Báo cáo thường niên FDI 2025: Việt Nam bước vào giai đoạn thu hút đầu tư chọn lọc và chiều sâu

Chiều 9/4, Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài (VAFIE) đã tổ chức Lễ công bố Báo cáo Thường niên về Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2025 với chủ đề "Động lực mới từ các trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do".

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch VAFIE, Chủ biên Báo cáo nhấn mạnh, sau 5 năm liên tiếp được thực hiện, Báo cáo thường niên FDI đã trở thành một kênh thông tin quan trọng, cung cấp góc nhìn hệ thống về xu hướng đầu tư quốc tế, đồng thời đưa ra các khuyến nghị chính sách thiết thực cho Việt Nam.

Theo Báo cáo, năm 2025, Việt Nam tiếp tục duy trì sức hấp dẫn đáng kể đối với nhà đầu tư nước ngoài, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định. Tổng vốn FDI đăng ký đạt khoảng 38,42 tỷ USD, trong khi vốn thực hiện đạt mức cao kỷ lục, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào môi trường đầu tư và triển vọng tăng trưởng dài hạn của Việt Nam.

"Đây là kết quả có ý nghĩa rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều rủi ro địa chính trị, thương mại và tài chính", TS. Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý được Báo cáo chỉ ra là sự thay đổi về chất của dòng vốn FDI. Nếu trước đây, dòng vốn chủ yếu đến dưới dạng dự án mới, thì năm 2025 ghi nhận xu hướng gia tăng mạnh của vốn điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần. Điều này cho thấy các nhà đầu tư không chỉ "thăm dò" thị trường mà đang mở rộng hoạt động và gắn bó lâu dài hơn với Việt Nam.

Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò trụ cột, chiếm hơn một nửa tổng vốn đăng ký. Tuy nhiên, Báo cáo ghi nhận sự gia tăng đáng kể của dòng vốn vào các lĩnh vực dịch vụ như bất động sản, bán buôn – bán lẻ, logistics, khoa học công nghệ, xử lý chất thải và dịch vụ lưu trú.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, điều này phản ánh một xu hướng quan trọng: Việt Nam không còn chỉ là "công xưởng sản xuất" mà đang dần trở thành một nền kinh tế đa trụ cột, với sự phát triển đồng thời của sản xuất, dịch vụ, tiêu dùng và công nghệ.

Về địa bàn đầu tư, các cực tăng trưởng truyền thống như TP.HCM, Bắc Ninh, Hà Nội, Đồng Nai vẫn giữ vai trò dẫn dắt. Tuy nhiên, dòng vốn đã có dấu hiệu lan tỏa sang các địa phương mới như Gia Lai, Phú Thọ, Ninh Bình – cho thấy dư địa mở rộng không gian FDI còn rất lớn nếu các địa phương cải thiện được hạ tầng và thể chế.

Báo cáo khẳng định khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp khoảng 21% GDP, chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu và tạo thặng dư thương mại đáng kể.

Tuy nhiên, một hạn chế lớn vẫn tồn tại là mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu. Trong nhiều ngành, đặc biệt là điện tử, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tham gia ở các khâu có giá trị gia tăng thấp.

"Đây là vấn đề cần được giải quyết nếu Việt Nam muốn nâng cao chất lượng tăng trưởng và tận dụng tốt hơn các dòng vốn FDI", Chủ tịch VAFIE nhấn mạnh.

Những "nút thắt" cản trở FDI thế hệ mới

Bên cạnh những kết quả tích cực, Báo cáo năm nay chỉ ra một loạt điểm nghẽn quan trọng.

Trước hết là vấn đề nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh các tập đoàn toàn cầu đang chuyển hướng sang các lĩnh vực như bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu hay công nghệ sinh học, lợi thế lao động giá rẻ không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, cạnh tranh chuyển sang chất lượng nhân lực, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ và nhà quản trị.

Thứ hai là hạ tầng chiến lược chưa theo kịp yêu cầu của dòng vốn FDI thế hệ mới. Các nhà đầu tư ngày càng đòi hỏi cao về điện năng ổn định, năng lượng sạch, logistics hiệu quả, hạ tầng số hiện đại và quỹ đất sạch sẵn sàng.

Thứ ba, cuộc chơi thu hút FDI đang thay đổi khi Thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai. Điều này khiến các ưu đãi thuế truyền thống mất dần hiệu lực, buộc Việt Nam phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, hạ tầng, dịch vụ công và năng lực thực thi.

