão chi phí"

Trao đổi với Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn, ông Tuấn Anh, chủ một chuỗi nhà hàng tại Hà Nội cho biết, giá gas là một trong nhiều những chi phí nhiên liệu đầu vào vốn đã tăng liên tục trong giai đoạn qua. "Ngành F&B buộc lòng phải hấp thụ đến khi nào không chịu nổi nữa thì chấp nhận", ông Tuấn Anh cho biết.

Ngoài ra, cũng theo ông Tuấn Anh, việc giá gas tăng liên tục như một "giọt nước làm tràn ly" trong bối cảnh ngành F&B vốn đã gặp nhiều khó khăn trong thời gian qua.

"Doanh nghiệp gần đây vốn đã phải tốn chi phí cho việc siết chặt quy chuẩn đầu vào, chưa kể tới việc phải nâng cấp cơ sở kinh doanh phù hợp theo yêu cầu của Nhà nước. Việc giá gas tăng lần này như giọt nước làm tràn ly đối với ngành, trong bối cảnh các doanh nghiệp đã phải chịu rất nhiều sức ép về chi phí trong thời gian qua. Chúng tôi mong Chính phủ sớm có biện pháp để hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong ngành", ông Tuấn Anh chia sẻ.

Để tồn tại, các doanh nghiệp F&B đang buộc phải linh hoạt hơn trong chiến lược vận hành.

Một số lựa chọn tăng giá bán có chọn lọc, kết hợp với việc tái cấu trúc menu và tung ra các gói combo để duy trì sức hấp dẫn. Những đơn vị khác lại ưu tiên tối ưu chi phí, từ cải tiến thiết bị bếp đến kiểm soát chặt chẽ quy trình sử dụng năng lượng.

Đáng chú ý, xu hướng chuyển dịch sang bếp điện, bếp từ hoặc các giải pháp tiết kiệm năng lượng bắt đầu được cân nhắc như một hướng đi dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào LPG. Đồng thời, việc đàm phán lại với nhà cung cấp và tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế trong nước cũng trở thành ưu tiên.

Ở cấp độ mô hình kinh doanh, nhiều doanh nghiệp tăng cường kênh bán mang đi và giao hàng, hoặc thử nghiệm mô hình "bếp trên mây" (cloud kitchen) để giảm chi phí mặt bằng và nhân sự.

Bài học từ quốc tế và gợi ý cho Việt Nam

Khủng hoảng năng lượng không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam. Tại châu Âu, cú sốc giá khí đốt sau năm 2022 đã khiến hàng loạt nhà hàng phải đóng cửa hoặc kêu gọi hỗ trợ từ chính phủ. Ở châu Á, các quốc gia như Ấn Độ hay Nhật Bản cũng từng triển khai các biện pháp trợ giá hoặc ưu tiên phân bổ năng lượng cho hộ gia đình.

Những kinh nghiệm này cho thấy, bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, vai trò của chính sách là không thể thiếu. Việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, khuyến khích sử dụng điện hoặc năng lượng tái tạo, cùng các biện pháp hỗ trợ tài khóa linh hoạt có thể giúp giảm bớt cú sốc trong ngắn hạn.

Theo ông Tuấn Anh, trong ngắn hạn, áp lực chi phí nhiều khả năng sẽ tiếp tục đè nặng lên ngành F&B, đặc biệt với các mô hình bình dân. Một làn sóng thanh lọc thị trường có thể diễn ra, tương tự giai đoạn hậu đại dịch.

Trong trung hạn, ngành sẽ buộc phải tái cấu trúc theo hướng hiệu quả hơn: nâng cao năng suất, tối ưu vận hành và ứng dụng công nghệ. Các chuỗi lớn tiếp tục tận dụng lợi thế quy mô, trong khi các doanh nghiệp nhỏ phải tìm cách liên kết hoặc chuyển đổi mô hình để tồn tại.

Về dài hạn, bài toán cốt lõi nằm ở chuyển đổi năng lượng. Khi ngành F&B tiến tới các tiêu chuẩn vận hành tiết kiệm và bền vững hơn, tác động của những cú sốc giá như hiện nay sẽ dần được giảm thiểu.

Cú tăng giá gas hiện tại không đơn thuần là một biến động thị trường, mà là phép thử toàn diện đối với sức chống chịu của ngành F&B Việt Nam. Trong một môi trường ngày càng bất định, khả năng tối ưu chi phí, đổi mới công nghệ và thích ứng chiến lược sẽ quyết định doanh nghiệp nào trụ vững và doanh nghiệp nào bị đào thải. Nói cách khác, đây không chỉ là khủng hoảng chi phí - mà là bước ngoặt buộc toàn ngành phải trưởng thành.