Chiến sự tại Iran có thể khiến ngành du lịch Trung Đông mất hơn 50 tỷ USD

Xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang khiến ngành hàng không tê liệt, làm gián đoạn các tuyến bay quốc tế và đe dọa hàng chục tỷ USD doanh thu du lịch tại Trung Đông cũng như nhiều thị trường liên quan.

Không phận đóng cửa biến xung đột khu vực thành khủng hoảng du lịch toàn cầu

Sự bùng phát của cuộc chiến quy mô lớn giữa Mỹ, Israel và Iran đã tạo ra cú sốc lớn đối với ngành du lịch toàn cầu. Hàng loạt quốc gia Trung Đông buộc phải đóng cửa không phận, khiến hàng trăm nghìn hành khách bị mắc kẹt và làm gián đoạn một trong những mạng lưới hàng không nhộn nhịp nhất thế giới.

Kể từ khi các cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28/2, nhiều quốc gia gồm Israel, Iran, Qatar, Iraq, Kuwait, Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã đồng loạt hạn chế hoặc đóng cửa không phận. Điều này khiến các hành lang hàng không quan trọng nối châu Âu và Bắc Mỹ với châu Á và châu Phi bị gián đoạn nghiêm trọng.

Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy chỉ trong bốn ngày đầu xung đột, hơn 19.000 chuyến bay bị hủy, ảnh hưởng tới trên 1 triệu hành khách. Các tuyến bay đường dài vốn bay qua khu vực Vịnh và Levant buộc phải chuyển hướng sang các lộ trình dài hơn, kéo dài thời gian bay và làm chi phí nhiên liệu của các hãng hàng không tăng mạnh.

Tại Israel, tình trạng khẩn cấp khiến hoạt động hàng không dân sự gần như tê liệt. Trong khi đó, các hãng hàng không lớn tại vùng Vịnh như Emirates hay Etihad đã tạm dừng nhiều chuyến bay thương mại trước khi khôi phục một phần hoạt động để phục vụ các chuyến bay hồi hương.

Hệ quả là cảnh hỗn loạn tại nhiều sân bay quốc tế. Tại các trung tâm trung chuyển như Dubai hay Athens, du khách phải ngủ lại tại nhà ga, cạnh tranh phòng khách sạn khan hiếm và tìm mọi cách để rời khỏi khu vực.

Không chỉ Trung Đông chịu tác động. Nhiều hãng bay tại châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ đã ban hành chính sách miễn phí đổi vé cho các hành trình liên quan đến Trung Đông, đồng thời cảnh báo tình trạng bất ổn lịch bay có thể kéo dài nhiều tuần.

“Cơn sốt” du lịch Trung Đông đảo chiều chỉ sau vài ngày

Cuộc xung đột xảy ra đúng thời điểm ngành du lịch Trung Đông đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh. Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đã ghi nhận doanh thu du lịch quốc tế kỷ lục trong năm 2024, và năm 2025 khu vực này đón khoảng 100 triệu lượt khách, vượt xa mức trước đại dịch.

Những trung tâm du lịch như Dubai, Riyadh, Doha hay Abu Dhabi được định vị là các “siêu hub” du lịch hiện đại và an toàn, đóng vai trò điểm trung chuyển giữa nhiều châu lục.

Tuy nhiên, bức tranh lạc quan này đã đảo chiều nhanh chóng. Theo dự báo mới của Tourism Economics, lượng khách quốc tế tới Trung Đông năm 2026 có thể giảm từ 11% đến 27% so với năm trước, thay vì tăng trưởng mạnh như kỳ vọng ban đầu.

Về mặt doanh thu, khu vực có thể thất thu 34-56 tỷ USD từ chi tiêu của du khách nếu xung đột kéo dài.

Các chuỗi khách sạn và công ty lữ hành cho biết họ đang chứng kiến làn sóng hủy tour trên diện rộng, từ các chuyến du lịch thành phố, safari sa mạc cho tới tour hành hương và hành trình du thuyền.

Nhiều nhà bán tour lớn tại châu Âu và châu Á cho biết lượng đặt chỗ mới tới Trung Đông đã “lao dốc không phanh”, khi doanh nghiệp tạm dừng các chuyến công tác không cần thiết và du khách chuyển hướng sang các điểm đến thay thế như Địa Trung Hải, Đông Nam Á hoặc du lịch nội địa.

Một yếu tố khác khiến nhu cầu du lịch sụt giảm mạnh là các cảnh báo an ninh từ chính phủ nhiều nước.

Bộ Ngoại giao Mỹ đã kêu gọi công dân rời khỏi một số quốc gia Trung Đông ngay lập tức, viện dẫn nguy cơ từ các cuộc tấn công tên lửa, không kích và biểu tình. Nhiều nước châu Âu cũng ban hành khuyến cáo “không đi lại” hoặc “rời khỏi khu vực ngay lập tức” đối với Israel, Iran và các nước lân cận.

Những cảnh báo này không chỉ khiến du khách mới ngần ngại mà còn gây khó khăn cho những người đã đặt chuyến đi. Trong nhiều trường hợp, bảo hiểm du lịch tiêu chuẩn không chi trả cho các rủi ro phát sinh trực tiếp từ chiến tranh, khiến nhiều du khách không được hoàn tiền khi hủy chuyến.

Đồng thời, các hãng hàng không đang tránh bay qua các khu vực có nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa hoặc UAV. Điều này khiến thời gian bay dài hơn, chi phí nhiên liệu tăng và có thể đẩy giá vé máy bay toàn cầu đi lên.

