Người dân chờ triển khai xe buýt miễn phí

Được miễn phí, có thêm động lực

15 giờ ngày 3.4, bắt chuyến xe tại trạm trung chuyển xe buýt trên đường Hàm Nghi (P.Bến Thành) về P.Khánh Hội để dạy gia sư, Quỳnh Phương (sinh viên năm cuối khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) kể, một ngày ít nhất di chuyển tới 6 chuyến xe buýt, có hôm đi tới 9 chuyến nếu phải xuống cơ sở thực tập. Phương mua vé ngày, tốn khoảng 12.000 - 30.000 đồng/ngày. Tổng cộng tiền xe buýt cũng kha khá dù có thẻ sinh viên được hỗ trợ 3.000 đồng/vé. Khi được hỏi cảm xúc lúc đọc tin TP.HCM miễn phí hết vé xe buýt cho mọi người, Phương trả lời: "Rất vui và TP mình quá dễ thương. Nghe tin này đứng chờ xe buýt tự nhiên thấy trời mát mẻ, đỡ nắng hẳn".

Hiện TP.HCM đang áp dụng chính sách miễn phí xe buýt cho một số nhóm đối tượng như người trên 60 tuổi, trẻ em dưới 6 tuổi, người có công và người khuyết tật, với kinh phí khoảng 1.700 tỉ đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, ngân sách cũng đang trợ giá vé cho học sinh - sinh viên (HS-SV), trong khi giá vé phổ thông duy trì ở mức 5.000 - 7.000 đồng mỗi lượt.

"Việc miễn phí cho tất cả mọi người sẽ hay hơn chứ, vì đôi khi đi xe mình cũng gặp các cô chú chưa đủ 60 tuổi nhưng sức khỏe đã yếu, kinh tế khó khăn, một số lần thấy họ phải xin 1.000 - 2.000 đồng vì không mang đủ tiền cũng rất thương", Phương nói.

Trong khi đó, anh Nguyễn Long (29 tuổi, ngụ đường Võ Văn Tần, P.Xuân Hòa) dù đã đi làm vài năm nhưng vẫn duy trì thói quen đi xe buýt hằng ngày, kể cả đi thể thao, cà phê hay gặp gỡ bạn bè.

"Tôi làm nhân viên marketing ở công ty tại P.Bình Thạnh, mỗi buổi sáng đều bắt xe buýt đi làm. Thường tôi đi các tuyến buýt 14, 18, 36 (chiều từ Bình Thạnh đi trung tâm TP) và một số tuyến có kết nối với ga metro như tuyến 161...; nếu miễn phí hoặc trợ giá metro nữa thì càng tốt. Mọi người hay đặt câu hỏi sao không đi xe máy cho nhanh? Thực ra chạy xe máy vừa đông đúc, khói bụi, đi xe buýt tiện mà rẻ thì cứ đi thôi", anh Long kể.

Về chi phí, anh Long mua vé lượt xe buýt điện là 6.000 đồng, xe buýt xăng đắt hơn là 7.000 đồng. Anh bảo, xe buýt điện có nhiều ưu điểm như êm ái, mát mẻ, máy lạnh nên ai cũng thích. Trung bình 1 tuần anh tốn khoảng 100.000 đồng tiền buýt, 1 tháng hết khoảng 400.000 - 500.000 đồng. Dù chi phí đi không quá tốn kém nhưng anh Long nói rất vui, vì ngoài chuyện tiết kiệm chi phí chi tiêu thì chủ trương miễn phí xe buýt khiến anh cảm thấy có động lực hơn khi đi xe buýt, nhiều người cũng sẽ… cất xe máy để đi xe buýt.

Giống anh Long, chị Trần Lâm Giang Tiên, 30 tuổi, ngụ P.Tân Mỹ, cũng là một thành viên trong hội yêu xe buýt. Chị đi làm bằng xe buýt hoàn toàn vì công ty và nhà ở hai đầu TP. Chị làm tại Khu công nghệ cao, P.Tăng Nhơn Phú (Q.9 cũ), cách nhà đến 45 phút nếu chạy xe máy; trong khi chỉ bắt một chuyến buýt số 139 đi tới bến Bến Thành, sau đó lên metro ngồi thêm gần 20 phút là tới chỗ làm, tổng thời gian hết khoảng 55 phút. "Cũng không lâu hơn là bao, mà đỡ phải chịu cảnh nắng nôi, chen chúc ngoài đường nên tất nhiên là mình đi xe buýt. Chỉ mong tuyến này được bổ sung thêm xe để buổi sáng đỡ phải chờ lâu", chị Tiên chia sẻ.

