Khủng hoảng gia vị ở Việt Nam và Ấn Độ do Covid-19

Việc buôn bán gia vị đã diễn ra trên thế giới từ hàng nghìn năm nay - nhưng đại dịch Covid toàn cầu đã khiến ngành này gần như rơi vào bế tắc.

Khi thế giới lâm vào tình trạng đóng cửa, các mạng lưới buôn bán phức tạp bao gồm từ sản xuất, vận chuyển, chế biến và đóng gói các loại gia vị đã bị xáo trộn.

Lấy đâu ra người để thu hoạch mùa màng? Ai sẽ điều hành các nhà máy chế biến? Làm thế nào để gia vị có thể được đưa đến các cảng, từ đó vận chuyển đến cho bên mua ở nước ngoài? Và người nào sẽ kiểm tra hàng hóa để đảm bảo an toàn?

Cùng lúc, nhu cầu về gia vị trên toàn cầu tăng vọt - người tiêu dùng tích trữ sẵn trong tủ bếp để nấu ăn tại nhà trong một thời gian dài, và các loại gia vị như quế, thìa là, tiêu đen đột nhiên trở thành nguyên liệu thiết yếu.

Nhu cầu đối với những loại được cho là có công dụng chữa bệnh, chẳng hạn như nghệ và gừng, cũng tăng lên do người tiêu dùng tìm kiếm các cách thức tự bảo vệ bản thân.

Ấn Độ, nhà sản xuất, tiêu dùng và xuất khẩu gia vị lớn nhất thế giới, đã phải đối mặt với việc phong tỏa trên toàn quốc vào cuối tháng Ba, khiến các nhà nông, các cơ sở chế biến lâm cảnh chật vật, do họ vốn phải dựa vào lao động nhập cư trong toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa.

Để đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu cho người dân trong nước, Ấn Độ và Việt Nam - một 'ông lớn' khác trong lĩnh vực trồng, sản xuất các loại - đã tạm thời đóng cửa biên giới đối với việc xuất khẩu một số loại lương thực thực phẩm.

Gia vị chất đống tại các bãi cảng và tràn ngập thị trường nội địa khiến giá bạch đậu khấu Ấn Độ giảm 50% và hạt tiêu Việt Nam giảm 10%.

Tuy nhiên, giá chỉ giảm nhất thời và ngay sau khi hoạt động buôn bán gia vị trên thị trường quốc tế quay trở lại thì giá cả đã lập tức tăng vọt.

Như thường lệ, các loại gia vị từ Ấn Độ được đặc biệt săn lùng. Nước này không chỉ có lịch sử trồng gia vị phong phú, mà khí hậu và địa hình đa dạng khiến cho nơi nay cho ra các loại sản phẩm đặc biệt thơm ngon, hấp dẫn.

Tính đến tháng Sáu năm nay, doanh số xuất khẩu gia vị của Ấn Độ đã tăng vọt 67 triệu USD so với tháng 6/2019, đạt 359 triệu USD, theo Phòng Thương mại Ấn Độ.

Đó hẳn là tin tốt cho hàng chục nghìn nhà nông Ấn Độ trồng gia vị ở quy mô nhỏ.

Nhưng theo Tomy Mathew, người sáng lập hợp tác xã các nhà nông trồng gia vị có tên là Fair Trade Alliance of Kerala, thì nhu cầu tăng vẫn chưa dẫn đến việc giá bán gia vị tại nông trại tăng lên.

Nhiều nhà nông đã cảm thấy kiệt quệ về tài chính do ảnh hưởng của lệnh phong tỏa ở Ấn Độ, với cảnh nhiều người thân mất việc làm nơi thành thị, phải quay về quê nhà.