Các chuyên gia quản lý rủi ro du lịch cũng cảnh báo rằng ngay cả những điểm đến không bị tấn công trực tiếp vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi tâm lý lo ngại bất ổn toàn khu vực.

Mạng lưới du lịch trị giá hàng tỷ USD đứng trước nguy cơ đứt gãy

Cuộc chiến đang tác động đến mọi mắt xích trong hệ sinh thái du lịch Trung Đông.

Các trung tâm trung chuyển hàng không tại vùng Vịnh - vốn phụ thuộc lớn vào khách quá cảnh - đang chứng kiến hành khách cao cấp chuyển hướng sang các sân bay tại châu Âu hoặc Trung Á. Theo các hãng hàng không, khi khách hàng đã thay đổi thói quen bay và lòng trung thành, việc giành lại thị phần sẽ không dễ dàng.

Du lịch tôn giáo và di sản cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Các tuyến hành hương kết hợp Israel, Jordan, Lebanon hoặc các quốc gia vùng Vịnh đã bị tạm dừng, khiến nhiều cộng đồng địa phương phụ thuộc vào dòng khách này mất nguồn thu.

Ở bên ngoài khu vực, các điểm đến gắn với mạng lưới du thuyền Địa Trung Hải và Biển Đỏ cũng đối mặt nguy cơ giảm khách khi tàu du lịch được điều chuyển sang các vùng biển an toàn hơn.

Trên thị trường tài chính, cổ phiếu của các hãng hàng không, chuỗi khách sạn và nền tảng đặt vé trực tuyến có mức độ phụ thuộc lớn vào lưu lượng khách Trung Đông đang chịu áp lực giảm giá.

Cổ phiếu các hãng hàng không châu Á chịu áp lực bán mạnh, dù một số mã đã thu hẹp mức giảm so với đầu tuần. Cổ phiếu Korean Air giảm 7,9%, sau khi đã lao dốc 10,3% trong phiên thứ Ba. Tại Nhật Bản, cổ phiếu Japan Airlines giảm 2,9% trong phiên thứ Tư, sau khi đã mất 6,4% trong phiên trước đó.

Trong khi đó, cổ phiếu của các hãng hàng không lớn của Trung Quốc như Air China và China Southern Airlines chốt phiên giảm từ 1% đến 3%.

Áp lực đối với ngành hàng không còn đến từ đà tăng mạnh của giá dầu. Giá dầu Brent đã tăng khoảng 14% trong tuần này kể từ sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, làm dấy lên lo ngại chi phí nhiên liệu của các hãng bay sẽ tăng đáng kể.

Các thị trường châu Á được cho là chịu rủi ro lớn hơn từ cú sốc nguồn cung dầu mỏ do khu vực này phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược hiện đã bị Iran phong tỏa.

Theo các nhà phân tích, triển vọng phục hồi của du lịch toàn cầu phụ thuộc chủ yếu vào thời gian và phạm vi lan rộng của xung đột.

Lịch sử cho thấy nhu cầu du lịch thường phục hồi sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn và lịch bay được khôi phục ổn định. Tuy nhiên, trong giai đoạn bất định hiện nay, cả du khách lẫn doanh nghiệp trong ngành đều đang ở trạng thái chờ đợi.

Các hãng hàng không lớn đã cho phép khách hàng đổi hoặc chuyển hướng chuyến bay miễn phí trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi các công ty lữ hành phải liên tục điều chỉnh lịch trình theo từng tuần.

Tại Trung Đông, cơ quan quản lý du lịch của nhiều quốc gia đã thành lập các nhóm phản ứng nhanh nhằm phối hợp với hãng bay, khách sạn và công ty lữ hành để xử lý khủng hoảng và chuẩn bị kế hoạch phục hồi.

Trong bối cảnh ngành du lịch toàn cầu vẫn đang đối mặt với lạm phát, thiếu hụt lao động và rủi ro khí hậu, cuộc chiến Mỹ - Israel - Iran đang bổ sung thêm một biến số địa chính trị lớn. Nếu các hạn chế không phận và lo ngại an ninh kéo dài, hệ sinh thái du lịch trị giá hàng tỷ USD xoay quanh Trung Đông có thể không chỉ chịu cú sốc tạm thời mà còn phải trải qua một sự tái cấu trúc sâu rộng trong những năm tới.

Kỳ vọng khả năng phục hồi của thị trường

Dù vậy, nhiều chuyên gia trong ngành vẫn tỏ ra lạc quan về triển vọng dài hạn của du lịch Trung Đông. Ông Ibrahim Khaled (giám đốc marketing Hiệp hội Du lịch Trung Đông) cho rằng khu vực này đã nhiều lần chứng minh khả năng phục hồi sau các cú sốc địa chính trị.

“Chúng tôi không quá lo ngại về tác động dài hạn đối với ngành du lịch trong khu vực. Trung Đông luôn là một thị trường rất linh hoạt và nhu cầu du lịch thường phục hồi nhanh khi tình hình ổn định trở lại,” ông Khaled nói.

Quan điểm này cũng được bà Gloria Guevara, Chủ tịch kiêm CEO của World Travel & Tourism Council (WTTC), chia sẻ. “Ngành du lịch và lữ hành đã nhiều lần chứng minh khả năng phục hồi trước các thách thức toàn cầu,” bà Guevara cho biết.

Cũng theo bà Guevara, với vai trò là động lực thúc đẩy kết nối kinh tế và giao lưu quốc tế, ngành du lịch luôn có khả năng thích ứng và phục hồi ngay cả trong những giai đoạn bất ổn.