Những thùng dioxin nghiệt ngã và số phận của nguyên giám đốc Cảng vụ hàng không Đà Nẵng

Dioxin và cuộc chiến pháp lý

Sau khi chiến tranh kết thúc, dư luận Việt Nam và quốc tế phẫn nộ trước việc một tòa án liên bang Mỹ bác đơn của các nạn nhân da cam Việt Nam kiện 37 công ty hóa chất Mỹ cung cấp chất diệt cỏ cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam.

30 năm sau cuộc chiến, gần 5 triệu người Việt Nam, trong đó có nhiều trẻ em vẫn phải tiếp tục chịu đựng những nổi đau mất mát do chất độc da cam/dioxin gây ra.

Chính vì vậy, lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí do Trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí Hội nhà báo Việt Nam phối hợp với Trường đại học Lille (Pháp) tổ chức, quyết định chọn chủ đề về chất độc da cam từ những nạn nhân ở Việt Nam do cuộc chiến tranh quân đội Mỹ gây ra.

Với sự tài trợ của Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, tôi vinh dự được hòa mình vào trong đoàn báo chí 24 người, bao gồm giảng viên và phóng viên đi tới những miền quê trên đất nước để thu thập thông tin, hình ảnh về tác động nghiêm trọng của chất độc da cam/dioxin đối với con người và môi trường sống Việt Nam.

Trong chuyến đi này, tôi đã được nghe, được chứng kiến những hậu quả tàn khốc mà chất độc da cam gây ra đối với nhiều thế hệ Việt Nam, chứng kiến cuộc sống của các nạn nhân chất độc màu da cam phải chịu đựng nổi đau suốt đêm ngày khi chất độc ngấm vào cơ thể.

Sân bay Đà Nẵng

Điểm khởi hành của chúng tôi bắt đầu từ Hà Nội vào các tỉnh miền Trung, từ ngày 7 đến ngày 26/3 năm 2005.

Sau mấy ngày lặn lội, tiếp xúc với những Trung tâm nuôi dưỡng nạn nhân bị nhiễm chất độc da cam ở các tỉnh từ Thanh Hóa vào Quảng Nam, ai nấy trong chúng tôi lòng đều nặng trĩu, quặn đau.

Những nơi chúng tôi đến, những nơi chúng tôi đi qua đều được chứng kiến, nhìn thấy những đứa trẻ nhiễm chất độc da cam có hình hài như những bộ xương khô, còng queo ú ớ, dị dạng nằm trên những chõng tre xiêu vẹo, trên những nền nhà đất từ những gia cảnh nghèo khó.

Điểm dừng chân của chúng tôi là tỉnh Quảng Nam.

Sau một đêm nghỉ ngơi, tôi tranh thủ cập nhật thông tin từ một số bạn bè đồng nghiệp tại địa phương thì được biết ở sân bay Đà Nẵng còn tồn tại kho chứa chất độc dioxin, hiện chưa hề có bất kỳ một thông tin nào ra ngoài. Đây được xem là vùng cấm, “nội bất xuất, ngoại bất nhập” và không ai được phép tiếp cận.

Sau khi biết được thông tin trên, sáng sớm ngày hôm sau, tôi quyết định đột nhập sân bay Đà Nẵng.

Cùng đi có 2 phóng viên nước ngoài đó là Michenet của hãng tin Reuters của Anh và một phóng viên khác của tờ báo danh tiếng Guardian.

Khi đến sân bay Đà Nẵng, chúng tôi gặp một người đàn ông cao to, khỏe mạnh với giọng nói sang sảng như “rìu chém đá”. Đó chính là giám đốc Cảng vụ hàng không sân bay Đà Nẵng, ông Lại Quang Khải, quê ở Thái Bình.

Khi nghe chúng tôi đặt vấn đề, ông Khải lắc đầu, từ chối rồi bỏ đi, chúng tôi phải đợi, phải chờ để gặp lại ông bằng được, bởi đây là đề tài "có một không hai".