Kết nối xe buýt với khu dân cư, metro, công sở

Trao đổi với Thanh Niên, TS Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và phát triển nông thôn (Bộ NN-MT), cho hay chủ trương miễn phí vé xe buýt là một bước đi đúng và mang tính đột phá, nhưng để thực sự thay đổi hành vi người dân thì cần thêm nhiều giải pháp đồng bộ. Hiện nay, một số tuyến xe buýt vẫn còn tình trạng quá tải, trong khi nhiều tuyến khác lại hoạt động kém hiệu quả do bố trí chưa hợp lý. Bên cạnh đó, chất lượng phương tiện cũng cần được nâng cấp, tốt nhất là chuyển đổi hẳn sang các loại xe sử dụng nhiên liệu sạch, thân thiện môi trường. Xe buýt hiện vẫn chủ yếu hoạt động theo từng tuyến riêng lẻ, chưa liên thông hiệu quả với metro, xe điện hay các loại hình vận tải khác.

Nhìn từ góc độ đó, ông Hải cho rằng TP.HCM cần sớm phát triển hệ thống thẻ giao thông tích hợp, cho phép người dân sử dụng chỉ một thẻ để di chuyển trên nhiều loại phương tiện khác nhau. "Ở các nước phát triển như Nhật Bản, một chiếc thẻ có thể dùng cho hầu hết phương tiện công cộng, thậm chí thanh toán mua sắm. Trong khi đó, trong ví của người dân VN hiện có rất nhiều loại thẻ riêng lẻ, gây nhiều bất tiện và làm giảm trải nghiệm", ông nói.

Các chuyên gia cũng cho rằng giá vé xe buýt của TP.HCM nói riêng đã rất rẻ, thậm chí rẻ hơn nhiều TP của các nước trong khu vực. Bởi vậy, đối với những người thường xuyên sử dụng xe buýt như HS-SV thì việc giảm hay miễn họ vẫn đi. Nên nhóm quan trọng cần khuyến khích là những người đang phân vân hoặc chưa sử dụng xe buýt công cộng. "Ở các đô thị lớn, cơ quan quản lý tổ chức các tuyến xe buýt nhỏ kết nối từ khu dân cư đến các trục giao thông chính. Khi việc di chuyển trở nên liền mạch và thuận tiện, người dân sẽ tự động lựa chọn phương tiện công cộng", ông Hải nói.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Công Tường, Phó phòng An ninh trật tự, Trung tâm Quản lý ký túc xá và Khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM, lưu ý TP.HCM cần đẩy mạnh các giải pháp kết nối bằng phương tiện thân thiện môi trường như xe đạp, xe đạp điện hoặc xe buýt điện cỡ nhỏ để đưa người dân từ nhà đến các trạm trung chuyển. "Như tại ĐH Quốc gia TP.HCM đã có các tuyến xe buýt điện nội khu, sinh viên chỉ mất 2 - 5 phút để di chuyển đến điểm kết nối. Nếu mô hình này được nhân rộng sẽ giúp tăng đáng kể khả năng tiếp cận giao thông công cộng", ông cho hay.

Để thu hút người dân sử dụng xe buýt nhiều hơn, ông Tường nói trước hết cần nâng cao tần suất chuyến, đặc biệt trong giờ cao điểm nhằm giảm thời gian chờ đợi. Ví dụ, để đi từ ký túc xá ĐH Quốc gia TP.HCM về khu vực Tân Phú (nhà ông) phải trung chuyển qua 3 tuyến xe buýt, mỗi lần chờ xe khoảng 15 phút, tổng thời gian chờ có thể lên đến 45 phút, chưa kể thời gian di chuyển. "Trong khi đó, nếu đi xe máy, cùng khoảng thời gian đó đã có thể tới nơi, đây đang là rào cản rất lớn", ông nói.

Ông Tường dẫn chứng, tính khoảng cách từ nhà đến ga metro hoặc trạm xe buýt khoảng 1 - 2 km, người dân hoàn toàn có thể đi bộ, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa hình thành thói quen sử dụng phương tiện công cộng. Tuy nhiên, điều kiện thực tế hiện nay chưa cho phép. "Vỉa hè chưa đảm bảo, thiếu an toàn, chưa có mái che; đi dưới trời nắng, mưa hay trong môi trường khói bụi đều khiến người dân ngại di chuyển. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định có sử dụng xe buýt hay không", ông Tường phân tích.

Khắc phục được những vấn đề này, chắc chắn giao thông công cộng TP sẽ đột phá. 

Khi kết nối tốt, dịch vụ tốt, người dân sẽ chủ động sử dụng mà không cần bắt buộc. Người dân sẵn sàng trả tiền nếu dịch vụ tốt và tiết kiệm thời gian. Ngược lại, nếu bất tiện thì dù miễn phí họ vẫn không lựa chọn.

TS Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và phát triển nông thôn

(Theo Thanh Niên)