Những chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 4

Nhiều ưu đãi với dự án FDI có chuyển giao công nghệ

Nội dung này được quy định tại Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, được Quốc hội khóa XV thông qua năm 2025.

Theo đó, điểm c khoản 2 điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ đã bổ sung chính sách của nhà nước đối với hoạt động chuyển giao công nghệ. Cụ thể, ưu tiên chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng… với dự án có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có nội dung chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo hoặc ứng dụng công nghệ tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, khuyến khích tổ chức, cá nhân nước ngoài chuyển giao công nghệ cho tổ chức, cá nhân Việt Nam nhằm nâng cao năng lực tiếp thu, làm chủ và đổi mới công nghệ trong nước.

Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/4/2026.

Bắt buộc xác thực tên thật tài khoản ngân hàng

Thông tư số 30/2025/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sửa đổi, bổ sung quy định về cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, chính thức yêu cầu sử dụng tên thật đối với tài khoản ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026.

Theo quy định mới, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán phải kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ tính hợp pháp của lệnh thanh toán, trong đó thông tin số tài khoản và tên tài khoản phải trùng khớp với tên thật trên Căn cước công dân hoặc thẻ Căn cước của khách hàng khi đăng ký và sử dụng tài khoản.

Đồng thời, thông tin này phải được hiển thị đầy đủ trên chứng từ thanh toán nhằm đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy vết giao dịch.

Quy định được kỳ vọng góp phần siết chặt quản lý hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, hạn chế tình trạng gian lận, mạo danh tài khoản, qua đó nâng cao mức độ an toàn của hệ thống tài chính - ngân hàng và củng cố niềm tin của người dùng trong các giao dịch điện tử.

Quyền sở hữu trí tuệ có thể dùng góp vốn, thế chấp, đầu tư

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/4/2026) đã lần đầu tiên luật hóa các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo đó, luật giao Chính phủ quy định chi tiết việc xác lập quyền đối với các đối tượng được tạo ra có sử dụng AI, đồng thời khẳng định nguyên tắc cốt lõi: tác giả, nhà sáng chế phải là con người; AI không được công nhận là chủ thể quyền.

Luật cũng cho phép tổ chức, cá nhân sử dụng dữ liệu sở hữu trí tuệ đã công bố để nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện AI, nhưng phải bảo đảm không gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu.

Một điểm đáng chú ý là luật sửa đổi theo hướng cân bằng hơn giữa bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích công cộng. Việc khai thác, bảo vệ quyền không được xâm phạm lợi ích của Nhà nước, xã hội và các chủ thể khác. Đồng thời, luật bổ sung cơ chế xử lý xung đột giữa các quyền trên cùng một đối tượng, cho phép tòa án chấm dứt quyền phát sinh sau nếu gây cản trở quyền đã được xác lập trước.

Với việc bổ sung Điều 8a, luật cho phép quyền sở hữu trí tuệ được sử dụng để góp vốn, thế chấp, đầu tư và thực hiện các giao dịch thương mại; đồng thời yêu cầu chủ sở hữu phải thiết lập cơ chế quản trị nội bộ đối với loại tài sản này. Nhà nước cũng khuyến khích khai thác quyền sở hữu trí tuệ nhằm huy động nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh.

Luật tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ khi thiết lập khung pháp lý cho việc số hóa toàn diện hoạt động quản lý, bao gồm phát triển hạ tầng số, dịch vụ công trực tuyến, cơ sở dữ liệu về quyền và giao dịch, cũng như ứng dụng dữ liệu lớn và AI trong xử lý nghiệp vụ, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả.

Về thủ tục, luật sửa đổi theo hướng đơn giản, linh hoạt hơn: mở rộng hình thức nộp đơn điện tử cho tất cả thủ tục; chuyển từ quy định liệt kê hồ sơ sang nguyên tắc chung; đồng thời tăng trách nhiệm của người nộp đơn về tính trung thực của thông tin.

