Áp lực tăng trưởng 2 con số của TP.HCM trước biến động địa chính trị

Tại hội thảo "Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng 2 con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP.HCM", Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh rằng mục tiêu tăng trưởng 2 con số không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế, mà còn là điều kiện để Việt Nam bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình và tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Trong bức tranh đó, TP.HCM được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng lớn nhất của nền kinh tế.

Tuy nhiên, những con số gần đây cho thấy hành trình này không hề dễ dàng. Năm 2025, GRDP của TP.HCM tăng 8,03% - mức tăng tích cực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu phục hồi chậm. Nhưng khi đặt trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong nhiều năm liên tiếp, con số này vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Điều đáng chú ý hơn là bức tranh tăng trưởng của thành phố đang xuất hiện một nghịch lý: Quy mô các động lực truyền thống vẫn mở rộng, nhưng hiệu quả lan tỏa lại chưa tương xứng.

Ba trụ cột chính của tăng trưởng gồm đầu tư công - tiêu dùng nội địa - xuất khẩu đều bộc lộ những dấu hiệu chững lại. Trong đó, đầu tư công cải thiện nhưng chưa tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh tới khu vực tư nhân. Tiêu dùng nội địa phục hồi nhưng chưa tạo cú hích rõ rệt. Xuất nhập khẩu tăng chậm hơn mức bình quân của cả nước.

Điều này cho thấy mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng vốn và quy mô đang dần tới giới hạn. Bức tranh trở nên phức tạp hơn khi môi trường kinh tế toàn cầu bước vào giai đoạn bất định mới.

Biến động địa chính trị và sức ép năng lượng

Tham gia ý kiến, đại diện Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) cho biết, nền kinh tế thế giới hiện đang chịu tác động mạnh từ 3 biến số lớn: xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng và chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn.

Trong đó, căng thẳng tại Trung Đông tạo ra chuỗi tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu khi giá dầu và khí đốt tăng mạnh; chuỗi vận tải biển và hàng không quốc tế bị gián đoạn; chi phí logistics leo thang; thị trường tài chính toàn cầu biến động.

Nếu xung đột kéo dài, giá năng lượng tăng cao có thể đẩy lạm phát toàn cầu lên mức mới, buộc nhiều quốc gia tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt.

Đối với Việt Nam, nền kinh tế có độ mở lớn, các cú sốc này thường truyền dẫn nhanh qua 3 kênh chính là giá năng lượng, tỷ giá và dòng vốn quốc tế.

Ở góc độ địa phương, các biến động này có thể tác động trực tiếp đến hầu hết các động lực tăng trưởng.

Xuất khẩu đối mặt sức ép kép: Chi phí logistics gia tăng có thể làm giảm lợi thế cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Đồng thời, nếu các nền kinh tế lớn như Mỹ và EU suy giảm tiêu dùng do giá năng lượng cao, nhu cầu nhập khẩu cũng có thể giảm.

Đầu tư công đối mặt rủi ro chi phí: Giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng tăng sẽ làm chi phí dự án đội lên, khiến nhiều nhà thầu e ngại triển khai, từ đó gây áp lực lên tiến độ giải ngân đầu tư công.

Tiêu dùng nội địa chịu áp lực lạm phát: Giá nhiên liệu tăng có thể kéo theo giá hàng hóa và dịch vụ tăng, khiến người dân cắt giảm chi tiêu không thiết yếu.

Công nghiệp và dịch vụ gia tăng chi phí: Doanh nghiệp sản xuất phải đối mặt với chi phí nguyên liệu và logistics tăng. Trong khi đó, ngành du lịch có thể chịu ảnh hưởng khi chi phí hàng không tăng và tâm lý lo ngại rủi ro an ninh gia tăng.

3 kịch bản tăng trưởng của TP.HCM

Trước bối cảnh bất định đó, HIDS đưa ra 3 kịch bản tăng trưởng cho TP.HCM.

Kịch bản 1 - xung đột leo thang kéo dài: Tăng trưởng kinh tế Việt Nam khoảng 7%; Tăng trưởng TP.HCM 7,53%.

Kịch bản 2 - xung đột diễn ra trong thời gian ngắn: Tăng trưởng kinh tế Việt Nam: khoảng 8%; Tăng trưởng TP.HCM 8,56%.

Kịch bản 3 - căng thẳng hạ nhiệt nhanh: Tăng trưởng kinh tế Việt Nam khoảng 9,1%; Tăng trưởng TP.HCM 9,74%.

HIDS nêu rõ, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong cả năm 2026, TP.HCM cần đạt ít nhất 10,3% trong 6 tháng đầu năm, một nhiệm vụ được đánh giá là rất thách thức trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động.

Theo các chuyên gia, khi nền kinh tế chịu cú sốc từ giá dầu hay chi phí logistics quốc tế, nguyên tắc điều hành quan trọng là giảm chi phí nội sinh của nền kinh tế. Điều này đồng nghĩa với việc cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả quản trị công. Nếu được thực hiện quyết liệt, những cải cách này có thể giúp doanh nghiệp duy trì sức cạnh tranh ngay cả khi môi trường bên ngoài trở nên bất lợi.

Dù vậy, những biến động địa chính trị cũng mở ra cơ hội cho TP.HCM. Một yếu tố đáng chú ý là chính sách thuế quan mới của Hoa Kỳ ở mức khoảng 15%, có thể giúp một số ngành xuất khẩu của thành phố phục hồi mạnh hơn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, thành phố cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng tỷ lệ nội địa hóa, thúc đẩy kinh tế xanh và kinh tế số.

Trong dài hạn phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức

Trong khi đó, TS. Trần Du Lịch nhận định, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong nhiều thập niên chỉ có thể đạt được nếu TP.HCM chuyển đổi mô hình phát triển sang nền kinh tế dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một số hướng đi chiến lược gồm: Thí điểm sandbox chính sách cho fintech, AI và kinh tế số; thành lập quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo quy mô lớn; thu hút FDI thế hệ mới gắn với R&D và chuyển giao công nghệ; phát triển hạ tầng dữ liệu và kinh tế số; hình thành các cụm đô thị sáng tạo tại TP. Thủ Đức.

Đồng thời, TP.HCM cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực trong các lĩnh vực như bán dẫn, AI, tự động hóa và công nghệ sinh học, những ngành được xem là động lực của nền kinh tế tri thức.

Những biến động địa chính trị hiện nay cho thấy nền kinh tế TP.HCM đang gắn kết ngày càng sâu rộng với kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu tăng trưởng 2 con số không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là phép thử về năng lực quản trị, khả năng hội nhập và sức chống chịu của thành phố trước các cú sốc bên ngoài.

Nếu tận dụng được cơ hội từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời thúc đẩy cải cách thể chế và đổi mới sáng tạo, TP.HCM không chỉ duy trì vai trò đầu tàu kinh tế của Việt Nam mà còn có thể tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm công nghệ - tài chính - khởi nghiệp của Đông Nam Á.