Đại biểu Quốc hội: Cần đánh giá thận trọng việc đánh thuế nước ngọt

Tại phiên thảo luận ngày 9/5, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng cần trọng trong việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường.

Đại biểu Tạ Văn Hạ (tỉnh Quảng Nam) nhìn nhận Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt là đánh thuế vào người tiêu dùng. Luật này đã được xây dựng từ năm 2008, qua 4 lần điều chỉnh, bổ sung nhưng đến lần này mới đưa nước uống có đường và đồ uống có đường vào trong việc áp thuế, do đó cần phải đánh giá thận trọng, kỹ lưỡng.

“Chúng tôi cũng được nghe rất nhiều thông tin khuyến cáo của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác và ngành y tế, nhưng vấn đề bây giờ là mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào và có phải béo phì chủ yếu là do đồ uống có đường không? Vậy đánh thuế vào đường hay nước đường? Đánh vào đường thì tại sao đối với đường và những bánh kẹo ngọt có hàm lượng đường lớn thì không đánh, trong khi đó còn nhiều thức ăn có đường khác nữa”, ông Hạ đặt vấn đề.

Bên cạnh đó, ông Hạ cho biết, hiện nay doanh nghiệp sản xuất nước uống dưới 5gr/100ml chỉ có 2 đơn vị. Vậy việc dùng đường khác thay thế đường gluco như thế nào? Việt Nam chưa có doanh nghiệp nào sản xuất được đường thay thế. “Việc quy định như thế này liệu có mở đường cho đồ uống nhập khẩu tồn tại và phát triển vào Việt Nam không?”, ông Hạ nói.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (tỉnh Thái Bình) nhìn nhận việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường sẽ tạo ra những tác động đa chiều đến nhiều nhóm đối tượng trong nền kinh tế, cả trực tiếp và gián tiếp.

Bà đánh giá khi thuế tiêu thụ đặc biệt tăng cao, giá hàng hóa và dịch vụ sẽ tăng, kéo theo sự suy giảm trong tiêu dùng và đầu tư. Cụ thể, doanh thu từ các loại thuế khác như thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng do hoạt động kinh doanh suy giảm.

Đáng chú ý, bà nhìn nhận chính sách này còn có thể vô tình thúc đẩy tiêu dùng các sản phẩm đồ uống sản xuất thủ công không chính thức, vốn là những sản phẩm khó kiểm soát về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Về phần mình, đại biểu Chau Chắc (tỉnh An Giang) đề nghị cần mở rộng phạm vi thu thuế đối với nước giải khát sử dụng chất tạo ngọt tổng hợp và mức thuế cần được tính toán phù hợp, có thể bằng hoặc cao hơn so với sản phẩm sử dụng từ mía đường.

Ngoài ra, cần bắt buộc ghi rõ các nhãn hàng hóa và cảnh báo sức khỏe đối với sản phẩm sử dụng chất tạo ngọt tổng hợp. Người tiêu dùng có quyền được biết và có quyền được lựa chọn. Cùng với đó, cần tiếp tục nghiên cứu các chính sách thuế đối với các chất tạo ngọt tổng hợp nhập khẩu và tăng cường kiểm tra, kiểm soát nhập khẩu, giám sát chất lượng để ngăn chặn các hành vi trốn thuế, chuyển giá và gian lận thương mại.

”Đáng lẽ cần đánh thuế sớm hơn”

Trong ý kiến giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết dự thảo luật trong quá trình xây dựng đã nhận 2 luồng ý kiến, trong đó có những ý kiến cho rằng đã cần thiết phải đánh thuế lúc này chưa, nhưng cũng có một luồng ý kiến lại yêu cầu phải đánh thuế càng nhanh càng tốt và càng nhiều càng tốt.

Ông Thắng cho rằng có những căn cứ rất rõ ràng để cân nhắc việc đánh thuế đối với nước giải khát có đường theo hàm lượng là 5g/100ml như dự thảo luật. Theo đó, Tổ chức Y tế thế giới đã có báo cáo rất chi tiết, cụ thể đối với các quốc gia trong đó có khuyến cáo đối Việt Nam đang là một trong những quốc gia tiêu thụ nước đường ngày càng lớn và dẫn đến nguy cơ béo phì.

“Theo thống kê hiện nay lượng đường mà chúng ta tiêu thụ đã lên 46,5% đường tự do/ngày và phần lớn đến từ nước giải khát có đường, đây chính nguyên nhân dẫn đến béo phì và thừa cân. Chính vì thế, WHO đã khiến khuyến nghị tất cả các nước, trong đó có Việt Nam phải áp dụng tối thiểu là 20% thuế tiêu thụ đặc biệt tối thiểu là 20%”.

Hiện nay, có 107 quốc gia đã đánh thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng này và tại ASEAN thì 7/11 quốc gia đã đánh thuế tiêu thụ đặc biệt, trong đó tính cả Đông Timor, tức là thành viên không chính thức của ASEAN.

Ông Thắng cho rằng đáng nhẽ phải đánh thuế sớm hơn. Ông nói:“Đến giờ phút này chúng ta cũng đã muộn rồi, không thể để thế hệ con em của chúng ta đến lúc béo phì, đến lúc bệnh rồi chúng ta mới bàn”.

Theo Bộ trưởng, mức thuế đã được tiếp thu theo hướng sẽ giãn thời hạn áp và lộ trình năm 2027 là 8% và năm 2028 là 10%. Cơ quan soạn thảo sẽ rà soát để xem những gì sẽ áp từ 1/1/2026 và mặt hàng nào lùi sang năm 2027, tránh cú sốc với các doanh nghiệp.