"Nhiều nhà nông trồng gia vị hiện phải nuôi thêm người nhà đồng thời lại mất đi thu nhập từ việc người thân đi làm trên thành phố gửi về," Mathew nói. "Vì vậy, nếu nhu cầu về gia vị được thể hiện qua giá nông sản thì nó sẽ tạo ra sự khác biệt lớn - cuộc khủng hoảng này chứng minh hơn rõ rệt bao giờ hết rằng công bằng trong thương mại là điều vô cùng quan trọng".

Tuy nhiên, đối với những người khác trong ngành buôn bán gia vị, sự bùng nổ này đã giúp họ đối phó được với những thách thức do đại dịch mang lại.

"Nhu cầu đối với gia vị của chúng tôi tăng 15% trong tháng Tư và tháng Năm," Viju Jacob, giám đốc điều hành của Synthite Industries, nói. Công ty ông là một trong những công ty Ấn Độ lớn nhất về chế biến gia vị xay và các loại tinh dầu - hương liệu cô đặc và chất tạo mùi thơm chiết xuất từ gia vị, được dùng trong sản xuất thực phẩm.

"Ơn Trời là chúng tôi nằm ở phần công đoạn thuận lợi trong chuỗi kinh doanh, vì lúc này là thời điểm khó khăn để thực hiện cả chu trình trọn gói, từ trồng trọt, thu hoạch đến chế biến và phân phối ra thị trường".

Vì hầu hết những người trồng gia vị ở Ấn Độ là hộ gia đình nông dân quy mô nhỏ, nên quá trình đó bao gồm việc Synthite thu mua gia vị từ 10.000 hộ nông dân để có được khối lượng hàng hóa lớn - từ các nhà sản xuất ớt cay tại Uttar Pradesh ở miền bắc cho đến những người trồng quế tại Kerala ở miền nam.

Thông thường, nông dân đưa sản phẩm của họ đến các nhà máy chế biến ở địa phương của Synthite, nơi chúng được kiểm tra chất lượng, xử lý và đóng gói, sau đó vận chuyển đến kho và chuyển đến các trung tâm phân phối trên toàn cầu.

Nhưng đại dịch đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng vốn đang hoạt động nhịp nhàng này. "Một số khu vực của Ấn Độ còn những hạn chế, và giao thông là một vấn đề nan giải," Viju nói.

"Chúng tôi gặp một số vấn đề về hậu cần trong việc vận chuyển hàng hóa từ các nhà máy đến cảng; vài tuần trước chúng tôi đã bị chậm một chuyến tàu từ Colombo, Sri Lanka - chúng tôi không gặp khủng hoảng về đại dịch, song đại dịch là một thách thức đối với hoạt động kinh doanh của chúng tôi".

Tuy nhiên, tình hình này đã được cải thiện, Viju nói. Công ty đã nhập khẩu nghệ và hạt tiêu từ Việt Nam và Indonesia để đáp ứng nhu cầu thị trường, và đã tăng hợp tác với các nhà nông Ấn Độ lên 5-10%.

Công ty cũng đã sử dụng quy mô của mình để hỗ trợ 6.000-7.000 gia đình địa phương với việc quyên góp khẩu trang và gia vị, và thậm chí đã sản xuất cả các thiết bị bảo hộ cá nhân PPE cũng như chất sát khuẩn khử trùng tay.

"Chúng tôi đã nghĩ về những gì chúng tôi có thể làm để giúp đỡ nông dân," Viju nói. "Và bất cứ khi nào chúng tôi kinh doanh tấn tới, chúng tôi đều muốn cộng đồng của mình cùng phát triển".

Khi gia vị được thu gom vận chuyển đến kho của Synthite, chúng được kiểm tra cẩn thận, trong đó có một chiếc máy được đưa vào sử dụng - trông gần giống như một máy photocopy - để kiểm tra độ tinh khiết của từng mẫu hàng.

"Chúng tôi cần phải có một sản phẩm hoàn toàn hoàn hảo 100%," Viju nói. "Chúng tôi phải kiểm tra kỹ lưỡng nguyên liệu, chất lượng, thuốc trừ sâu, dung môi công nghiệp - mọi thứ đều phải được kiểm tra".

