Phó TGĐ KPMG: FDI đang tập trung vào điện tử, bán dẫn, năng lượng xanh

Xu hướng đầu tư

Bảy tháng đầu năm, FDI đăng ký mới vào Việt Nam đạt 10,76 tỷ đô la, tăng 35,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Cả năm 2023, con số là 20,19 tỷ, tăng 62,2%. Là nhà tư vấn đầu tư, ông bình luận gì về dòng vốn FDI vào Việt Nam như số liệu vừa công bố trên?

Ông Nguyễn Công Ái: Tôi thấy các con số phản ánh đúng thực tế. Các nhà đầu tư nước ngoài đang quan tâm nhiều hơn đến thị trường Việt Nam và tăng cường đầu tư, tập trung ở các lĩnh vực như linh kiện điện tử, chất bán dẫn.

Một trong những khoản đầu tư lớn nửa đầu năm nay là đầu tư tăng thêm của Amkor, hơn 1 tỷ USD. Amkor đã mở rộng đầu tư sớm hơn kế hoạch 2035, chứng tỏ niềm tin của họ vào thị trường và môi trường đầu tư của Việt Nam; các yếu tố như chính sách, cơ sở hạ tầng, nhân lực đã và đang đáp ứng được yêu cầu.

Các nhà đầu tư còn quan tâm nhiều đến những lĩnh vực nào khác, và những ngành đó có phù hợp với mục tiêu, ưu tiên của Chính phủ Việt Nam không?

Ông Nguyễn Công Ái: Bất động sản nói chung, đặc biệt là bất động sản công nghiệp gần đây được đầu tư mạnh. Một số địa phương với quỹ đất lớn gần đây đã cải thiện được cơ sở hạ tầng giao thông, nâng cao tính sẵn sàng của các khu công nghiệp với chất lượng dịch vụ tốt, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực sản xuất.

Hơn thế, do tình hình địa chính trị thế giới tiếp tục bất ổn, các nước châu Á-Thái Bình Dương như Việt Nam, Indonesia, Ấn Độ... sẽ có lợi thế trong thu hút đầu tư.

Sự quan tâm gần đây của các nhà đầu tư nước ngoài hoàn toàn phù hợp với định hướng của Chính phủ Việt Nam. Trước hết, Chính phủ muốn thu hút các doanh nghiệp lớn - “đại bàng” FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao. Và đúng như Chính phủ mong muốn, gần đây các nhà đầu tư có xu hướng quan tâm nhiều hơn tới nghiên cứu - phát triển (R&D), công nghệ thông tin… để phục vụ các thị trường nước ngoài. Xu hướng này sẽ giúp đào tạo nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam.

Lĩnh vực năng lượng “xanh” cũng đang rất được quan tâm, xuất phát từ nhu cầu chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải của Việt Nam và nhu cầu của cộng đồng doanh nghiệp. Xin ông cho biết thêm về lĩnh vực này?

Ông Nguyễn Công Ái: Hiện có hai xu hướng quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Một là xanh hóa, hai là số hóa. Cả hai đều quan trọng trong hút FDI. Về xanh, các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến nguồn gốc năng lượng và sử dụng năng lượng xanh.

Gần đây, Chính phủ ban hành cơ chế về thỏa thuận mua bán điện trực tiếp (DPPA), đây là cơ chế hết sức quan trọng, góp phần thúc đẩy đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo. Các nhà đầu tư nước ngoài cũng quan tâm đến ESG, tức bảo vệ môi trường, xã hội và quản trị. Việt Nam đang tăng cường chú ý tới các yếu tố này.

Về số hóa nền kinh tế, nhiều doanh nghiệp nước ngoài đang thành lập các trung tâm xử lý dữ liệu tại Việt Nam để tận dụng lao động lành nghề, giá hợp lý. Các ngành liên quan tới AI và điện toán đám mây cũng rất được quan tâm. Việt Nam có thể chưa đạt trình độ cao, nhưng đang có các bước khởi động đúng hướng, nhất là chú trọng đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực này.

Số liệu và các khảo sát cho thấy có sự dịch chuyển sản xuất của các công ty đa quốc gia từ Trung Quốc sang Việt Nam. Ông thấy thực tế này rõ rệt không?

Ông Nguyễn Công Ái: Đó là một thực tế. Ngoài các công ty đa quốc gia còn có nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã và đang cân nhắc đầu tư vào Việt Nam. Ngày 29/7 vừa qua, Hội tin học TP.HCM tổ chức sự kiện Itech-Expo với sự góp mặt của trên 350 doanh nghiệp, trong đó khoảng 200 đến từ Trung Quốc. Rõ ràng sự quan tâm của các nhà đầu tư Trung Quốc đối với thị trường Việt Nam là rất lớn.