Trong bối cảnh vi phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường số ngày càng gia tăng, luật bổ sung quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp trung gian và các nền tảng số. Các chủ thể này phải triển khai biện pháp bảo vệ quyền, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng và chủ thể quyền khi phát hiện vi phạm.

Ngoài ra, luật cũng mở rộng phạm vi bảo hộ đối với nhiều đối tượng mới như kiểu dáng công nghiệp riêng phần, sản phẩm phi vật lý (giao diện đồ họa – GUI, biểu tượng – icon, tín hiệu cáp được mã hóa), đồng thời làm rõ ranh giới bảo hộ quyền tác giả khi loại trừ các đối tượng như ý tưởng, khẩu hiệu độc lập. Quy định về nhãn hiệu chứa tên “Việt Nam” cũng được siết chặt nhằm hạn chế tình trạng chiếm dụng.

Đẩy sớm công bố số liệu kinh tế vĩ mô

Chính phủ ban hành Nghị định số 13/2026/NĐ-CP ngày 13/1/2026 sửa đổi, bổ sung quy định về phổ biến thông tin thống kê, nhằm rút ngắn thời gian công bố các chỉ tiêu kinh tế quan trọng, có hiệu lực từ ngày 10/4/2026.

Theo quy định mới, hàng loạt chỉ tiêu như chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ lao động qua đào tạo và các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ sẽ được công bố sớm hơn, chuyển từ ngày 6 xuống ngày 3 của kỳ kế tiếp.

Đáng chú ý, số liệu tổng sản phẩm trong nước (GDP) được công bố từ ngày mùng 6 xuống mùng 3, trong khi số liệu GRDP được đẩy lên ngày 29 của tháng trước.

Việc rút ngắn thời gian công bố dữ liệu giúp nâng cao tính kịp thời, minh bạch của thông tin thống kê, hỗ trợ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn.

Động thái này được kỳ vọng cải thiện chất lượng điều hành kinh tế vĩ mô, tăng khả năng phản ứng chính sách trước biến động thị trường, đồng thời góp phần nâng cao uy tín của hệ thống thống kê quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng.

Quy định về xử phạt trục xuất đối với người nước ngoài

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 59/2026/NĐ-CP quy định về hình thức xử phạt trục xuất; biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính; đồng thời quy định việc quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất.

Nghị định gồm 6 chương, 44 điều, quy định cụ thể về đối tượng áp dụng; trình tự, thủ tục áp dụng hình thức xử phạt trục xuất; quyền và nghĩa vụ của người bị trục xuất; biện pháp quản lý người nước ngoài trong thời gian chờ trục xuất; cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan.

Bên cạnh đó, nghị định cũng quy định rõ đối tượng, trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính; các trường hợp áp dụng; quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng các biện pháp này.

Đối tượng áp dụng bao gồm: người vi phạm pháp luật hành chính bị tạm giữ hoặc bị áp giải; người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam thuộc diện bị trục xuất; người có thẩm quyền quyết định trục xuất, tạm giữ, áp giải; cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc thi hành các biện pháp nêu trên.

Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, thay thế Nghị định số 142/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021. Đồng thời, bãi bỏ Điều 66 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng chống tệ nạn xã hội và phòng, chống bạo lực gia đình.

Tăng chế tài vi phạm phòng cháy, chữa cháy

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 69/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 106/2025/NĐ-CP (ban hành ngày 15/5/2025) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Trước đó, Nghị định số 106/2025/NĐ-CP đã góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác xử phạt trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn phát sinh một số vướng mắc, bất cập cần được điều chỉnh.

Để bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật mới, nâng cao tính khả thi và tăng cường tính răn đe, Chính phủ đã kịp thời ban hành Nghị định số 69/2026/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan.