Việc kiểm soát chất lượng tại các nhà máy chế biến thậm chí còn quan trọng hơn trong thời kỳ đại dịch.

Luôn luôn có hoạt động gian lận trong buôn bán gia vị - chẳng hạn như một nghiên cứu về lá kinh giới cay (oregano) cho thấy có tới 40% lô hàng là giả lá oregano.

Chris Elliott, giáo sư về an toàn thực phẩm tại Đại học Queen's University Belfast, người đứng đầu nghiên cứu đó, tin rằng gian lận còn gia tăng hơn trong sáu tháng vừa qua.

"Giá bán không hề tăng - đáng lẽ giá phải tăng do các vấn đề hậu cần liên quan đến Covid và do nhu cầu gia tăng trong khi nguồn cung lại không tăng," Elliott nói. "Tất cả các loại gia vị bổ sung ngay lập tức đến từ đâu được?".

Thông thường, nhiều khâu kiểm tra chất lượng diễn ra dọc theo chuỗi chu trình thu mua - vận chuyển - chế biến - cung ứng gia vị để giảm thiểu sản phẩm bị lỗi đến tay người tiêu dùng.

Với việc các nhân viên kiểm tra ít có khả năng trực tiếp thực hiện các khâu này, các quy trình kiểm tra chất lượng tự động khác, chẳng hạn như các công nghệ mà Synthite đang sử dụng, càng trở nên quan trọng hơn.

Elliott đang tự mình nghiên cứu một công nghệ như vậy: công nghệ "lấy dấu vân tay thực phẩm" kỹ thuật số, theo ông, sẽ là cuộc cách mạng trong việc kiểm tra và đảm bảo gia vị an toàn khi sử dụng.

Trong thử nghiệm thông thường, các mẫu phải được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, có nghĩa là vào thời điểm đưa ra kết quả thử nghiệm thì sản phẩm có thể đã được phân phối đến nhiều quốc gia mất rồi. Tuy nhiên, với công nghệ lấy dấu vân tay này, kết quả được cung cấp ngay lập tức, trước khi lô hàng được phân phối ra thị trường.

Việc thử nghiệm được thực hiện bằng cách dùng máy quét cầm tay chiếu ánh sáng vào mẫu phẩm và phát hiện chuyển động đặc trưng của các phân tử. Dữ liệu này được tải lên iCloud (dịch vụ điện toán đám mây), nơi lưu trữ "dấu vân tay" của mỗi loại gia vị - theo cách thức nhất định mà các phân tử của loại gia vị này xoay, rung và lắc lư. Các tạp chất sẽ làm ảnh hưởng sai lệch đến điều này và ngay lập tức sẽ bị phát hiện ra.

"Chúng tôi đang triển khai công nghệ này - chúng tôi sẽ thu thập hàng nghìn mẫu trên khắp thế giới và sẽ có thể tạo bản đồ về hoạt động gian lận," Elliott nói.

Với việc đại dịch Covid-19 chưa có nhiều dấu hiệu sẽ sớm kết thúc, nhu cầu về gia vị có thể vẫn còn tiếp tục lên cao trong thời gian tới.

Dĩ nhiên cần phải xem lợi ích của công nghệ hiện đại có đến được với nông dân hay không, nhưng ít nhất thì công nghệ mới chắc chắn có thể tạo ra một chuỗi cung ứng minh bạch hơn, nơi các thương nhân đáng tin cậy sẽ được tưởng thưởng xứng đáng.

(Theo BBC)

Bài liên quan

Khi các đại gia Việt làm nông nghiệp

Hạt tiêu Việt có lợi thế lớn ở EU

Băn khoăn Cà phê Thắng Lợi - nhà đầu tư đề xuất bộ đôi dự án điện tái tạo 5.000 tỷ ở Đắk Lắk

Việt Nam trở thành nước cung ứng cà phê hàng đầu vào Nhật Bản nhờ COVID-19