Trung Quốc hiện đang đứng trong top những nhà đầu tư lớn nhất vào Việt Nam. Đây là cơ hội rất lớn cho Việt Nam, nhưng Việt Nam phải cố gắng nhiều hơn để tận dụng.

Việt Nam đã ký 16 hiệp định thương mại tự do khu vực và song phương, giúp xuất khẩu được hưởng nhiều ưu đãi thuế. Doanh nghiệp Trung Quốc thì ngày càng lớn mạnh về tài chính và công nghệ. Đây có phải là những yếu tố khiến đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Việt Nam ngày càng lớn?

Ông Nguyễn Công Ái: Năm ngoái, tại một hội thảo về bất động sản công nghiệp, tôi nói rằng năm 2024, các nhà đầu tư Trung Quốc sẽ có vai trò lớn hơn ở Việt Nam. Sự thực đúng vậy. Trong số các tên tuổi lớn của Trung Quốc quan tâm đầu tư vào Việt Nam có BYD, Weichai, China Power, và nhiều doanh nghiệp hàng đầu khác.

Ngoài các doanh nghiệp lớn có công nghệ hàng đầu, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ của Trung Quốc cũng quan tâm đầu tư tại Việt Nam. Với những nhà đầu tư này, cơ quan quản lý và công ty phát triển khu công nghiệp cần đánh giá kỹ công nghệ của họ, cũng như các tác động tới môi trường.

M&A suy giảm

Có 1,795 lượt góp vốn, mua bán cổ phần bởi các nhà đầu tư nước ngoài với giá trị 2,72 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm, tương ứng giảm 3,1% và 45,2% so với cùng kỳ. Tư vấn nhiều về M&A, ông thấy hoạt động M&A ở Việt Nam năm nay ra sao?

Ông Nguyễn Công Ái: Thị trường M&A đang khá “lạnh”. Các số liệu trên chưa thể hiện hết sự suy giảm của M&A tại Việt Nam cả về số lượng giao dịch và giá trị. Đây phần nào là hệ quả của tình hình suy giảm M&A trên toàn cầu, với mức giảm 16% năm 2023.

Năm 2023, thị trường M&A Việt Nam chưa thật khó khăn do có một số giao dịch được bắt đầu từ một số năm trước, tới 2023 mới chốt. Năm 2024 thì các khó khăn đang và sẽ bộc lộ rõ, như số lượng giao dịch giảm nhẹ và tổng giá trị giao dịch giảm khoảng 50%. Trong một số ngành và ở một số thời diểm, thị trường gần như đóng băng.

Theo dự đoán của chúng tôi, nửa sau của 2024 sẽ chứng kiến thị trường M&A ấm lên, nhưng nhìn chung vẫn rất khó khăn. Năm 2024, thị trường M&A dự kiến sẽ tiếp tục tích lũy “năng lượng”, chờ một cú bùng nổ trong 2025.

Ngoài diễn biến trên thế giới làm các nhà đầu tư bất an, có yếu tố nào từ nội tại Việt Nam khiến M&A suy giảm không?

Ông Nguyễn Công Ái: Việc thị trường M&A suy giảm hiện nay chủ yếu do xu hướng toàn cầu. Khi tiền đắt, lãi vay cao thì người ta không muốn mang tiền đi đầu tư ở nước ngoài mà muốn mang tiền về. Thị trường không chắc chắn thì người ta muốn gửi tiền vào ngân hàng, đặc biệt khi lãi suất ở Mỹ đang cao, khoảng trên 5%; Úc là khoảng 8%; EU 4%.

Trong khi đó, đầu tư vào Việt Nam cũng gặp khó như quá trình xin cấp phép còn dài và phức tạp, thủ tục, quy định đôi khi chưa rõ ràng.

Trong các ngành kinh tế, triển vọng đầu tư vào các ngành năng lượng tái tạo, y tế, giáo dục khá sáng. Nhưng vẫn còn đó những khó khăn, ví dụ như chính sách giá điện chưa rõ ràng và việc vay vốn còn khó khăn.

Tiền đồng đã mất giá khoảng 4,9% so với tiền đô kể từ đầu năm đến nay, theo công ty chứng khoán KB Securities. Ông thấy vấn đề tỷ giá có đang là mối lo ngại của các nhà đầu tư nước ngoài không, khi họ sẽ phải chuyển lãi về nước hoặc dùng ngoại tệ để nhập máy móc, thiết bị, nguyên liệu cho sản xuất?

