Áp lực chuyển đổi của ngành xây dựng và vật liệu xây dựng

Việt Nam đã cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 trong Hội nghị thượng đỉnh Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP26) năm 2021. Một trong khía cạnh quan trọng để đạt mục tiêu trên là sự chuyển đổi vật liệu xây dựng và ngành xây dựng theo hướng xanh.

Tại Hội thảo “Vật liệu xây dựng xanh – Nền tảng cho dự án Bền vững” hướng tới chuyển đổi xanh trong ngành xây dựng Việt Nam do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) phối hợp cùng One Click LCA tổ chức ngày 24/10, ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng chia sẻ kinh tế xanh đã được Ban chấp hành trung ương Đảng đề cập trong Nghị quyết số 24 năm 2013 về ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, trong đó có đặt ra yêu cầu thí điểm phát triển kinh tế xanh, công trình xanh, đô thị xanh và nông thôn xanh.

Sau gần 1 thập kỷ triển khai thực hiện, vấn đề xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được xác định phát triển đất nước giai đoạn 2021 – 2030 trong văn kiện đại hội lần thứ 13 của Đảng.

Chính phủ cũng đã phê duyệt báo cáo quốc gia tự nguyện để gửi công ước của Liên hợp quốc về cam kết kế hoạch giảm phát thải nhà kính. Trong đó, lĩnh vực xây dựng dự kiến giảm gần 80 triệu tấn CO2 với 7 giải pháp, gồm 5 giải pháp về quá trình năng lượng và 2 giải pháp về quá trình công nghiệp. Các giải pháp này gắn với lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng.

Bà Nguyễn Thị Thùy Linh, Nghiên cứu viên từ Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động, Viện Vật liệu Xây dựng cho biết vật liệu xây dựng được sử dụng cho các tòa nhà và cơ sở hạ tầng xây dựng chiếm hơn 15% tổng lượng khí thải nhà kính trên toàn thế giới. Ngành xi măng – thành phần quan trọng trong bê tông – chiếm khoảng 7-8% tổng phát thải CO2 toàn cầu (do phát thải từ quá trình nung clinker và nhiên liệu hóa thạch).

Tại Việt Nam, sản xuất vật liệu xây dựng là một trong hai nhóm nguồn phát thải lớn nhất trong ngành xây dựng, chỉ riêng sản xuất vật liệu xây dựng đã đạt 101,89 triệu tấn CO2-eq vào năm 2022. Tỷ trọng sản xuất vật liệu xi măng chiếm khoảng 80% tổng phát thải vật liệu xây dựng năm 2024 và đạt gần 90% vào năm 2022.

Kết hợp cả phát thải trực tiếp (vận hành) và gián tiếp (từ sản xuất vật liệu, năng lượng), lĩnh vực xây dựng (nhà và công trình) có thể giảm 1/3 (khoảng 33 – 40%) tổng năng lượng tiêu thụ và phát thải khí nhà kính toàn cầu.

Doanh nghiệp Việt sẽ mất cơ hội kinh doanh nếu không có EPD

Do đó, theo bà Linh, việc phát triển các cơ chế minh bạch hóa thông tin môi trường thông qua Phân tích Vòng đời (LCA) và Tuyên bố Sản phẩm Môi trường (EPD) đang trở thành xu hướng tất yếu để đảm bảo tính bền vững và cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, chưa có tiêu chuẩn quốc gia và hướng dẫn chi tiết phù hợp với điều kiện trong nước, đặc biệt trong lĩnh vực vật liệu xây dựng để triển khai LCA/EPD. Phân tích Vòng đời (LCA) – nền tảng để xây dựng EPD – còn phụ thuộc vào cơ sở dữ liệu quốc tế, làm giảm độ chính xác. Đồng thời, doanh nghiệp thiếu nhận thức, nhân lực và nguồn lực tài chính để thực hiện EPD.

Hệ quả, nếu không có EPD, sản phẩm vật liệu Việt Nam không thể tham gia các dự án xanh quốc tế, dẫn đến mất cơ hội kinh doanh, trong khi các nước như Thái Lan, Ấn Độ, Brazil, Trung Quốc đã triển khai mạnh mẽ EPD để tăng sức cạnh tranh toàn cầu.

Đồng quan điểm, bà Phan Thu Hằng – Chủ tịch Hội đồng quản trị VGBC nhấn mạnh, việc áp dụng các công cụ như Đánh giá Vòng đời (LCA) và Tuyên bố Sản phẩm Môi trường (EPD) không chỉ giúp minh bạch hóa dữ liệu mà còn là chìa khóa để doanh nghiệp tối ưu sản phẩm và giảm thiểu phát thải carbon hàm chứa. Đồng thời bà cũng khẳng định: “Xây dựng xanh không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu để Việt Nam tiến tới mục tiêu Net Zero 2050”.

Ông Douglas Lee Snyder – Giám đốc điều hành VGBC khẳng định ngành xây dựng đang đứng trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình tuần hoàn để giảm phát thải và bảo vệ tài nguyên.

Việc triển khai LCA/EPD thúc đẩy doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu, nhờ minh bạch hóa dữ liệu môi trường và nâng cao uy tín thương hiệu; hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính, góp phần đạt mục tiêu Net Zero 2050 của quốc gia; khuyến khích đổi mới công nghệ và quy trình sản xuất, giúp ngành vật liệu xây dựng chuyển dịch sang mô hình sản xuất xanh và bền vững; cuối cùng tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn cho doanh nghiệp Việt Nam khi các quy định về phát triển bền vững và trung hòa carbon trở thành xu hướng bắt buộc trong thương mại quốc tế.