Hệ thống giáo dục Mỹ sẽ ra sao sau khi ông Trump giải thể Bộ Giáo dục?

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 20/3 đã ký sắc lệnh giải thể Bộ Giáo dục, động thái mới nhất của ông nhằm cải tổ bộ máy liên bang và thực hiện lời hứa tranh cử.

Rào cản lập pháp

Quyết định của ông Trump còn phải bước qua ải Quốc hội và Bộ Giáo dục (DOE) chỉ có thể bị xóa bỏ nếu Đảng Cộng hòa, hiện đang nắm quyền kiểm soát ở cả 2 viện, cần phải gom thêm ít nhất 7 phiếu nữa từ Đảng Dân chủ để có đủ 60 phiếu cần thiết ở Thượng viện.

Năm 2024, một cuộc bỏ phiếu tương tự tại Hạ viện đã không thành công khi có 60 thành viên Đảng Cộng hòa đứng về phe Dân chủ phản đối xóa bỏ DOE.

Từ giờ đến lúc quyết định giải thể vượt được ải Quốc hội, chính quyền Trump vẫn có thể cắt giảm quy mô của DOE, được thể hiện ở kế hoạch cắt giảm đến 50% nhân sự, khiến các dịch vụ bị gián đoạn.

Trước mắt sẽ là một thời kỳ chuyển tiếp nhiều hỗn độn, có nhiều tranh chấp pháp lý và một số bang sẽ phản ứng. Trong thực tế, Liên đoàn Giáo viên Mỹ đã đệ trình đơn kiện lên tòa án liên bang tại Washington hôm 17/2 nhắm vào quyết định của DOE vào tháng trước chấm dứt các khoản vay dành cho sinh viên.

Nếu DOE bị giải thể…

DOE không trực tiếp kiểm soát chương trình học hay vận hành các trường, mà các trách nhiệm đó thuộc về các tiểu bang và quận. Thay vào đó, DOE giám sát ngân sách liên bang dành cho ngành, khoản vay dành cho sinh viên, thực thi các quyền dân sự, và triển khai các chương trình như Title I (cung cấp hỗ trợ tài chính cho các trường và quận có nhiều học sinh thuộc nhóm gia đình có thu nhập thấp) và các chương trình thuộc Đạo luật Giáo dục dành cho người khuyết tật (viết tắt là IDEA, dành cho những học sinh thuộc một trong 13 dạng khuyết tật đủ điều kiện và những người cần hỗ trợ chuyên biệt để được hưởng lợi từ giáo dục).

Lệnh hành pháp của ông Trump chỉ đạo Bộ trưởng Giáo dục Linda McMahon tiến hành đóng cửa DOE và chuyển giao chức trách cho chính quyền các bang và địa phương, nhưng vẫn phải đảm bảo các dịch vụ giáo dục không bị gián đoạn.

Trong trường hợp DOE bị giải thể, hệ thống giáo dục của Mỹ sẽ chịu một số thay đổi như sau:

Phân bổ lại ngân sách liên bang

DOE quản lý khoảng 10% ngân sách dành cho hệ giáo dục phổ thông K-12 (khoảng 79 tỷ USD mỗi năm), phần còn lại ngân sách do chính quyền địa phương cấp. Các chương trình như Title I và trợ cấp IDEA có thể được chuyển sang các cơ quan liên bang khác phụ trách, như Bộ Tài chính sẽ quản lý các khoản vay của sinh viên, Bộ Tư pháp sẽ phụ trách các quyền dân sự. Một khả năng khác là các chương trình này có thể được bàn giao cho các bang.

Trong khi đó, các bang có tỷ lệ dân số nông thôn cao hoặc thu nhập thấp, vốn phụ thuộc nhiều vào ngân sách liên bang, có thể sẽ phải chật vật nếu không có một lộ trình chuyển tiếp rõ ràng.

Các khoản vay sinh viên và trợ cấp

DOE giám sát khoảng 1.800 tỷ USD trị giá các khoản vay dành cho sinh viên, trong đó có khoảng 40% quá hạn. Cơ quan hỗ trợ sinh viên liên bang (FSA) thuộc DOE xử lý đơn xin trợ cấp cho khoảng 17 triệu sinh viên mỗi năm. Nếu DOE không còn, có thể Tổng thống Trump sẽ đề xuất Bộ Tài chính tiếp quản mảng này.

Những sinh viên đã vay sẽ vẫn trả nợ, nhưng việc quản lý có thể sẽ khác, khiến quá trình nộp đơn xin cấp khoản vay hoặc chương trình xóa nợ (PSLF) có thể bị gián đoạn nếu không được quản lý kỹ càng.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thông báo trước khi ông Trump ký lệnh hành pháp rằng DOE sẽ duy trì một số chức năng quan trọng như khoản vay sinh viên và cấp tài trợ cho các sinh viên khó khăn. Nhưng sau đó ông Trump lại cho biết các chức năng như vậy sẽ được phân bổ lại cho các cơ quan khác.

Chương trình học sẽ không bị ảnh hưởng

Do DOE không kiểm soát chương trình học của các trường, mà trách nhiệm quản lý này thuộc về các bang và địa phương, nên pháp lệnh hành pháp sẽ không ảnh hưởng trực tiếp đến chương trình học của học sinh, sinh viên.

Thực thi các quyền dân sự

Văn phòng Quyền Dân sự thuộc DOE thực thi các luật chống phân biệt dựa trên sắc tộc, giới và thương tật. Nếu văn phòng này bị xóa bỏ, việc thực thi sẽ do Bộ Tư pháp đảm nhận hoặc sẽ bị suy yếu.

Chính quyền Trump đã đưa tín hiệu sẽ tập trung vào một số vấn đề, như điều tra về chủ nghĩa bài Do Thái, trong khi sẽ giảm quy mô việc thực thi các vấn đề khác như bảo vệ người chuyển giới.

Các bang tăng kiểm soát

Nếu DOE bị xóa bỏ, hệ thống giáo dục sẽ được phân quyền nhiều hơn, khiến khác biệt giữa các bang thêm nới rộng. Các bang như California hay New York có thể duy trì giám sát chặt chẽ hệ thống giáo dục, trong khi các mang khác như Montana có thể phải đối mặt với các thách thức nếu không có hướng dẫn hoặc nguồn lực liên bang.

Theo quan điểm của ông Trump, các tiểu bang có thể điều chỉnh hệ thống giáo dục phù hợp hơn, nhưng những người phản đối lại cảnh báo về chất lượng và khả năng tiếp cận không đồng đều, đặc biệt là đối với những học sinh, sinh viên thiệt thòi.

Hệ thống dữ liệu và chuẩn giáo dục

DOE thu thập thông tin và tài trợ các nghiên cứu như là cách đánh giá sinh viên trên thế giới. Nếu không có nguồn hỗ trợ này, các bang hoặc các tổ chức tư nhân sẽ phải đảm nhiệm, khiến thông tin về đánh giá học lực của học sinh trên toàn quốc không thống nhất.

Như vậy, một lần nữa quyết định hành pháp của Tổng thống Trump về xóa bỏ DOE sẽ là phép thử về giới hạn quyền hành của tổng thống so với quyền lực của Quốc hội. Trước mắt sẽ có nhiều xáo trộn trong hệ thống giáo dục Mỹ và tranh chấp pháp lý cũng như sự điều chỉnh từ các bang.