[Gặp gỡ thứ Tư] 'Ngân hàng Nhà nước có thể cân nhắc cho phép tỷ giá biến động linh hoạt hơn'

Năm 2024, GDP Việt Nam tăng trưởng vượt kỳ vọng, ở mức 7,09%. Nhadautu.vn đã phỏng vấn ông Andrea Coppola, chuyên gia Kinh tế trưởng và Quản lý Chương trình Tăng trưởng công bằng, Tài chính và Thể chế của Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam, Lào và Campuchia, về triển vọng nền kinh tế Việt Nam trong thời gian tới, đồng thời khuyến nghị đối với chính sách thu hút FDI và quản lý chính sách tiền tệ.

Tăng trưởng GDP tiếp tục cao

Thưa ông, WB đánh giá thế nào về triển vọng kinh tế của Việt Nam trong năm 2025?

Ông Andrea Coppola: Dự báo kinh tế mới nhất của chúng tôi chỉ ra rằng Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng nhanh vào năm 2025 với tốc độ khoảng 6,5%. Theo đó, Việt Nam sẽ một lần nữa trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất ở Đông Á - Thái Bình Dương và trên toàn cầu.

Chúng tôi kỳ vọng thương mại sẽ vẫn là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam mặc dù tốc độ tăng trưởng xuất khẩu có thể không ấn tượng như năm 2024 do khả năng giảm tốc ở Mỹ và Trung Quốc, hai động lực chính của nền kinh tế toàn cầu.

Một yếu tố khác hỗ trợ tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam là sự phục hồi liên tục của nhu cầu trong nước do tâm lý của nhà đầu tư và người tiêu dùng được cải thiện.

Theo ông, Việt Nam nên tập trung khai thác những động lực tăng trưởng mới nào để cải thiện chất lượng tăng trưởng?

Ông Andrea Coppola: Các động lực tăng trưởng của Việt Nam cần chuyển đổi dần. Trong 30 năm qua, đầu tư và lợi thế dân số trẻ đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh chóng. Tuy nhiên, trong tương lai, lực lượng lao động có thể không còn đóng góp tích cực do dân số già đi. Vì vậy, bên cạnh việc thu hút đầu tư trong và ngoài nước, việc tăng năng suất lao động cần phải trở thành động lực tăng trưởng chính.

Để đạt được điều này, điều quan trọng là nghị trình cải cách cần tập trung vào ba yếu tố then chốt: con người, cơ sở hạ tầng, và thể chế. Việc đẩy nhanh đầu tư vào vốn con người, nâng cao kỹ năng của lực lượng lao động Việt Nam, cũng như đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông và điện là hết sức quan trọng để cải thiện hơn nữa năng suất và khả năng cạnh tranh của khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, hiện đại hóa các thể chế thông qua tăng tính hiệu quả và hiệu suất sẽ giúp Việt Nam tiếp tục con đường phát triển, hướng tới trở thành một quốc gia có thu nhập cao.

Bên cạnh việc thu hút đầu tư trong và ngoài nước, việc tăng năng suất lao động cần phải trở thành động lực tăng trưởng chính.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2024, Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu rằng nếu gỡ bỏ được các nút thắt về thể chế, tăng trưởng GDP có thể đạt hai con số mỗi năm trong những thập kỷ tới. Quan điểm của WB về vấn đề này ra sao? Việt Nam nên ưu tiên tháo gỡ những nút thắt lớn về thể chế nào?

Ông Andrea Coppola: Thủ tướng nêu một điểm chính về mối liên hệ giữa thể chế và tăng trưởng. Giải Nobel Kinh tế năm 2024 đã được trao cho công trình về chủ đề này, cho thấy các quốc gia tăng trưởng bền vững trong thời gian dài là do họ phát triển được các thể chế mạnh mẽ và bao trùm.

Mặc dù những năm qua Việt Nam đã đạt được những bước tiến trong việc cải thiện thể chế, song để phát triển đất nước và đạt được mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045, chúng ta vẫn cần những cải cách tiếp theo.

Hệ thống ra quyết định của Việt Nam hoạt động dựa trên nguyên tắc đồng thuận. Cơ chế này có những mặt tích cực như giúp các quyết định được cân nhắc kỹ lưỡng, tránh gây xáo trộn cho môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, mặt trái của nó là có thể làm chậm quá trình ra quyết định, ngay cả trong những trường hợp cần phải thay đổi kịp thời.

Việc ra quyết định ở Việt Nam dựa trên sự đồng thuận mang lại nhiều lợi ích, chẳng hạn như tránh được những quyết định vội vàng gây bất ổn cho môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, cơ chế này cũng có thể làm chậm quá trình ra quyết định, kể cả khi nhu cầu thay đổi đã rõ ràng.

