Bịt lỗ hổng thể chế để chống tham nhũng
Ưu tiên hàng đầu trong việc phòng chống tham nhũng phải là cải cách thể chế. Và ví dụ cụ thể được đưa ra trong bài viết này là cải cách thể chế liên quan đến đất đai. Thể chế về đất đai là những chế định của pháp luật về đất đai và việc thực thi chúng trong cuộc sống.
Chế định quan trọng nhất ở đây là: đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Xét về mục đích, đây là một chế định hết sức tốt đẹp. Có gì có thể tốt đẹp hơn khi mỗi người Việt chúng ta đều là chủ sở của tất cả đất đai, sông, biển?! Tuy nhiên, vấn đề làm thế nào hiện thực hóa được sự tốt đẹp này trong cuộc sống? Đây quả là câu hỏi rất khó trả lời.
Về mặt lý thuyết, chỉ thể nhân và pháp nhân (một cá nhân hoặc một tổ chức) mới thực thi được các quyền của chủ sở hữu. Toàn dân không phải là thể nhân, cũng không phải là pháp nhân nên chẳng có cách gì để thực thi các quyền của chủ sở hữu cả. Các quyền chủ sở hữu vì vậy phải giao lại cho Nhà nước. Thế nhưng, Nhà nước lại được cấu thành từ nhiều pháp nhân và cũng không thể trực tiếp thực thi quyền chủ sở hữu đối với đất đai. Chính vì vậy, Nhà nước đến lượt mình lại phải giao quyền chủ sở hữu đối với đất đai cho một số quan chức trong các cấp hành chính.

Vì vậy, nói đất đai thuộc sở hữu của toàn dân, nhưng trên thực tế những người có quyền thực thi các quyền của chủ sở hữu chỉ là một nhóm rất nhỏ bé. Cách hiện thực hóa chế định đất đai thuộc sở hữu của toàn dân độc đáo này trước đây không gây ra tranh chấp và bất bình xã hội, vì chúng ta không có kinh tế thị trường. Đất đai không có thị trường chỉ là phương tiện sản xuất hoặc không gian vật lý để ở mà thôi.
Đó là chưa nói tới việc kinh tế hợp tác xã với phương thức “bán như cho, mua như cướp" lại còn triệt tiêu hơn nữa ham muốn có nhiều đất đai làm phương tiện sản xuất. Khi chúng ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, thì đất đai “bỗng nhiên” trở thành tài sản. Mà tài sản thì không chỉ để ở, để trồng trọt, người ta còn có thể được hưởng rất nhiều lợi ích khác có được từ đất đai (kể cả từ vị trí của đất đai). Các giá trị tài sản của đất đai đã làm cho đất đai trở nên vô cùng quý giá.
Thực ra, trong quá trình đổi mới và cải cách, các quyền tài sản đối với đất đai về cơ bản đã được trả lại cho các thể nhân và các pháp nhân nhờ một sáng tạo pháp lý hết sức độc đáo. Đó là chế định quyền sử dụng đất. Quyền sử dụng đất đã bao hàm gần như toàn bộ các quyền tài sản đối với đất đai. Trong thời gian qua, ở những mức độ nhất định, quyền tự do tài sản đối với đất đai đã được bảo đảm. Điều này đã giúp cho nền kinh tế có những bước phát triển khá ngoạn mục.
Tuy nhiên, các quyền tài sản đối với đất đai, đặc biệt của nông dân đang bị hạn chế nghiêm trọng bởi ba quyền năng mà Nhà nước ủy quyền cho một số quan chức thực hiện. Đó là quyền thu hồi đất, quyền cho phép chuyển đổi và quyền xác định giá đất. Đây là những quyền năng rất dễ bị thao túng. Lạm dụng 3 quyền năng nói trên để hưởng lợi chính là hình thức tham nhũng phổ biến nhất hiện nay và cũng gây ra bất bình lớn nhất hiện nay.
Trước hết về quyền thu hồi đất. Trong khi quyềnthu hồi đất được thực thi vì lợi ích công ít gây ra bất bình, thì quyền thu hồi đất được thực thi vì “các dự án phát triển kinh tế” thật sự là một vấn đề rất lớn. Các dự án như vậy chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp và các chủ đầu tư. Tại sao người dân lại phải giao đất của mình cho những dự án chỉ vì lợi ích tư, lợi ích nhóm như vậy? Tại sao cũng là chuyện làm ăn cả, người dân lại không được thương lượng, không được mặc cả?! Cải cách thể chế quan trọng nhất ở đây là phải hạn chế tối đa, tiến tới chấm dứt hoàn toàn quyền thu hồi đất vì mục đích kinh tế. Làm được điều này, chúng ta sẽ loại trừ được một nguyên nhân thường xuyên làm phát sinh tham nhũng.
