Đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới: Chính phủ và doanh nghiệp cùng đua

Một buổi chiều đông se lạnh, quán cà phê nhỏ trên phố Nguyễn Chánh, Hà Nội bỗng trở nên nhộn nhịp hơn thường lệ. Lãnh đạo Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) đang họp bàn chiến lược hợp tác với đối tác thì bất ngờ đón ba vị khách từ Phú Thọ tìm đến.

Họ mang theo một sản phẩm "100% hữu cơ" - chai nước khoáng ion kiềm từ nguồn khoáng quê hương, và chia sẻ sự loay hoay của mình: "Chúng tôi đã lập công ty marketing xây các kênh bán hàng, thậm chí dự định mở sàn thương mại điện tử, nhưng thị trường lại bảo sản phẩm không có gì đặc biệt".

"Sản phẩm chế biến hoàn toàn từ nguồn thiên nhiên, đó đang là trend của thế giới, sao lại bảo "không có gì đặc biệt", ông Thắng, lãnh đạo NSSC nói và cho biết, chính các anh đang "áo gấm đi đêm", không khoe ra thì ai biết?.

Thế là chỉ trong vòng một giờ sau đó, các chuyên gia NSSC đã tổ chức ngay tại chỗ một buổi tư vấn về cách xây dựng thương hiệu, đăng ký sở hữu trí tuệ, lập báo cáo kiểm kê carbon, và nhấn mạnh yếu tố ESG - các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị - vốn là chìa khóa, để nhãn hiệu nước kiềm hữu cơ nọ thâm nhập ngay thị trường xuất khẩu, song song với thị trường trong nước.

Câu chuyện chiều cuối năm đó cho thấy không ít doanh nghiệp Việt Nam, dù có sản phẩm chất lượng, vẫn bị mắc kẹt trong việc tìm hướng đi sáng tạo để cạnh tranh và phát triển.

Đổi mới sáng tạo: Từ doanh nghiệp đến quốc gia

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, theo NSSC, đổi mới sáng tạo không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại mà còn tạo nên giá trị khác biệt, nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn tầm quốc tế. Đó chính là chìa khóa để Việt Nam bước vào một kỷ nguyên phát triển bền vững và đột phá.

Từ góc độ doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo không đơn thuần là phát triển sản phẩm mới mà còn là cải tiến quy trình, xây dựng chuỗi giá trị hiệu quả, và tối ưu hóa nguồn lực. Các doanh nghiệp áp dụng tư duy sáng tạo thường đạt được năng suất cao hơn, từ đó tạo ra lợi nhuận lớn hơn và thu hút nhiều nhà đầu tư chiến lược.

Chẳng hạn, trong các quý cuối năm 2024, thương hiệu VinFast đã khẳng định tầm vóc quốc tế với việc dẫn đầu thị trường trong nước về xe điện và xuất khẩu sang Indonesia, Mỹ và châu Âu. Bằng cách đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D), cùng việc khép kín chuỗi sản xuất từ sản xuất pin đến lắp ráp xe, VinFast không chỉ tối ưu hóa chi phí mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh độc đáo. Nhằm giảm giá thành, ngoài nhà máy Hải Phòng, mới đây thương hiệu này đã khởi công nhà máy thứ hai tại Hà Tĩnh với chiến lược hướng vào dòng xe bình dân có độ phủ khắp Việt Nam, ngay sát nhà máy sản xuất pin sắp ra lò sản phẩm đầu tiên. Đây là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của đổi mới sáng tạo khi được áp dụng bài bản và có tầm nhìn dài hạn.

Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo không chỉ dành cho những doanh nghiệp lớn mà còn là công cụ thiết yếu đối với các startup và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Với nguồn vốn khởi nghiệp hạn chế từ vay mượn, huy động từ gia đình, bạn bè, nhiều startup công nghệ sẽ không thể "giương buồm ra biển lớn" nếu thiếu đi sự hỗ trợ từ các quỹ đầu tư, chương trình ươm tạo và chính sách khuyến khích của Chính phủ. Nhờ có sự hỗ trợ này, các doanh nghiệp SMEs có thể khai phá những lĩnh vực mới mẻ, từ nông nghiệp thông minh đến dịch vụ số.

Giải pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại Việt Nam

Tâm sự trong ngày tổng kết việc thực thi Nghị quyết 18/TW về tinh gọn bộ máy, trước thời điểm sáp nhập với Bộ KH&CN, Bộ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng tiết lộ, Bộ đã tổng kết giai đoạn xây dựng và vận hành Chính phủ điện tử để tham mưu cho Bộ Chính trị ra Nghị quyết về chuyển đổi số và tới đây sẽ vận hành Chính phủ số, nền kinh tế số. Có được hành lang rộng mở, từ sự "mở" tư duy của nhà quản lý, cụm từ "đổi mới sáng tạo" sẽ không chỉ là tuyên ngôn mà sẽ thực sự phát huy hiệu quả thông qua việc tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đặc biệt là các startup. Việc tối ưu hóa hai quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo hiện có tại Bộ KH&CN và Bộ KH&ĐT, sau quá trình sắp xếp lại bộ máy, sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn và các hỗ trợ kỹ thuật cần thiết.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy kết nối giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cũng là yếu tố then chốt. Như trường hợp Viettel và Đại học Bách khoa Hà Nội, sự hợp tác chặt chẽ đã mang lại những bước tiến quan trọng trong công nghệ 5G - một lĩnh vực đang được xem là động lực tăng trưởng mới cho kinh tế toàn cầu.

Cuối cùng, chính sách khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn ESG trong hoạt động cũng sẽ góp phần thu hút thêm các nhà đầu tư quốc tế, những người ngày càng quan tâm đến phát triển bền vững.

Đổi mới sáng tạo - xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên mới

Kết lại câu chuyện chiều cuối năm ở cafe Nguyễn Chánh, ông Thắng thủng thẳng: Đổi mới sáng tạo không phải là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu để tồn tại và phát triển. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, chỉ những doanh nghiệp biết cách đổi mới mới có thể đứng vững và tiến xa.

Với tầm nhìn chiến lược và sự hỗ trợ đồng bộ từ thể chế và chính sách, sự quyết tâm và sáng tạo của đội ngũ doanh nhân, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng lợi thế của mình để trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo tại khu vực. Và mỗi doanh nghiệp, dù lớn hay nhỏ, đều có thể góp phần viết tiếp câu chuyện "vươn mình" của cả dân tộc trong kỷ nguyên mới.