Không phải ai nghỉ hưu sớm cũng có lợi

Đó là khẳng định của ông Phạm Lương Sơn, Phó tổng giám đốc BHXH Việt Nam. Theo ông Sơn, NLĐ muốn nghỉ hưu sớm, ngoài điều kiện quy định về độ tuổi, số năm đóng BHXH còn phải giám định sức khỏe. Việc ra Hội đồng giám định y khoa để kiểm tra có suy giảm sức lao động hay không đều có quy trình, quy định cụ thể.

Ông Sơn khuyến cáo: NLĐ nên cân nhắc kỹ, bởi không phải ai nghỉ hưu sớm cũng có lợi, do mỗi năm NLĐ nghỉ hưu sớm sẽ bị trừ 2% lương hưu.

Đảm bảo nguyên tắc "đóng-hưởng"

Theo ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban về Các vấn đề xã hội của Quốc hội, nguyên tắc của BHXH đang hướng đến mục tiêu “đóng-hưởng”, “đóng nhiều hưởng nhiều, đóng ít hưởng ít”.

Công thức tính lương hưu phải đảm bảo nguyên tắc “đóng- hưởng”. Cho nên, đến năm 2016, mức đóng BHXH bắt buộc là 22% (trong đó chủ sử dụng 14% và NLĐ 8%) thì tổng toàn bộ tiền lương hưu của cả chủ sử dụng lao động và NLĐ cũng chỉ có tương đương 39,6% (22%/tháng x 12 tháng trong vòng 15 năm), nghĩa là 15 năm cũng chỉ tương ứng với 39,6% nhưng công thức tính lương hưu vẫn giữ nguyên là 45% mức lương bình quân làm căn cứ đóng BHXH.

Thực ra lương hưu về tỉ lệ hưởng có giảm sút nhưng sự giảm sút này nếu chúng ta thực hiện tốt và đồng bộ chính sách về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH thì đương nhiên vấn đề này hoàn toàn được khắc phục. Rõ ràng, ai đóng BHXH cao hơn sẽ được hưởng cao hơn và nếu thời gian tham gia BHXH càng nhiều thì tiền lương hưu càng cao" - Ông Bùi Sỹ Lợi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội

Từ 1/1/2018, tất cả những người về hưu, nếu đủ điều kiện nam 60 tuổi có 30 năm đóng BHXH và nữ 55 tuổi có 25 năm đóng BHXH thì tiền lương hưu của cả nam và nữ đều giảm sút một tỉ lệ nhỏ do nam phải đạt 31 năm công tác mới được 75%; còn nữ trước 2018 sau 15 năm được hưởng 45%, sau đó cứ mỗi năm tham gia BHXH được cộng thêm 3% nhưng bắt đầu từ 2018 chỉ còn 2%.

Lý giải về điều này, ông Bùi Sỹ Lợi cho biết, bù lại, mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH tăng lên liên tục trong nhiều năm qua.

Khu vực nhà nước sau 22 năm (từ năm 1995-2017) đã điều chỉnh lương tối thiểu chung (lương cơ sở) 15 lần, tăng 10,83 lần (từ 120 nghìn đồng lên 1,3 triệu đồng).

Khu vực ngoài nhà nước, sau 10 năm (giai đoạn 2008-2017) đã điều chỉnh tiền lương tối thiểu theo 4 vùng 10 lần. Cụ thể, vùng 4 tăng 4 lần (từ 650 nghìn lên 2,58 triệu đồng), vùng 1 tăng 4,7 lần (từ 800 nghìn lên 3,75 triệu đồng). Đây là cơ sở để bù đắp mức lương hưu do giảm trừ tỷ lệ từ năm 2018.

Mức lương sẽ tiếp tục được điều chỉnh từng bước theo lộ trình. Đến năm 2025, NLĐ bắt đầu tham gia BHXH, thì đến 2045 (tức sau 20 năm), NLĐ cả ở khu vực công lẫn khu vực tư, đủ tuổi nghỉ hưu, tiền lương hưu sẽ tính bình quân cả quá trình. Như vậy, thể hiện sự công bằng, minh bạch và chính sách BHXH luôn luôn đi theo nguyên tắc đóng- hưởng.

