Sửa Luật Các tổ chức tín dụng 2024: Gỡ khó thu hồi nợ

Ngày 18/4, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đã tổ chức tọa đàm góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng (TCTD) 2024.

Nợ xấu tăng nhanh

Tọa đàm được tổ chức nhằm lắng nghe ý kiến đóng góp của các TCTD, giúp cơ quan soạn thảo hoàn thiện dự thảo Luật Các TCTD sửa đổi trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV (dự kiến khai mạc đầu tháng 5).

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA cho biết, Luật Các TCTD 2024 đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2024. Trước khi Luật Các TCTD 2024 được Quốc hội thông qua, VNBA là một trong những đơn vị rất tích cực tham gia cùng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xây dựng dự thảo luật.

Quá trình dự thảo ban đầu có nội dung quy định về thu giữ tài sản bảo đảm (TSBĐ) trong quá trình xử lý nợ xấu của TCTD. Tuy nhiên, khi Luật Các TCTD 2024 được thông qua không có nội dung này.

Cùng với đó, Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm nợ xấu của các TCTD hết hiệu lực vào ngày 31/12/2023, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc xử lý, thu hồi nợ của các TCTD và tổ chức mua bán, xử lý nợ.

Theo Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký VNBA, trên thực tế, mặc dù các TCTD đã rất tích cực, chủ động triển khai nhiều biện pháp để xử lý nợ xấu, kiểm soát và hạn chế nợ xấu mới phát sinh, tăng cường công tác tín dụng và triển khai chính sách cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng.

Tuy nhiên, trước bối cảnh kinh tế trong nước vẫn gặp nhiều khó khăn do tác động của tình hình thế giới, trong khi hành lang pháp lý về xử lý TSBĐ xử lý nợ xấu còn bất cập, thiếu đồng bộ và thống nhất, dẫn đến nợ xấu gia tăng.

Đến cuối tháng 12/2024, tỷ lệ nội bảng, nợ bán cho Công ty Quản lý tài sản (VAMC chưa được xử lý, thu hồi và nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu của hệ thống các TCTD ở mức 5,36% so với tổng dư nợ (bao gồm cả nợ xấu của 5 ngân hàng tái cấu trúc). Nếu loại trừ 5 ngân hàng tái cấu trúc thì tỷ lệ nợ xấu khoảng 1,93%, tăng khoảng 0,2% so với năm 2023.

Cũng theo ông Hùng, năm 2024, tỷ lệ thu hồi nợ chủ yếu liên quan đến TSBĐ chiếm khoảng 46,6%. Tỷ lệ khách hàng chủ động trả nợ các TCTD với khoản nợ xấu chỉ chiếm 36%; còn lại nợ bán cho VAMC, nợ thi hành án thông qua bán tài sản bảo đảm chiếm tỷ lệ rất thấp, đạt khoảng 7.000 tỷ đồng.

2 tháng đầu năm 2025, nợ xấu tăng nhanh (tăng khoảng 34.000 tỷ đồng), trong khi tốc độ xử lý nợ xấu chỉ đạt khoảng 15.000 tỷ đồng do các TCTD trích dự phòng rủi ro để xử lý.

"Như vậy, nguồn xử lý nợ xấu chủ yếu đến từ việc các TCTD trích từ dự phòng rủi ro. Điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến kết quả kinh doanh của các TCTD, cũng như giảm nguồn lực hỗ trợ ngược lại các doanh nghiệp, dòng tiền không luân chuyển được, ảnh hưởng đến thanh khoản, nếu không xử lý kịp thời", ông Hùng lo ngại.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA cũng cho rằng, các bản án đã có hiệu lực thi hành cũng đang gặp vướng mắc, khó khăn. Có bản án có hiệu lực thi hành rồi, nhưng qua 27-28 lần thi hành án, đấu giá, phát mại tài sản nhưng vẫn không xử lý được vì vướng Luật Đất đai. Trong số hơn 40.000 vụ việc có hiệu lực thi hành, chuyển sang thi hành án, năm 2024, chỉ giải quyết được 15% vụ án với số tiền nhỏ so với bản án có hiệu lực.

Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các TCTD 2024 không chỉ tạo điều kiện cho các ngân hàng trong việc thu hồi nợ mà là tiếng chuông cảnh tỉnh để người đi vay phải có ý thức và trách nhiệm trả nợ, xóa bỏ tư duy tìm mọi cách không trả nợ, tìm mọi cách để không bàn giao tài sản, tìm mọi cách để xin miễn lãi, thậm chí vay để trả gốc và cũng không muốn trả lãi trong khi đó tài sản bảo đảm rất lớn.

