Nhiều 'điểm nghẽn' hoàn thuế GTGT được kỳ vọng được tháo gỡ

Doanh nghiệp và cơ quan thuế đều "đau đầu"

Tại Hội nghị Hội viên Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) năm 2024, do VCCI - TP.HCM tổ chức mới đây, ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI - TP.HCM chia sẻ một trong những câu chuyện: Đau đầu” của DN hiện nay vẫn là hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT). Ông cho biết, có DN phản ánh bị vướng cả 3 vấn đề liên quan đến thuế như: Không những không được hoàn thuế, mà còn bị phạt truy thu thuế và bị phạt vi phạm về thuế, không những vậy, DN còn bị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra.

"Tuy nhiên, khi cơ quan điều tra trung ương về điều tra thì có kết luận là những giao dịch của DN là giao dịch thật, nhưng do các đối tác ký hóa đơn, chứng từ bị mất vì COVID-19. Do đó, các chi phí không được công nhận là chi phí hợp lệ để được hưởng chính sách hoàn thuế lên đến hàng trăm tỷ đồng", ông Liêm cho biết.

Cũng theo Giám đốc VCCI - TP.HCM Trần Ngọc Liêm,, không chỉ các DN trong nước phản ánh những bức xúc về câu chuyện hoàn thuế, mà nhiều hiệp hội DN nước ngoài tại Việt Nam như Kocham cũng đã có nhiều phản ánh về câu chuyện hoàn thuế này.

"Điều này cho thấy, câu chuyện về hoàn thuế vẫn đang là một trong những bức xúc rất lớn của cộng đồng DN…", ông Liêm nhấn mạnh.

Đây không chỉ là nỗi khổ của DN. Tại Diễn đàn Kinh doanh và Pháp luật năm 2024 do Hội đồng phối hợp, phổ biến giáo dục pháp luật Trung ương tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, đưa ra ví dụ về trường hợp hoàn thuế của DN sản xuất, xuất khẩu gỗ; từ đó chỉ ra các khó khăn, vướng mắc của DN và CQT khi thực hiện hoàn thuế GTGT.

Cụ thể, DN A sản xuất và xuất khẩu ván sàn, mua nguyên liệu gỗ của DN thương mại B. DN B giao gỗ, có hóa đơn giá trị gia tăng hợp pháp. DN A thanh toán qua ngân hàng.

DN A dùng gỗ sản xuất ván sàn, thực tế xuất khẩu ra nước ngoài. Bên mua hàng phía nước ngoài đã thanh toán đầy đủ qua ngân hàng.

Xét về thủ tục hoàn thuế, DN A có đủ điều kiện để được hoàn thuế GTGT theo quy định của pháp luật vì có thủ tục khai hải quan…

Tuy nhiên, khi cơ quan liên quan thực hiện thanh tra hoặc điều tra thì phát hiện công ty B kê khai thu mua gỗ nguyên liệu không đúng, như hợp thức hóa gỗ nguyên liệu trôi nổi và kết luận CQT "thiếu trách nhiệm".

"Vậy làm thế nào để xử lý vướng mắc trên. Tôi cho rằng, cần phải cắt khúc từng khâu kinh doanh cụ thể để xác định trách nhiệm của từng khâu. Trên cơ sở đó ai làm sai thì phải chịu trách nhiệm. Không thể đổ dồn lên trách nhiệm của CQT thì khi đó công chức mới yên tâm hoàn thuế", bà Cúc kiến nghị.

Ông Nguyễn Văn Phụng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế DN lớn, Tổng cục Thuế cũng chỉ ra một thực tế là hiện nay CQT rất sợ trách nhiệm trong hoàn thuế.

"Tâm lý đè nặng khiến có tình trạng cán bộ xin nghỉ việc, bỏ việc. Đây là bài toán "đau đầu" của ngành thuế!" ông Phụng chia sẻ.

Để giải bài toán này, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế DN lớn đề nghị cần có chỉ đạo xuyên suốt của các bộ, địa phương, giữa cơ quan hành pháp, lập pháp trong việc giải quyết vi phạm thuế, vi phạm ở khâu nào sẽ giải quyết ở khâu đó, không đổ dồn trách nhiệm cho một mình CQT, công chức thuế…

Cùng với đó, tiếp tục thực hiện cơ chế hoàn trước kiểm tra sau. "Khi kiểm tra DN xuất khẩu, tạm dừng ở F0 thì hoàn thuế ngay cho F0 và đối chiếu rà soát đến F1, nếu F1 đã kê khai thuế GTGT của hóa đơn bán hàng cho F0 thì hoàn thuế ngay cho F0. Còn việc truy soát ngược từ F1 trở về F2, F3, F4, F5,… đây là các giao dịch trong nước, sai ở F nào thì xử lý ở F đó…", ông Phụng đề nghị.