Để nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý nhà nước, Việt Nam cần cân nhắc kỹ lưỡng hơn khi can thiệp vào nền kinh tế. Lời kêu gọi của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc từ bỏ tư duy "không quản được thì cấm" là một bước tiến quan trọng. Chuyển từ "cấm đoán" sang "tạo điều kiện" sẽ giúp giảm bớt những quy định không cần thiết, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả. Cách quản lý linh hoạt, hướng tới phát triển sẽ khuyến khích các cơ quan, cán bộ, công chức chủ động tìm tòi, áp dụng các giải pháp mới.

Hơn nữa, can thiệp có chọn lọc vào nền kinh tế đồng nghĩa với can thiệp ít hơn, từ đó có thể tinh giản bộ máy, tiết kiệm chi tiêu và cho phép mức lương trong khu vực công bắt kịp khu vực tư nhân. Việc đảm bảo cán bộ, công chức được trả lương xứng đáng là rất quan trọng để thu hút và giữ chân nhân tài.

Để nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý nhà nước, Việt Nam cần cân nhắc kỹ lưỡng hơn khi can thiệp vào nền kinh tế.

Tuy việc cải tổ bộ máy liên tục có thể phản tác dụng, nhưng việc điều chỉnh định kỳ để đáp ứng nhu cầu mới và khắc phục những điểm yếu kém (như chồng chéo chức năng, thiếu hụt nhân sự, động lực làm việc chưa phù hợp) là rất cần thiết. Những nỗ lực hiện nay của chính phủ trong việc này là một bước tiến đáng ghi nhận.

Cuối cùng, chúng ta thường nghe nói đến những khó khăn trong việc quản lý đầu tư công, và thật đáng mừng là nhiều bất cập đã được khắc phục thông qua việc sửa đổi Luật Đầu tư công. Tuy nhiên, trong thời gian tới, vẫn cần phải cải thiện quy trình lập ngân sách và hệ thống pháp luật còn khá phức tạp liên quan đến lĩnh vực này.

Vận dụng các công cụ chính sách tiền tệ để giữ lạm phát ở mức thấp

Việt Nam tiếp tục là điểm sáng trong thu hút FDI. Theo ông, Việt Nam nên tập trung thu hút đầu tư vào những lĩnh vực nào và cần làm gì để khuyến khích các nhà đầu tư vào những lĩnh vực đó?

Ông Andrea Coppola: Để trở thành nền kinh tế có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam sẽ cần tiếp tục nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và chuyển đổi sang sản xuất và dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn thông qua cải tiến công nghệ, kỹ năng và đổi mới sáng tạo.

Để khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, Việt Nam có thể tập trung vào việc nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động, củng cố hơn nữa môi trường kinh doanh, và đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông và điện, bao gồm năng lượng sạch, để tiếp tục hỗ trợ khả năng cạnh tranh quốc tế của hàng hóa Việt Nam.

Ngân hàng Thế giới vừa công bố báo cáo "Việt Nam 2045 - Nâng cao vị thế thương mại trong một thế giới thay đổi - Con đường dẫn đến tương lai thu nhập cao", đưa ra những khuyến nghị cụ thể giúp Việt Nam có thể đạt được các mục tiêu phát triển này trong khi thích ứng với hệ thống thương mại toàn cầu đang thay đổi.

Để khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, Việt Nam có thể tập trung vào việc nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động, củng cố hơn nữa môi trường kinh doanh, và đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông và điện.

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có vẻ đã điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả trong bối cảnh có nhiều biến động trên toàn cầu trong năm 2024. WB có khuyến nghị gì đối với hoạt động điều hành của NHNN trong năm nay, thưa ông?

Ông Andrea Coppola: Tùy theo chính sách kinh tế và thương mại của chính quyền tổng thống mới của Hoa Kỳ, đồng đô la Mỹ có thể tăng giá vào năm 2025. Trong bối cảnh đó, NHNN sẽ gặp khó khăn trong việc bình ổn tỷ giá bằng nguồn dự trữ ngoại tệ. Cơ quan quản lý tiền tệ có thể cân nhắc cho phép tỷ giá hối đoái biến động linh hoạt hơn, đồng thời vận dụng các công cụ chính sách tiền tệ để giữ lạm phát ở mức thấp.

Song song với đó, để giảm thiểu rủi ro và điểm yếu của khu vực tài chính, các cơ quan chức năng có thể khuyến khích các ngân hàng nâng cao tỷ lệ an toàn vốn và củng cố khuôn khổ thể chế về giám sát thận trọng và can thiệp sớm.

Xin trân trọng cảm ơn ông!