Ba nội dung chính cần sửa đổi

Từ thực tiễn, vướng mắc của các TCTD và những quan điểm đã dự thảo để đưa vào Luật Các TCTD trước đây, VNBA đã tổng hợp 3 nội dung chính gồm: Luật hóa quy định về quyền thu giữ TSBĐ; Luật hóa quy định về kê biên TSBĐ của bên phải thi hành án; Luật hóa quy định về hoàn trả TSBĐ là vật chứng trong vụ án hình sự và bổ sung quy định về hoàn trả TSBĐ là tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Cụ thể, về quy định thu giữ TSBĐ, nội dung quan trọng nhất là cần truyền thông để người dân hiểu, ý thức trách nhiệm đã vay vốn ngân hàng là phải trả nợ, nếu không trả được nợ thì phải tự nguyện bàn giao tài sản bảo đảm cho ngân hàng hoặc tự xử lý tài sản bảo đảm để trả nợ ngân hàng. Cùng với đó, cần đưa vào luật trách nhiệm của cơ quan cấp xã gắn liền với nơi có tài sản bảo đảm để có thể phối hợp hỗ trợ các TCTD trong thu giữ tài sản bảo đảm theo quy định của pháp luật.

Về quy định về kê biên TSBĐ của bên phải thi hành án, TCTD sẽ chỉ được kê biên với những trường hợp ảnh hưởng tới sức khỏe của người vay hoặc có sự đồng ý của TCTD. Như vậy, đã có TSBĐ mà TSBĐ đã bảo đảm khoản nợ thì ngay cả khi kê biên cũng được xem xét đối với những bản án có hiệu lực khác nhằm đảm bảo quyền của các TCTD.

Về hoàn trả TSBĐ là vật chứng trong vụ án hình sự là tang vật, phương tiện vi phạm hành chính vụ việc vi phạm hành chính, đã có nhiều bản án liên quan đến hình sự, dân sự, hành chính. Việc giải quyết các tài sản này được xử lý theo quy trình tố tụng bị kéo dài nhiều năm, tài sản bị tồn đọng rất lâu mà không thể xử lý gây ảnh hưởng rất lớn đến các TCTD.

Cho rằng việc sửa đổi Luật TCTD lần này là nhằm lấp khoảng trống pháp lý, quy định rõ các điểm còn chưa rõ ràng; đảm bảo tính đồng bộ, nhất quán giữa các luật có liên quan, TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ quốc gia nhấn mạnh: "Quan trọng hơn là tháo gỡ vướng mắc, rào cản, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả, chất lượng pháp luật...".

Theo chuyên gia, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cũng góp phần quan trọng nâng cao chất lượng thể chế và thực thi pháp luật, vốn dĩ đang là "điểm nghẽn của điểm nghẽn", lực cản rất lớn trong phát triển kinh tế xã hội nhanh, bền vững và bao trùm…

Cùng với các nội dung về quyền thu giữ TSBĐ của TCTD, về cơ chế xử lý TSBĐ là vật chứng, tang chứng vụ án, theo TS. Cấn Văn Lực, cũng bổ sung một số điểm liên quan đến: Xử lý TSBĐ là quyền khai thác khoáng sản; tạm đình chỉ giải quyết vụ việc theo quy định của Luật Phá sản; áp dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp liên quan đến TSBĐ tại tòa án; quy định đối tượng/tổ chức mua - bán nợ; bổ sung quy định bảo đảm nhất quán với các văn bản pháp luật khác như Luật Kinh doanh Bất động sản 2023.

Ông Lê Vệ Quốc - Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý - Bộ Tư pháp nhận định, việc xử lý nợ xấu không chỉ liên quan đến lợi ích của các TCTD, mà liên quan đến sự phát triển lành mạnh, sức cạnh tranh của cả nền kinh tế, từ đó, thúc đẩy khả năng tiếp cận nguồn lực, tiếp cận vốn của toàn xã hội nói chung, trong đó có cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khối tư nhân - động lực tăng trưởng quan trọng nhất cho cả nền kinh tế.

Khẳng định sẽ lĩnh hội các ý kiến trao đổi tại tọa đàm, đặc biệt ở vai trò Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý - nắm trách nhiệm hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, ông Lê Vệ Quốc bày tỏ mong muốn khi được ban hành, Luật sẽ đảm bảo cân bằng lợi ích giữa bên cho vay và bên đi vay.

"Câu chuyện thu giữ TSBĐ không phải là giải pháp như cây đũa vàng để xử lý tất cả nợ xấu, mà là giải pháp quan trọng, cuối cùng mang tính bất đắc dĩ. Do vậy, khi làm phải hết sức thận trọng để quá trình xử lý các khoản nợ này không bị tác động bởi những tiêu cực của xã hội, ảnh hưởng đến hình ảnh của môi trường tín dụng", đại diện Bộ Tư pháp lưu ý.