Nghề chằm nón ngựa gắn với nghĩa quân Tây Sơn trở thành di sản văn hóa phi vật thể

Ngày 12/9, UBND huyện Phù Cát phối hợp với Sở VH-TT tỉnh Bình Định tổ chức Lễ đón Bằng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia "Nghề chằm nón ngựa Phú Gia".

Nghề chằm nón ngựa là gì?

Theo ông Lâm Hải Giang, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, nghề chằm nón ngựa Phú Gia từ lâu đã là một trong những nghề thủ công truyền thống nổi tiếng, đã và đang được người dân xã Cát Tường (huyện Phù Cát) duy trì, thực hành, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ông Giang còn cho hay, nón ngựa Phú Gia được kết cấu đặc biệt nên rất bền chắc. Mỗi chiếc nón ngựa nếu làm đủ các công đoạn sẽ có độ bền sử dụng 150 - 200 năm. Đặc biệt, vẫn còn nhiều chiếc nón ngựa của 200 năm trước được lưu giữ tại thôn Phú Gia.

Hiện, nón ngựa Phú Gia có mặt ở khắp nơi, từ Bắc vào Nam và cả nước ngoài. Làng nghề chằm nón ngựa Phú Gia đã được UBND tỉnh Bình Định công nhận là làng nghề truyền thống, đạt danh hiệu làng nghề tiêu biểu Việt Nam và trở thành địa điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh này.

"Mỗi phiên chợ (5 ngày một phiên) có gần 1.000 chiếc nón ngựa Phú Gia được xuất đi các tỉnh, thành khắp cả nước. Đây chính là động lực để những người ở làng nón ngựa Phú Gia quyết tâm giữ nghề, giữ nét văn hóa, tinh hoa của cha ông ngày trước", ông Giang chia sẻ.

Còn theo ông Nguyễn Văn Hưng, Chủ tịch UBND huyện Phù Cát, nón Phú Gia không chỉ là chiếc nón lá thông thường mà là biểu tượng cho sự mạnh mẽ, uy nghiêm của con nhà võ, gắn với lịch sử nghĩa quân Tây Sơn thần tốc.

Theo các nghệ nhân làng nghề, sở dĩ dân gian gọi nón ngựa trước hết là vì nó dẻo dai, bền bỉ như loài ngựa.

Bên cạnh đó, thuở xưa, nón ngựa Phú Gia được sản xuất chỉ dành riêng giới phong lưu, quyền quý thường sử dụng trong lúc cưỡi ngựa hay những chiếc nón có bịt bạc, chạm trổ hình rồng, phượng trên đỉnh nón được giới quan binh đội trên đầu khi cưỡi ngựa, nhằm thể hiện quyền uy trong thời đại phong kiến.

Chủ tịch UBND huyện Phù Cát cam kết, dưới sự hỗ trợ của Sở VH-TT, thời gian tới, để bảo vệ và phát huy giá trị di sản Làng nghề nón ngựa Phú Gia, UBND huyện sẽ quyết tâm xây dựng kế hoạch bảo vệ và phát huy giá trị của nghề thủ công truyền thống - "Nghề chằm nón ngựa Phú Gia".

Đồng thời, xây dựng, giới thiệu, quảng bá Di sản gắn với phát triển du lịch; tôn vinh các nghệ nhân, người nắm giữ Di sản, cộng đồng có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ, thực hành, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản.

Cùng với đó, địa phương sẽ hình thành khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm làng nghề, khu trình diễn nghề truyền thống, kết hợp giới thiệu sản phẩm và quảng bá thương hiệu gắn với hoạt động du lịch; đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng phục vụ du lịch, cải tạo môi trường, cảnh quan làng nghề phục vụ du lịch…

Làng nón ngựa Phú Gia (thuộc xã Cát Tường, huyện Phù Cát), cách trung tâm TP. Quy Nhơn khoảng 35km. Ngoài ra, làng nghề hiện có khoảng 110 hộ làm nghề chằm nón ngựa với hơn 300 lao động, sản xuất ra hơn 3.300 sản phẩm mỗi năm.

Với những giá trị văn hoá đặc sắc, nghề chằm Nón ngựa Phú Gia được Bộ VH-TT&DL ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thứ 5 của tỉnh Bình Định được ghi danh, sau Võ cổ truyền, Hát bội, Nghệ thuật Bài chòi, Lễ hội Chùa Bà - Cảng thị Nước Mặn (xã Phước Quang, huyện Tuy Phước).