Sau hơn 3 giờ đồng hồ, (từ 8h đến 11h30) khi tiếng còi tầm sân bay rú lên thì cũng là lúc ông Khải xuất hiện, chúng tôi vẫn cúi đầu vòng tay chào ông lần hai.

Biết tôi kiên trì chờ đợi, ông hạ giọng nhìn tôi và nói: Chỉ có mày được vào, còn mấy “thằng tây kia thì thôi”.

Nghe ông “chỉ thị” tôi như muốn nhảy tưng lên bởi chỉ mấy phút đồng hồ nữa là tôi sẽ được tận mắt chứng kiến được kho chứa chất độc dioxin, nơi bắt nguồn cho những tội ác, gây ra nỗi đau thể xác đối với hơn 5 triệu đồng bào Việt Nam.

Những chiếc thùng phuy vô hồn

Sau tiếng còi tầm, hầu hết số cán bộ, nhân viên của sân bay nghỉ trưa. Thời bấy giờ, sân bay Đà Nẵng còn vắng khách, thi thoảng mới có một chiếc bay tuyến nội địa hạ cánh rồi lại bay đi.

Ông Khải mở cửa phía sau, hai anh em bươn bả lách qua lớp thảm lau, vào tới vùng 'cấm địa'. Chỉ tay về phía góc cuối sân bay ông Khải nói, đấy là khu vực chứa chất độc dioxin.

Chất độc dioxin được chưa trong những thùng phuy hợp kim. Khi phát hiện ra những thùng dioxin này, phía quân đội đã huy động những két nhựa đựng nước loại 500 lít và cưa đáy để trùm lên các thùng phuy dioxin nhằm hạn chế ô nhiễm.

Trước lúc đột nhập bước vào khu vực sân bay, ông Khải đưa cho tôi 2 chiếc khẩu trang và nói: Chú đeo nốt cả 2 cái vào một lúc để hạn chế khí độc.

Cầm chiếc máy ảnh đã lên cò, chỉ chờ ông chỉ tay vào một thùng phuy nào đó là tôi dí máy chộp ngay mấy kiểu. Thời bấy giờ nhà báo như tôi còn phải dùng loại máy ảnh Zenit Liên Xô, làm gì có “đồ nghề” tác nghiệp hiện đại như bây giờ.

Ông Khải bảo, tốt nhất nhà báo nên đứng một chỗ, không đi lại nhiều bởi chính nơi chúng tôi đang đứng phía dưới là kho chôn cất các thùng phuy lớn chứa dioxin dưới mặt đất, chỉ còn một số ít ở bên trên.

Khi thấy tôi quan sát phía ruộng đồng xơ xác, ông Khải biết ý, liền chỉ tay và nói: Sau khi giải phóng Đà Nẵng năm 1975, ông là người đầu tiên trực tiếp chỉ huy lực lượng tiếp quản sân bay Đà Nẵng, khi đó do chưa biết đây là bãi chứa dioxin nên đơn vị bảo vệ sân bay với 136 cán bộ chiến sĩ cắm lán trại ngay trên vùng đất này.

Chỉ sau một thời gian đóng quân, hầu hết số anh em bị ốm, đau bệnh tật rồi chết dần, chết mòn do vì nhiều chứng bệnh gây nên.

Trên đường rời khỏi bãi tập kết dioxin ông Khải trăn trở, nếu nhà nước không có biện pháp xử lý gấp bãi tập kết dioxin này thì dân Đà Nẵng còn phải gánh chịu hậu quả nặng nề hết đời này đến đời con cháu khác.

Lúc đó tại sân bay Đà Nẵng, hễ có mưa to là nước ngập từ khu vực bãi tập kết dioxin lại chảy vào thành phố, gây ô nhiễm môi trường nặng nề.

