Doanh nghiệp thuỷ sản cần chuẩn bị kịch bản ứng phó sự sụt giảm năm 2026

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang tăng tốc mạnh mẽ trong năm 2025, các doanh nghiệp trong ngành cũng gặt hái nhiều kết quả khả quan năm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dù triển vọng xuất khẩu 10 tỷ USD trong năm 2025 là có cơ sở, song, năm 2026, ngành thuỷ sản còn nhiều khó khăn.

Gần 7,6 tỷ USD xuất khẩu thuỷ sản

Theo thống kê sơ bộ từ Cục Hải quan, tính đến 15/9, tổng trị giá xuất khẩu của Việt Nam đạt 325,26 tỷ USD, tăng 15,8% tương ứng 44,41 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2024.

Trong đó, riêng ngành thuỷ sản xuất khẩu khoảng 7,59 tỷ USD, tăng khoảng 13,5% so với con số 6,7 tỷ USD cùng kỳ năm 2024.

Trong 8 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 7,34 tỷ USD, tăng 16,7% so với cùng kỳ 2024. Riêng tháng 8, con số đạt 1,12 tỷ USD, tăng 13,8% – mức tăng trưởng đáng chú ý trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.

Trong cơ cấu sản phẩm, tôm vẫn là mặt hàng chủ lực với doanh thu 2,97 tỷ USD, tăng gần 23%. Đáng chú ý, tôm hùm tiếp tục là “ngôi sao” khi đạt 536 triệu USD, tăng gần 194%. Cá tra cũng phục hồi với 1,42 tỷ USD, tăng 9,7%.

Ngược lại, cá ngừ đạt 633 triệu USD, giảm nhẹ 2,3%, cho thấy phân khúc này đang bất ổn về nguồn cung và thị trường. Trong khi đó, nhóm nhuyễn thể (mực, bạch tuộc, hai mảnh vỏ) lại tăng mạnh hơn 20%, đạt gần 649 triệu USD.

Về thị trường, CPTPP dẫn đầu với kim ngạch 2,01 tỷ USD, chiếm hơn 27% tổng xuất khẩu. Trung Quốc và Hồng Kông vươn lên mạnh mẽ với 1,56 tỷ USD, tăng gần 39%. Mỹ vẫn giữ vị trí thứ 3 với 1,25 tỷ USD, tăng 8,7%, chiếm 17% thị phần. Các thị trường khác như EU (777 triệu USD) và Hàn Quốc (558 triệu USD) tiếp tục duy trì tăng trưởng ổn định.

Những số liệu trên là có cơ sở, nếu nhìn vào kết quả kinh doanh khả quan vừa qua của các doanh nghiệp ngành thuỷ sản.

Đơn cử, "ông lớn" đầu ngành là CTCP Vĩnh Hoàn (mã VHC) ghi nhận doanh thu tăng 13% trong tháng 7/2025, lên 1.271 tỷ đồng.

Trong đó, doanh thu thị trường Mỹ đạt 504 tỷ đồng, tăng 31% so với cùng kỳ; doanh thu thị trường châu Âu đạt 197 tỷ đồng, tăng 24% so với cùng kỳ; doanh thu thị trường Trung Quốc đạt 76 tỷ đồng, giảm 36% so với cùng kỳ; doanh thu tại Việt Nam đạt 296 tỷ đồng, giảm 2% so với cùng kỳ; và doanh thu các thị trường khác đạt 198 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước.

Trước đó, trong quý II/2025, Vĩnh Hoàn ghi nhận doanh thu đạt 3.193,51 tỷ đồng, giảm nhẹ 0,1% so với cùng kỳ, lợi nhuận sau thuế đạt 522,54 tỷ đồng, tăng 53,7% so với cùng kỳ. Trong đó, biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 14,7%, lên 19,5%.

Luỹ kế trong nửa đầu năm 2025, Vĩnh Hoàn ghi nhận doanh thu đạt 5.841,3 tỷ đồng, giảm 3,5% so với cùng kỳ, lợi nhuận sau thuế đạt 733,87 tỷ đồng, tăng 38,7% so với cùng kỳ năm trước.

Tại Đại hội đồng cổ đông năm 2025, Vĩnh Hoàn đã thông qua kế hoạch doanh thu dao động 10.900 - 12.350 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế khoảng 1.000 - 1.300 tỷ đồng. Với kết quả trên, Vĩnh Hoàn đã thực hiện được 73% mục tiêu lợi nhuận theo kịch bản cơ bản và gần 56% theo kịch bản cao.

Một "ông lớn" khác là Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (mã MPC) ghi nhận với doanh thu thuần quý II đạt 3.621 tỷ đồng, giảm 3,1% so với cùng kỳ năm 2024.

