'Cần tháo gỡ các điểm nghẽn cho kinh tế báo chí'

Sáng nay 16/5, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và Tạp chí điện tử VietTimes (Hội Truyền thông số Việt Nam) tổ chức hội thảo "Hoàn thiện pháp luật để báo chí phát triển trong kỷ nguyên số".

Phát triển mô hình tổ hợp báo chí

Với tham luận "Phát triển mô hình tổ hợp báo chí, kinh nghiệm từ Trung Quốc", TS. Lê Hải, Ủy viên Ban biên tập, Trưởng ban Tạp chí Cộng sản điện tử (Tạp chí Cộng sản) cho hay, Trung Quốc coi báo chí là đơn vị sự nghiệp, nhưng hoạt động và quản lý theo mô hình doanh nghiệp. Đây là quan điểm mới mang tính đột phá về doanh nghiệp báo chí, có tính đặc thù của Trung Quốc.

Cùng với sự lớn mạnh tự thân, việc hình thành các tập đoàn truyền thông của Trung Quốc còn được thành lập từ sự sáp nhập mang tính mệnh lệnh hành chính. Trung Quốc sử dụng khái niệm Tập đoàn truyền thông (Media Group), nhằm chỉ tổ hợp bao gồm các công ty hoạt động ở một hoặc nhiều ngành thuộc lĩnh vực truyền thông, trong đó thường có ngành báo chí làm nòng cốt.

Từ thực tiễn hình thành và phát triển các tập đoàn truyền thông của nước ngoài, TS. Lê Hải cho rằng, việc hình thành các tổ hợp truyền thông hoạt động tương tự như các tập đoàn truyền thông của nước ngoài, là nhu cầu phát triển khách quan nội tại của báo chí Việt Nam. Việc tổ chức các tổ hợp truyền thông tại Việt Nam hiện nay là hết sức cần thiết.

Đối với nền báo chí Việt Nam, mặc dù có những bước phát triển lớn, song so với khu vực và thế giới, nền truyền thông của Việt Nam hiện quy mô, tiềm lực, sức cạnh tranh còn hạn chế. "Chúng ta rất cần những tập đoàn truyền thông lớn, những đầu tàu kéo kích thích cả nền truyền thông phát triển, đồng thời có khả năng cạnh tranh với bên ngoài", TS. Hải nói.

Theo đó, tổ hợp truyền thông ra đời là nhân tố góp phần hoàn thiện những vấn đề đang còn khuyết thiếu và yếu của nền truyền thông nước ta, như về thể chế, điều kiện, môi trường báo chí, mô hình tổ chức cơ quan báo chí, chiến lược quy hoạch....

Tháo gỡ các điểm nghẽn kinh tế báo chí

Tổng biên tập Báo Tiền phong Phùng Công Sưởng nhận định, Việt Nam hiện chưa có một tổng quy hoạch rõ ràng cho báo chí hướng ra toàn cầu.

"Chúng ta cần đặt câu hỏi: Đã có tờ báo nào của Việt Nam mang tính toàn cầu hay chưa? Có bao nhiêu cơ quan báo chí đặt văn phòng thường trú ở nước ngoài, hay hiện mới có 4-5 cơ quan lớn sử dụng ngân sách Nhà nước đảm nhiệm vai trò đó?", ông Sưởng băn khoăn.

Về hành lang pháp lý và cơ quan chủ quản báo chí, Tổng biên tập báo Tiền phong cho rằng, cần nghiên cứu lại mô hình cơ quan chủ quản báo chí sao cho phù hợp. Trong luật nên có quy định rõ, cơ quan chủ quản là ai, trách nhiệm đến đâu… để báo chí phát triển độc lập và chuyên nghiệp hơn. Ông cũng đề nghị nên xem xét lại tôn chỉ mục đích của báo chí.

Về kinh tế báo chí và nguồn thu, theo ông Sưởng, báo chí hoạt động hiện nay được định nghĩa là cơ quan sự nghiệp có thu, nhưng đang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp. Nếu không giải quyết được bài toán kinh tế báo chí, báo chí không thể phát triển.

Báo chí có 4 nguồn thu chính: Bán nội dung (gần như không còn hoặc rất ít); Ngân sách Nhà nước (rất hạn chế, chỉ một số cơ quan lớn được cấp); Truyền thông - quảng cáo (đang bị sụt giảm mạnh); tài trợ, viện trợ từ tổ chức, cá nhân (rất hiếm và không ổn định).

"Vậy báo chí đang sống bằng gì và phát triển bằng gì? Muốn báo chí phát triển phải định hướng kinh tế báo chí, không có thực lực không phát triển được, nếu không có nguồn nhân lực tốt. Có quy định nào bán nội dung trên báo điện tử không để tất cả các tờ báo phải bán. Nếu không có cơ chế phù hợp, sẽ không thể phát triển nền kinh tế báo chí vững mạnh", nhà báo Sưởng nói.

Cũng theo ông, Luật Báo chí (sửa đổi) lần này cần tháo gỡ các điểm nghẽn, đặc biệt là ở kinh tế báo chí, mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động và quyền tự chủ của cơ quan báo chí, để thực sự mở đường cho báo chí Việt Nam phát triển chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập.

Nhà báo Nguyễn Thanh Lâm, Tổng giám đốc Đài truyền hình Việt Nam - VTV đánh giá dự thảo luật mới rất rõ ràng, có sự chuyển tiếp quản lý giữa 2 Bộ, đồng thời có những điều khoản đã thể chế hóa những văn bản dưới luật trước đây, mở điều kiện cho các cơ quan báo chí hoạt động trên các hạ tầng không gian.

Đóng góp thêm về dự thảo luật, ông Lâm cho rằng hoạt động báo chí trên không gian mạng được dự thảo thiết kế một chương rất là rõ, song cần làm rõ thêm về mô hình kinh doanh của báo chí. Thứ hai, nên làm rõ việc Nhà nước đầu tư và mua dịch vụ công nghệ thông tin trên nền tảng số. Thứ ba, mô hình sự nghiệp công lập đối với cơ quan báo chí.