Đáng chú ý, nghị định mới sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 6 theo hướng bổ sung đối tượng "người đứng đầu cơ sở" (quy định tại điểm c khoản 1 Điều 45 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ) vào diện phải được huấn luyện nghiệp vụ, nhằm thống nhất với quy định tại Nghị định số 105/2025/NĐ-CP.

Theo đó, tổ chức, cá nhân sử dụng các đối tượng thuộc quy định tại các điểm c, d, đ, e, g khoản 1 Điều 45 của Luật để thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ nhưng chưa có văn bản thông báo kết quả huấn luyện sẽ bị phạt từ 6–8 triệu đồng.

Đối với quy định về bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, nghị định bổ sung cụm từ "không đủ đối tượng bảo hiểm" vào khoản 1 Điều 17. Theo quy định mới, hành vi mua bảo hiểm cháy, nổ không đủ đối tượng hoặc không đúng mức phí theo quy định đối với cơ sở thuộc diện bắt buộc sẽ bị xử phạt, bảo đảm thống nhất với Nghị định số 105/2025/NĐ-CP và Nghị định số 67/2023/NĐ-CP.

Ngoài ra, nghị định cũng bổ sung quy định tại điểm c khoản 8 Điều 20 về vi phạm trong trang bị, lắp đặt phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Cụ thể, hành vi trang bị phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới không bảo đảm theo quy định sẽ bị phạt từ 30 - 40 triệu đồng.

Dùng dữ liệu người dân cung cấp để xử phạt vi phạm hành chính

Nghị định 61/2026 quy định về danh mục, việc quản lý, sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ và quy trình thu thập, sử dụng dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để phát hiện vi phạm hành chính (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/4/2026).

Nghị định này tập trung vào quy định chuẩn hóa việc sử dụng dữ liệu do cá nhân, tổ chức cung cấp để phát hiện, xử lý vi phạm hành chính.

Nghị định quy định cụ thể việc cá nhân, tổ chức cung cấp dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật cho cơ quan có thẩm quyền thông qua nhiều hình thức như: trực tiếp, thư điện tử, cổng thông tin điện tử, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), dịch vụ bưu chính hoặc kết nối, chia sẻ dữ liệu qua nền tảng số. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để người dân tham gia phát hiện vi phạm trên môi trường số.

Nghị định đồng thời quy định rõ quyền và trách nhiệm của người cung cấp dữ liệu. Theo đó, người cung cấp được bảo đảm bí mật thông tin cá nhân; được yêu cầu thông báo kết quả xử lý; đồng thời phải cung cấp đầy đủ thông tin liên hệ, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực, toàn vẹn của dữ liệu và phối hợp với cơ quan chức năng khi được yêu cầu.

Một nội dung quan trọng khác là thiết lập tiêu chí pháp lý đối với dữ liệu được sử dụng làm căn cứ xử phạt. Dữ liệu phải thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước theo quy định; không xâm phạm quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm; phản ánh khách quan, chính xác, trung thực về hành vi vi phạm, thời gian, địa điểm và đáp ứng yêu cầu về thời hạn sử dụng. Nếu đáp ứng các điều kiện này, dữ liệu được sử dụng làm căn cứ xác minh, phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính.

Nghị định cũng mở rộng thẩm quyền cho Công an cấp xã trong phát hiện vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, bao gồm việc được trang bị, sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật và tiếp nhận dữ liệu do người dân cung cấp.

Về trình tự xử lý, Nghị định quy định thời hạn xác minh dữ liệu không quá 30 ngày, trường hợp phức tạp không quá 60 ngày. Sau khi xác minh, cơ quan có thẩm quyền phải kết luận vụ việc: Nếu có vi phạm thì lập biên bản, xử phạt hoặc chuyển hồ sơ; nếu không đủ căn cứ thì không xử phạt; nếu có dấu hiệu tội phạm hoặc dữ liệu được cung cấp có dấu hiệu làm giả, làm sai lệch thì chuyển cơ quan tiến hành tố tụng hình sự.