Mặc dù doanh thu có phần sụt giảm, giá vốn hàng bán lại giảm sâu hơn đã giúp lợi nhuận gộp của "vua tôm" tăng trưởng 10% so với cùng kỳ đạt 432 tỷ đồng.

Trong kỳ, các chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp của Minh Phú giảm so với cùng kỳ, cùng với đó, Minh Phú ghi nhận phần lợi nhuận từ các công ty liên doanh, liên kết lãi 5,6 tỷ đồng trong khi cùng kỳ lỗ hơn 26,5 tỷ đồng.

Kết quả, lợi nhuận sau thuế của công ty trong quý 2/2025 đã tăng vọt 329% từ 38 tỷ đồng lên 165 tỷ đồng, cao nhất trong vòng 10 quý.

Công ty cho biết nguyên nhân lợi nhuận tăng cao chủ yếu do công ty chủ động đẩy mạnh sản xuất và bán những mặt hàng giá trị gia tăng, làm cho tỷ lệ lãi gộp trên doanh thu tăng dẫn đến lợi nhuận sau thuế tăng.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của Minh Phú gần như đi ngang so với cùng kỳ đạt 6.468 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế đạt 183 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 300% so với nửa đầu năm 2024.

Tính đến ngày 30/06, tổng tài sản của Minh Phú giảm 150 tỷ đồng so với hồi đầu năm xuống còn 9.387 tỷ đồng. Trong đó, tiền mặt và tiền gửi ngân hàng đã giảm 286 tỷ đồng.

Tổng nợ phải trả giảm xuống còn 4.239 tỷ đồng, trong đó tổng nợ vay gần 3.346 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu tăng lên 5.148 tỷ đồng.

2025 tươi sáng nhưng 2026 đáng lo ngại

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, với đà tăng trưởng ấn tượng, ngành thủy sản có thể cán mốc 10 tỷ USD trong năm 2025.

"Tuy nhiên, sau đó, ngành thủy sản Việt Nam phải đối diện với giai đoạn khủng hoảng do ảnh hưởng những biến động thuế quan và rào cản thị trường. Tại Mỹ, thuế đối ứng 20% khiến hàng Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với Thái Lan, Indonesia hay Ecuador. Ngành tôm còn đứng trước nguy cơ bị áp thuế chống bán phá giá cao trong đợt rà soát POR19.

Đáng lo ngại hơn, từ 1/1/2026, Mỹ sẽ cấm nhập khẩu hải sản từ 12 nghề cá của Việt Nam không được công nhận tương đương theo Luật MMPA, có thể làm mất đi hơn 500 triệu USD kim ngạch mỗi năm. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn chưa được gỡ bỏ, cộng thêm các quy định mới về kích thước tối thiểu cá ngừ vằn và cấm trộn lẫn nguyên liệu khiến nhiều doanh nghiệp khó xoay xở nguồn hàng hợp pháp", bà Hằng nhận định.

Theo dự báo, từ nay đến giữa tháng 11/2025, doanh nghiệp và nhà nhập khẩu Mỹ sẽ đẩy mạnh đơn hàng để "chạy trước" các rào cản thương mại. Do đó, tháng 9 và 10/2025 có thể chứng kiến mức tăng trưởng bùng nổ.

Tuy nhiên, từ cuối tháng 11 trở đi, xuất khẩu dự báo sẽ chững lại, nhường chỗ cho một giai đoạn khó khăn. Nếu không có bước đột phá trong xử lý thuế chống bán phá giá và MMPA, xuất khẩu thủy sản năm 2026 chắc chắn sẽ sụt giảm, ít nhất trong nửa đầu năm.

Trước rủi ro hiện hữu, nhiều doanh nghiệp đã tính đến việc đa dạng hóa thị trường, hướng sang châu Á, Trung Đông và Nam Mỹ. Tuy nhiên, việc mở rộng thị trường là câu chuyện dài hạn, trong khi Mỹ vẫn là thị trường số 1. Vì vậy, dù có những hướng đi mới, sự sụt giảm trong xuất khẩu cuối năm 2025 và năm 2026 gần như khó tránh khỏi.

"Xuất khẩu thủy sản Việt Nam 2025 đang tiến gần cột mốc 10 tỷ USD – một thành tích đáng ghi nhận. Nhưng đằng sau sự tăng trưởng ấy, thách thức về thuế quan, rào cản kỹ thuật và các quy định quốc tế đang phủ bóng đen lên triển vọng 2026.

Để giữ vững vị thế, ngành thủy sản cần đẩy nhanh gỡ "thẻ vàng" IUU, đồng thời tìm giải pháp tháo gỡ tại thị trường Mỹ. Nếu không, sau một năm 2025 tăng trưởng, ngành có thể sẽ phải đối diện với một năm 2026 đầy thử thách", chuyên gia của VASEP nhận định.