Thứ hai là quyền cho phép chuyển đổi. Quyền cho phép chuyển đổi thực chất là một thứ quyền hô “biến”. Đất nông nghiệp với giá thấp có thể được biến thành đất đô thị với giá rất cao chỉ nhờ một quyết định hành chính. Điều này khuyến khích mãnh liệt các doanh nghiệp, các chủ đầu tư tìm đủ mọi cách để được hưởng chênh lệch địa tô ở đây. Và tham nhũng cũng xảy ra tràn lan ở đây. Thực ra, đất đai chỉ có thể được chuyển đổi theo sự phát triển tự nhiên của kinh tế và xã hội. Mọi quy hoạch không đi theo sự phát triển tự nhiên này chỉ có thể gây ra vô tận những lãng phí. Đó là chưa nói tới việc làm như vậy sẽ tạo ra miếng đất hết sức màu mỡ cho tham nhũng chính sách. Cải cách thể chế quan trọng nhất ở đây là việc quy hoạch phải được thực hiện trên cơ sở sự phát triển tự nhiên của kinh tế, xã hội. Kiên quyết không để lợi ích nhóm tác động lên quy hoạch. Quy hoạch thế nào thì đất sẽ được chuyển đổi như thế ấy. Chấm dứt chuyện làm dự án rồi xin chuyển đổi mục đích sử dụng đất là rất quan trọng để chống tham nhũng.
Thứ ba là quyền xác định giá đất. Quyền xác định giá đất có lẽ là thứ quyền đang gây ra nhiều khiếu nại, tố cáo nhất. Việc xác định giá đất hiện nay chủ yếu chỉ căn cứ vào loại đất (đất thổ cư hoặc đất nông nghiệp, đất rừng) như hiện nay đang gây ra những bất công vô tận đối với những người nông dân và đang làm cho toàn bộ chênh lệch địa tô rơi vào túi một vài doanh nghiệp bất động sản và các quan chức tham nhũng. Từ ngàn xưa, cha ông ta đã hiểu “Thứ nhất cận thị, thứ nhị cận giang”. Giá đất do vị trí đất xác lập. Đất ở Hàng Đào, Hà Nội đắt vì nó nằm ở trong phố cổ. Thế nhưng, chúng ta đến thế kỷ 21 rồi vẫn không chịu hiểu điều này.
Một số doanh nghiệp có thể sẽ phản biện lại rằng do họ đầu tư vào cơ sở hạ tầng nên giá đất mới lên. Cơ sở hạ tầng quả thực có thể làm cho giá đất tăng lên. Thế nhưng, không có vị trí thuận lợi, đắc địa của đất, giá đất không thể lên đến hàng chục, hàng trăm lần. Cứ lên Mù Cang Chải mà đầu tư vào cơ sở hạ tầng đi, xem giá đất có lên hàng chục lần không? Chúng ta không phản đối các doanh nghiệp làm giàu từ đất đai, nhưng hãy bảo đảm quyền thương lượng, quyền mặc cả cho những người nông dân bị thu hồi đất. Giá thị trường bao giờ cũng chỉ là giá thuận mua, vừa bán mà thôi! Không bảo đảm quyền mặc cả của những người nông dân sẽ không bao giờ có giá thị trường.
Cuối cùng, một số người sẽ cho rằng nếu Nhà nước không có quyền thu hồi đất cho các dự án động lực, thì kinh tế sẽ không thể phát triển nhanh chóng được. Nông dân mà cứ khư khư giữ đất thì mọi dự án đều sẽ thất bại. Mới nghe, ý kiến này có vẻ không phải là không có cơ sở. Tuy nhiên, con người ta ai cũng hành xử hợp lý (Đây là tiền đề quan trọng nhất của kinh tế học, luật học và nhiều chuyên ngành khoa học xã hội khác). Không ai đầu óc bình thường có lợi hơn mà lại không làm. Các doanh nghiệp chỉ mua lại quyền sử dụng đất của nông dân khi và chỉ khi điều đó mang lại lợi ích lớn hơn cho họ. Người nông dân chỉ chuyển nhượng quyền sử dụng đất của mình khi và chỉ khi điều đó cũng mang lại lợi ích lớn hơn cho họ. Sau mỗi lần giao dịch thì cả hai bên cùng có lợi chính là bí quyết đưa lại sự giàu có thần kỳ của quyền tự do tài sản. Quyền tự do tài sản, chứ không phải là sự sáng suốt nhất thời của bất kỳ một quan chức nào đó là tiền đề quan trọng nhất để chúng ta có được sự công bằng, thịnh vượng và giàu có bền lâu. Và bảo đảm quyền tự do tài sản về đất đai cũng là cải cách thể chế quan trọng hàng đầu để chống tham nhũng.
- Cùng chuyên mục
Hoàn thiện thể chế hiện thực hóa nguyên tắc 'lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ' trong lĩnh vực đầu tư
Hội thảo quốc tế "Hoàn thiện thể chế nhằm hiện thực hóa nguyên tắc "lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ" trong lĩnh vực đầu tư" sẽ diễn ra ngày 5/4 tại Quảng Ninh.
Sự kiện - 28/03/2025 19:47
Hà Nội phấn đấu là thành phố uy tín, có sức cạnh tranh cao
Theo Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, Hà Nội đang phấn đấu trở thành thành phố có năng lực, uy tín, có sức cạnh tranh cao, từ đó tiến tới là thành phố kết nối toàn cầu.