“Thực ra lương hưu về tỉ lệ hưởng có giảm sút nhưng sự giảm sút này nếu chúng ta thực hiện tốt và đồng bộ chính sách về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH thì đương nhiên vấn đề này hoàn toàn được khắc phục. Rõ ràng, ai đóng BHXH cao hơn sẽ được hưởng cao hơn và nếu thời gian tham gia BHXH càng nhiều thì tiền lương hưu càng cao”, ông Bùi Sỹ Lợi nói.

Cùng quan điểm, ông Phạm Lương Sơn, Phó tổng giám đốc BHXH Việt Nam cho biết, một trong những nguyên lý chung của BHXH nói chung và chế độ hưu trí nói riêng là theo đóng- hưởng và đảm bảo sự công bằng cho những người tham gia vào quỹ BHXH.

Không phải NLĐ cứ muốn là có thể về hưu sớm trước tuổi. Hiện, cơ quan BHXH đang thống kê số lượng người nghỉ hưu trước tuổi của thời điểm kết thúc quý 1/2017 so với những năm trước. Tuy chưa có con số chính thức nhưng sơ bộ thì chưa có đột biến". Ông Phạm Lương Sơn, Phó tổng giám đốc BHXH Việt Nam

Ông Sơn cho biết, ở Việt Nam hiện nay, tỉ lệ đóng BHXH hưu trí đang thấp, chỉ 22% (NLĐ đóng 8% và chủ sử dụng 14%). Tuy nhiên, mức hưởng hiện lên tới 75% trong quá trình 25 năm đối với lao động nữ và 30 năm đối với nam.

Tính ra tỉ lệ hưởng lương của nam là 2,5%/năm đóng BHXH, nữ 3% năm. Trong khi trung bình của các nước trên thế giới, tỉ lệ hưởng có 1,7%. Như vậy, thay đổi công thức tính là một xu thế tất yếu vừa để hoàn thiện chính sách pháp luật, vừa để hướng tới đảm bảo nguyên lý thực hiện chính sách BHXH.

Đối tượng nào bị ảnh hưởng?

Trước băn khoăn của dư luận về quy định NLĐ phải đóng BHXH thêm 5 năm, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Phạm Lương Sơn khẳng định: "Không phải tất cả NLĐ đều phải đóng thêm 5 năm nữa mới được hưởng 75% lương".

Đơn cử, nếu NLĐ tốt nghiệp đại học năm 22 tuổi, vì lý do nào đó vài năm sau mới ổn định việc làm và 25 tuổi bắt đầu tham gia BHXH. Khi nghỉ hưu, nếu là nữ 55 tuổi vừa vặn có thời gian đóng BHXH 30 năm, còn nam là 60 tuổi cũng vừa đủ 35 năm đóng BHXH. Do đó, NLĐ đều đạt mức hưởng lương hưu 75%.

Đặc biệt, với lao động phổ thông, đi làm từ 18 tuổi thì thời gian đóng BHXH còn kéo dài hơn cho đến tuổi nghỉ hưu. “Như vậy, việc đóng thêm chỉ xảy ra với một số NLĐ vì lý do nào đó đi làm muộn, tham gia BHXH khi đã cao tuổi. Với những người tham gia vào thị trường lao động muộn thì NLĐ sẽ phải tiếp tục đóng thêm để đảm bảo công bằng, theo nguyên tắc đóng - hưởng nhằm nhận được lương hưu ở mức tối đa 75%”, ông Sơn nói.

Trả lời câu hỏi, nếu nghỉ hưu sớm trước và sau 1/1/2018 có gì khác nhau? ông Phạm Lương Sơn cho biết, với lao động nữ, 15 năm đóng BHXH được hưởng 45% lương và mỗi năm đóng BHXH thêm được cộng 3%. Nhưng sau 1/1/2018, mỗi năm đóng thêm chỉ được cộng 2%.

Với lao động nam, trước 1/1/2018 chỉ cần đóng BHXH 15 năm đã được hưởng 45% lương. Nhưng nghỉ hưu vào năm 2018 cần đóng BHXH 16% mới được 45% lương. Tương tự, nghỉ năm 2019 là 17 năm đóng, năm 2020 là 18 năm đóng, năm 2021 là 19 năm đóng và từ năm 2022 trở đi là 20 năm đóng.