Cũng theo ông Khải, hầu hết trong khu vực ruộng đồng dân cư ở xung quanh sân bay xuất hiện nhiều loại côn trùng nằm dưới đất, kể cả lươn, chạch nhiều con hai- ba đầu dị dạng trông vào đáng sợ, nhiều giếng nước của dân sống quanh sân bay buộc phải lấp bỏ bởi mùi khét từ đáy giếng bốc lên nồng nặc.

Dư âm ở sân bay Đà Nẵng bị ảnh hưởng chất độc dioxin thời bấy giờ cũng khiến khách ít qua lại nơi này.

Số phận nghiệt ngã

Chia tay ông Khải, tôi cứ trăn trở mãi, rồi tự mình đặt câu hỏi, sao chiến tranh đã lùi xa hàng mấy chục năm rồi mà chúng ta cứ giấu mãi một bãi chứa chất độc dioxin trong lòng trung tâm thành phố. Báo chí không được lên tiếng để các cơ quan chức năng có thể xử lý, tránh được những cái chết dần mòn của người dân vô tội vì những thùng phuy chứa dioxin đầy vô cảm đó.

Từ trăn trở đó, loạt bài tôi viết với tiêu đề: “Những thùng phuy dioxin- quà tặng của lính Mỹ cho sân bay Đà Nẵng” đã được đăng trên các báo Tiền phong và Gia đình xã hội.

Sau khi báo phát hành, dư luận lên tiếng ủng hộ, nhất là Hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, nơi có những người đại diện mang đơn sang tận nước Mỹ để kiện 37 công ty hóa chất Mỹ cung cấp chất diệt cỏ cho quân đội Mỹ sử dụng vào chiến tranh Việt Nam

Nhưng những đơn kiện này đã bị Thẩm phán Jack B. tại tòa Brooklyn ở New York phán quyết bãi bỏ vụ kiện.

Bài báo của tôi khi đó đã phán ánh được sự thật về việc sân bay Đà Nẵng đã cất giấu hàng trăm thùng phuy dioxin từ ngày giải phóng thành phố đến năm 2005 vẫn chưa được xử lý.

Sau dư luận, ông Khải bị một số cơ quan chức năng ở Hà Nội quy cho cái tội "tiết lộ thông tin bí mật quốc gia".

Sau 20 năm gặp lại, giờ trông ông Khải đã khá già nua, tiều tụy nhưng vẫn còn cái giọng với tiếng nói ồm ồm ngày xưa.

Ông nói: Do bài báo của mày mà tao bị kỷ luật, sau khi bị kỷ luật oan, tao cố tìm mày để nói với mày một lời. Loạt bài báo viết về chất độc dioxin ở sân bay Đà Nẵng cùng nhiều bằng chứng quan trọng khác đã khiến người Mỹ cuối cùng cũng đã phải công nhận sự thật. Chính phủ Mỹ đã kịp thời cấp 40 triệu USD để xử lý môi trường, làm sạch sân bay sân bay Đà Nẵng.

Rồi ông buông với tôi một câu: Đời là thế, thế là đời…

Sau khi được xử lý tẩy độc bãi chứa dioxin, đến nay sân bay Đà Nẵng được nâng cấp thành sân bay quốc tế, quy mô xếp thứ 3 sau sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất.

Năm 2017, sân bay quốc tế Đà Nẵng đã phục vụ 10,8 triệu lượt khách, tăng 34% so với cùng kỳ 24. Năm 2018, sân bay này đón tiếp 13,3 triệu lượt khách qua lại.

Bài liên quan

Bất chấp chiến tranh thương mại, thặng dư thương mại Trung Quốc vẫn tăng hơn mức dự kiến

Chuyên gia MBS: Giữa Mỹ và Trung Quốc chưa thể gọi là chiến tranh thương mại

IMF nhận định: Trung Quốc bắt đầu 'ngấm đòn' chiến tranh thương mại

Bất chấp chiến tranh thương mại, FDI vẫn tăng trưởng