Chính phủ đề xuất 9 chính sách đặc thù, đặc biệt làm dự án cao tốc Quy Nhơn - Pleiku

Sáng 19/5, Quốc hội nghe Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh thừa ủy quyền Thủ tướng trình chủ trương đầu tư dự án Đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku.

Đây là dự án quan trọng quốc gia, phạm vi được Chính phủ đề xuất là điểm đầu tại Quốc lộ 19B thuộc địa phận rhị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, điểm cuối tại đường Hồ Chí Minh (thuộc địa phận TP. Pleiku, tỉnh Gia Lai. Tổng chiều dài khoảng 125 km, trong đó đoạn qua địa phận tỉnh Bình Định khoảng 40 km, qua địa phận tỉnh Gia Lai khoảng 85 km.

Dự án đề xuất đầu tư với quy mô 4 làn xe, có làn dừng khẩn cấp liên tục, tiêu chuẩn kỹ thuật: đáp ứng tiêu chuẩn đường cao tốc cấp 100, tương ứng với vận tốc thiết kế 100 km/h, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 43.734 tỷ đồng, hoàn thành đưa vào khai thác năm 2029. Dự án được chia thành 2 dự án thành phần theo hình thức đầu tư công.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc sớm đầu tư dự án là cần thiết với 4 lý do. Thứ nhất, nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại theo định hướng của Đảng và Nhà nước;

Thứ hai, đáp ứng nhu cầu vận tải trên trục Đông - Tây và bảo đảm quốc phòng, an ninh; Ba là, phân bổ lại và tạo ra không gian mới phục vụ phát triển kinh tế; Cuối cùng, phát triển phương thức vận tải bền vững hiện đại, góp phần giảm tai nạn giao thông.

Đặc biệt, để đẩy nhanh tiến độ và phân cấp, phân quyền đầu tư, Chính phủ đề xuất 9 nhóm cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, trong đó có 3 chính sách đã được áp dụng cho dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, 5 chính sách đã được áp dụng cho dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và 1 chính sách đã được áp dụng cho dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù với dự án là đặc biệt cần thiết

Báo cáo thẩm tra chủ trương đầu tư dự án, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất sự cần thiết đầu tư dự án với những cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và những lý do đã được nêu.

Tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku thuộc hành lang Đông - Tây, có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh của vùng Tây Nguyên và khu vực duyên hải Trung Bộ; việc sớm đầu tư Dự án sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của vùng và các địa phương liên quan.

Về sơ bộ tổng mức đầu tư (TMĐT), Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng việc xây dựng chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chi phí đầu tư xây dựng của dự án mới ở bước sơ bộ và dựa trên giá đất hiện hành, vì vậy, đề nghị cần rà soát, tính toán các chi phí kỹ lưỡng bảo đảm không làm tăng TMĐT, dẫn đến phải điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Có ý kiến đề nghị làm rõ hơn suất đầu tư của dự án và so sánh với các dự án tương tự trong khu vực.

Chính phủ đã đề xuất sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước từ các nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách nhà nước năm 2024; ngân sách trung ương giai đoạn 2021 - 2025 và ngân sách trung ương và địa phương giai đoạn 2026 - 2030. Đồng thời, đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt: "Dự án không phải thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn theo quy định của Luật Đầu tư công".

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra nêu rõ, theo Quy định số 189-QĐ/TW ngày 8/10/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý sử dụng tài chính, tài sản công và Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 28/4/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu đã xác định những hành vi tham nhũng, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính công, gây lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công: "Quyết định chủ trương đầu tư hoặc quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư không xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn".

Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ căn cứ quy định của Luật Đầu tư công hiện hành báo cáo bổ sung việc thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn của dự án.

Ngoài ra, trong giai đoạn 2026 - 2030 có nhiều dự án lớn đồng thời được triển khai cũng được đề xuất sử dụng các nguồn vốn trên (như Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đường sắt đô thị Hà Nội, TP.HCM, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng…).

Do vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ trong giai đoạn tiếp theo cân đối tổng thể các nguồn dự kiến phân bổ cho các dự án trong 2 giai đoạn, tránh việc chồng lấn nguồn kinh phí dự kiến và khi triển khai thực hiện không bảo đảm khả năng huy động và chi trả. Đồng thời, cần tuân thủ nguyên tắc bảo đảm các cân đối vĩ mô và an toàn nợ công quốc gia.

Về hình thức đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành đầu tư dự án theo hình thức đầu tư công với những lý do đã được phân tích tại Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý dự án có hướng tuyến cơ bản song song với Quốc lộ 19 mới hoàn thành nâng cấp, sửa chữa năm 2025, trong đó có khoảng 56 km theo hình thức hợp đồng BOT đang triển khai thu phí (thời hạn thu phí đến năm 2040). Do vậy, dự án sau khi hoàn thành đưa vào vận hành khai thác có khả năng sẽ thu hút phần lớn lưu lượng xe của các tuyến đường song hành, dẫn đến nguy cơ sụt giảm doanh thu thu phí của dự án BOT hiện hữu trên Quốc lộ 19.

Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung đánh giá kỹ tác động của dự án tới tuyến đường liên quan và đề xuất giải pháp phù hợp, hiệu quả đối với dự án giao thông BOT song hành trong trường hợp bị sụt giảm doanh thu, phương án tài chính.

Ngoài ra, để đảm bảo tiến độ, hiệu quả cho dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá việc cho phép áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt là cần thiết.

Chính phủ đề xuất 9 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt cho dự án, theo đó cơ bản các chính sách đặc thù, đặc biệt này đã được Quốc hội cho phép áp dụng đối với một số dự án quan trọng quốc gia trong thời gian qua, do đó đề xuất của Chính phủ là có cơ sở.

Tuy nhiên, một số chính sách đã được điều chỉnh so với các chính sách tương tự được áp dụng cho một số dự án thời gian qua, như: Chính sách 7, Chính phủ đề xuất các tiểu dự án giải phóng mặt bằng được áp dụng cơ chế về mỏ vật liệu, trong khi các dự án trước đây chỉ cho phép áp dụng đối với các hạng mục xây dựng chính của dự án...). Do đó, đề nghị thuyết minh làm rõ hơn việc điều chỉnh một số chính sách này.