Ông Nguyễn Công Ái: Nhà đầu tư không quan ngại, nhưng theo dõi rất sát biến động tỷ giá. Đồng đô la mạnh đang là vấn đề toàn cầu. Đồng yên Nhật, đồng tiền Hàn Quốc hay Thái Lan hiện còn mất giá nhiều hơn so với đồng Việt Nam. Theo tôi Ngân hàng Nhà nước đã làm rất tốt trong việc điều hành tỷ giá, vừa uyển chuyển, vừa ổn định.

Các nhà đầu tư và doanh nghiệp không muốn thấy thị trường ngoại hối biến động mạnh. Tỷ giá biến động mạnh hơn nữa sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới lạm phát, giá hàng nhập khẩu, xăng dầu, chi phí nợ bằng tiền đô...

Thủ tướng và Bộ Công Thương nhiều lần ra thông điệp sẽ không để thiếu điện như mùa hè năm ngoái. Thực tế đã sang tháng 8, tình hình năm ngoái có vẻ sẽ không lặp lại. Các nhà đầu tư nước ngoài chắc đã yên tâm hơn nhiều, thưa ông?

Ông Nguyễn Công Ái: Trao đổi của chúng tôi với các nhà đầu tư nước ngoài cho thấy cung cấp điện ổn định luôn là trọng tâm số 1 trong cân nhắc lựa chọn địa điểm đầu tư. Năm ngoái, căng thẳng về cung cấp điện đã gây nhiều khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp. Năm nay tình hình khá tích cực. Việc Việt Nam đang đầu tư cải thiện đường dây truyền tải điện để ổn định lưới điện được các nhà đầu tư đánh giá cao.

Nhiều nhà đầu tư nước ngoài quan tâm tới cuộc chiến chống tham nhũng ở Việt Nam. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp có quan ngại về hiện tượng quan chức địa phương đang chậm ra quyết định vì sợ trách nhiệm, sợ sai. Đây có phải là vấn đề lớn trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài không, thưa ông?

Ông Nguyễn Công Ái: Đây không chỉ là quan ngại, mà còn là vấn đề lớn trong việc ra quyết định đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài. Không chỉ chậm ra quyết định, các cơ quan chức năng còn thiếu sự nhất quán trong việc giải thích luật ở nhiều địa phương. Các nhà đầu tư mong muốn một môi trường đầu tư ổn định, rõ ràng, nơi luật chơi được quy định bình đẳng cho mọi doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Ở Đông Nam Á, Indonesia đang nổi lên là một ngôi sao về thu hút FDI. Cạnh tranh giữa Việt Nam và Indonesia đang ở mức độ nào, theo hiểu biết của ông?

Ông Nguyễn Công Ái: Gần đây Indonesia thành công trong việc thu hút đầu tư từ một số công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ. Đây không chỉ là do môi trường đầu tư của họ ổn định, hấp dẫn, mà còn do Chính phủ và các doanh nghiêp Indonesia đã phối hợp tốt trong việc tiếp thị các cơ hội đầu tư tới các tập đoàn tư nhân lớn ở Mỹ và châu Âu.

Để cạnh tranh thành công, Việt Nam cần tăng cường chất lượng cơ sở hạ tầng, tính chuyên nghiệp của các khu công nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, và trước hết là duy trì sự ổn định của nền kinh tế và chính trị.

Việt Nam sở hữu những lợi thế lớn được các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá rất cao như sự ổn định chính trị, nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững, cũng như quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với nhiều cường quốc.

Ông dự báo như thế nào về việc thu hút FDI vào Việt Nam trong thời gian tới khi Fed khả năng lớn sẽ cắt giảm lãi suất hiện đang ở mức cao?

Ông Nguyễn Công Ái: Thông điệp gần đây của Fed là sẽ giảm lãi suất bắt đầu từ tháng 9/2024. Gần đây Ngân hàng Trung ương Anh đã giảm lãi suất, có thể sẽ thúc đẩy Fed giảm. Cùng với đó, số liệu tăng trưởng kinh tế thấp hơn dự báo cũng có thể khuyến khích Fed giảm lãi suất nhanh hơn. Nếu Fed giảm lãi suất tiền đô thì môi trường M&A sẽ tốt lên, các nhà đầu tư sẽ đầu tư nhiều hơn, đầu tư ra nước ngoài nhiều hơn.

Đấy là chuyện toàn cầu. Với Việt Nam, quan trọng nhất bây giờ là giữ được sự ổn định, ổn định chính trị và ổn định kinh tế. Nếu chúng ta tiếp tục kiểm soát được lạm phát, giữ lãi suất thấp và ít biến động, giữ được tỷ giá tăng ở mức vừa phải, những yếu tố ổn định vĩ mô này sẽ góp phần vào tăng trưởng kinh tế, và nhà đầu tư nước ngoài sẽ an tâm giải ngân.