Ngoài ra, cần quy định rõ trách nhiệm của công chức thuế vào Luật Thuế GTGT và Luật Quản lý thuế, trong đó công chức thuế chỉ chịu trách nhiệm rà soát hồ sơ theo quy định của pháp luật.

Nâng cao trách nhiệm công chức trong xử lý hồ sơ hoàn thuế

Ông Mai Sơn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế cho biết, để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác hoàn thuế, ngành Thuế đã triển khai các tổ công tác trực tiếp làm việc với các đơn vị có lượng hồ sơ và số thuế đề nghị hoàn tồn đọng lớn đánh giá tình hình, tìm nguyên nhân, tham mưu, báo cáo các cấp có thẩm quyền có giải pháp tháo gỡ và chỉ đạo phù hợp, hiệu quả. Trong đó có đề xuất sửa đổi quy định của pháp luật.

Tại Hội nghị tập huấn triển khai thực hiện các quy định về hoàn thuế theo Luật số 56/2024/QH15 (Luật số 56) và Quy trình sửa đổi, bổ sung Quy trình hoàn thuế doTổng cục Thuế tổ chức hôm 8/1, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Mai Sơn cho biết, nhằm tạo thuận lợi cho người nộp thuế trong giải quyết thủ tục hành chính, Luật số 56 đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý thuế.

Theo đó, từ ngày 1/1/2025, Luật số 56 đã bổ sung thẩm quyền quyết định hoàn thuế theo quy định của pháp luật về thuế cho Cục Thuế DN lớn và Chi cục trưởng chi cục thuế là các CQT quản lý trực tiếp người nộp thuế có hồ sơ hoàn.

Đồng thời, Luật số 56 bổ sung trách nhiệm của công chức thuế trong việc giải quyết hồ sơ thuế nói chung và hồ sơ hoàn thuế GTGT nói riêng; bổ sung trách nhiệm của người nộp thuế là phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của hồ sơ thuế và các tài liệu cung cấp cho CQT trong quá trình giải quyết hồ sơ thuế theo quy định của pháp luật về thuế; bãi bỏ quy định về trả lãi chậm hoàn trả theo mức 0,03%/ngày giải quyết chậm mà thực hiện thống nhất theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Để Luật đi vào cuộc sống, Phó Tổng cục trưởng Mai Sơn cho biết, Tổng cục Thuế đang hoàn thiện Quy trình sửa đổi, bổ sung Quy trình hoàn thuế ban hành kèm theo Quyết định 679/QĐ-TCT sát với thực tiễn tại các địa phương.

"Các quy định tại Luật số 56/2024/QH15 và những sửa đổi, bổ sung Quy trình hoàn thuế sẽ góp phần quan trọng trong việc tháo gỡ được các vướng mắc, điểm nghẽn trong việc chậm giải quyết hồ sơ hoàn thuế GTGT của CQT và bảo vệ cho cán bộ, công chức thuế trong quá trình triển khai nhiệm vụ hoàn thuế theo đúng quy định của pháp luật…", lãnh đạo Tổng cục Thuế kỳ vọng.

Theo thông tin từ Tổng cục Thuế, năm 2024, CQT đã ban hành 18.402 quyết định hoàn thuế GTGT, với tổng số tiền thuế hoàn là 141.513 tỷ đồng, bằng 83% so với dự toán hoàn thuế GTGT năm 2024, tăng 4% so với cùng kỳ năm 2023 (số liệu tính đến ngày 16/12/2024). Một số cục thuế có số tiền giải quyết hoàn thuế lớn là: Bình Dương, Đồng Nai, TP.HCM, TP. Hà Nội, Long An.

Cũng theo Tổng cục Thuế, đến nay, 1.221 DN có hồ sơ hoàn thuế đã được đưa vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra chuyên đề về hoàn thuế, CQT thực hiện thanh tra, kiểm tra sau hoàn đối với 5.753 quyết định hoàn, bằng 92% so với cùng kỳ năm 2023, tương ứng với tổng số tiền hoàn là 32.400 tỷ đồng. Có 1.455 cuộc thanh tra, kiểm tra sau hoàn có phát sinh số thuế truy hoàn và phạt số tiền là 375,6 tỷ đồng, bằng 127% so với cùng kỳ năm 2023.