Báo cáo tổng hợp ý kiến từ các tổ chức như Jetro, Kocham, AmCham và KPMG cho thấy cộng đồng doanh nghiệp quốc tế tiếp tục đánh giá cao Việt Nam về ổn định chính trị, tiềm năng thị trường và vị trí chiến lược.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại như thủ tục hành chính còn phức tạp, thực thi pháp luật chưa đồng đều, chính sách thay đổi nhanh nhưng thiếu thời gian chuyển tiếp, cùng với hạn chế về hạ tầng và nhân lực.

KPMG nhấn mạnh Việt Nam cần xây dựng chiến lược sâu hơn cho dữ liệu, R&D, AI và các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo – những yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn chất lượng cao trong tương lai.

Một điểm nhấn quan trọng của Báo cáo năm 2025 là vai trò của Trung tâm tài chính quốc tế (IFC) và các khu thương mại tự do (FTZ).

Theo TS. Nguyễn Anh Tuấn, nếu được thiết kế và vận hành hiệu quả, đây sẽ là những "đòn bẩy" mới giúp Việt Nam thu hút các định chế tài chính toàn cầu, dòng vốn đổi mới sáng tạo và các mô hình kinh doanh tiên tiến.

IFC có thể mở rộng khả năng huy động vốn cho hạ tầng, chuyển đổi xanh và các ngành chiến lược, trong khi FTZ có thể tạo ra các cực tăng trưởng mới, gắn kết công nghiệp – logistics – thương mại trong chuỗi giá trị toàn cầu.

"Việc Việt Nam chủ động xây dựng IFC và FTZ cho thấy tư duy thu hút đầu tư đang thay đổi – từ cải thiện môi trường sang kiến tạo không gian phát triển mới", ông Tuấn nhận định.

Từ các phân tích trên, Báo cáo gửi đi một thông điệp rõ ràng: Việt Nam cần bước sang giai đoạn thu hút FDI theo chiều sâu.

Theo đó, cần chuyển từ tiếp nhận sang lựa chọn dòng vốn; từ số lượng sang chất lượng; từ tăng trưởng ngắn hạn sang giá trị lan tỏa dài hạn. FDI trong giai đoạn mới phải phục vụ trực tiếp cho chiến lược phát triển quốc gia.

Để làm được điều này, Báo cáo đề xuất một chương trình hành động đồng bộ: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nhân lực, tăng cường liên kết doanh nghiệp và xây dựng các cơ chế mới để đón dòng vốn xanh, số và công nghệ cao.

Trình bày tóm tắt chương I báo cáo về tình hình thế giới và một số khuyến nghị cho Việt Nam, GS. TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Danh dự VAFIE nhấn mạnh, thế giới đang phục hồi nhưng đi kèm một cấu trúc rủi ro mới, bảo hộ mạnh hơn, chính sách khó dự báo hơn, cạnh tranh công nghệ sâu hơn và yêu cầu về an ninh năng lượng cao hơn.

Đầu tư quốc tế đang dịch chuyển theo hướng chất lượng cao, xanh hơn, số hơn và dựa nhiều hơn vào tri thức. Điều này mở ra cơ hội cho những quốc gia có thể chế minh bạch, hạ tầng tốt và nguồn nhân lực phù hợp.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang có nền tảng tích cực để bứt phá nhưng chỉ có thể nâng cấp vị thế nếu cải cách được triển khai đồng bộ, thực chất và có thể đo lường ở mọi cấp.

Theo đó, GS. Nguyễn Mại đưa khuyến nghị ba trụ cột mà Việt Nam cần tập trung trong giai đoạn tới. Một, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô – nền tảng của niềm tin đầu tư và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Hai là đẩy nhanh cải cách thể chế theo hướng minh bạch, nhất quán và có thể dự báo – yếu tố ngày càng quyết định trong cạnh tranh thu hút FDI.

Cuối cùng là nâng cấp chất lượng dòng vốn FDI, chuyển từ "thu hút nhiều" sang "thu hút đúng", ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng sạch, dữ liệu và logistics xanh.

"Việt Nam không thể cạnh tranh bền vững chỉ bằng chi phí thấp hay ưu đãi thuế; lợi thế phải đến từ thể chế, hạ tầng và nhân lực", GS Nguyễn Mại nói.