Sự kiện - 28/03/2025 17:02
Brazil công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường
Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva thông báo Chính phủ Brazil quyết định gia nhập nhóm hơn 70 quốc gia đã công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường.
Sự kiện - 28/03/2025 13:42
Chủ tịch Skoda: Việt Nam có rất nhiều lợi thế để tập đoàn hợp tác, đầu tư
Việt Nam có rất nhiều lợi thế để Tập đoàn Skoda Auto hợp tác, đầu tư, như hệ thống cảng biển, logistics, nguồn nhân lực dồi dào với tay nghề cao.
Sự kiện - 28/03/2025 07:05
Phó Thủ tướng chỉ đạo xử lý góp ý của VAFIE về sửa đổi Nghị định về an toàn thực phẩm
Phó Thủ tướng Lê Thành Long giao Bộ Y tế nghiên cứu, xử lý góp ý của VAFIE về sửa đổi Nghị định 15/2018/NĐ-CP về an toàn thực phẩm theo đúng quy định.
Sự kiện - 27/03/2025 07:29
Tổng Bí thư Tô Lâm ủng hộ hợp tác với Singapore trong lĩnh vực năng lượng xanh
Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá cao việc gần đây Singapore cấp phép cho mở cửa thị trường đối với sản phẩm nông nghiệp và chăn nuôi của Việt Nam.
Sự kiện - 26/03/2025 21:28
VAFIE thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực sản xuất thông minh
Ngày 26/3, Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) đã tổ chức Diễn đàn sản xuất thông minh toàn cầu Việt Nam 2025 nhằm thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực sản xuất thông minh.
Sự kiện - 26/03/2025 16:58
Chi đoàn Tạp chí Nhà đầu tư phát động phong trào 'Văn phòng xanh'
Hưởng ứng "Tháng Thanh niên", Ban Chấp hành Chi đoàn Tạp chí Nhà đầu tư đã phát động phong trào "Văn phòng xanh" với sự tham gia của toàn bộ đoàn viên và cán bộ, nhân viên.
Sự kiện - 26/03/2025 15:04
Sau nâng cấp quan hệ, Việt Nam - Singapore ký kết nhiều văn kiện kinh tế
Việc ký kết các văn kiện hợp tác diễn ra sau khi sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện nhân chuyến thăm Singapore của Tổng Bí thư Tô Lâm hồi đầu tháng.
Sự kiện - 26/03/2025 14:20
Vĩnh Phúc phát triển 5 khu công nghiệp, 31 cụm công nghiệp trong 5 năm tới
Để đạt được mục tiêu 24 khu công nghiệp, 47 cụm công nghiệp đến năm 2030, trong vòng 5 năm tới Vĩnh Phúc phải phát triển thêm 5 khu công nghiệp, 31 cụm công nghiệp
Sự kiện - 26/03/2025 11:58
Tương lai cho thế hệ vươn mình
Nhadautu.vn trân trọng giới thiệu bài viết "Tương lai cho thế hệ vươn mình" của Tổng Bí thư Tô Lâm.
Sự kiện - 25/03/2025 14:18
Các dự án hợp tác Việt Nam - Singapore sẽ hút đầu tư, tạo việc làm theo cấp số nhân
Đại sứ Singapore tại Việt Nam Jaya Ratnam cho rằng, các dự án công nghiệp, năng lượng mới giữa Singapore - Việt Nam sẽ thu hút đầu tư, tạo việc làm theo cấp số nhân, thể hiện ý nghĩa to lớn của mối Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện mà hai bên vừa đạt được.
Sự kiện - 25/03/2025 13:42
Tạp chí Nhà đầu tư thông báo chuyển trụ sở làm việc
Từ ngày 25/3/2025, tòa soạn Tạp chí Nhà đầu tư chuyển trụ sở làm việc đến địa chỉ số 5B phố Hồ Xuân Hương, phường Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, TP. Hà Nội.
Sự kiện - 25/03/2025 13:41
Phó Thủ tướng mời gọi chuyên gia, doanh nghiệp Đức đầu tư tại Trung tâm tài chính quốc tế
Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình, Việt Nam đang nghiên cứu nhiều biện pháp để thúc đẩy tăng trưởng, trong đó có xây dựng và vận hành Trung tâm tài chính quốc tế.
Sự kiện - 25/03/2025 12:54
Hà Nội phê duyệt phương án tuyến, vị trí cầu Tứ Liên
Cầu Tứ Liên có chiều dài toàn tuyến khoảng 3km với điểm đầu tại nút giao với đường Nghi Tàm, quận Tây Hồ và điểm cuối tại nút giao với trục TC13, huyện Đông Anh.
Sự kiện - 25/03/2025 08:57
Mỹ quan tâm tới kế hoạch tài chính của Việt Nam cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
Đại diện Bộ Ngoại giao Mỹ và Bộ Công Thương, Bộ Tài chính Việt Nam đã thông tin, trao đổi những nét chính về Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.
Sự kiện - 25/03/2025 07:03
- Đọc nhiều
-
1
Sáp nhập tỉnh thành: Nhà đầu tư muốn đặt cược vào bất động sản?
-
2
Gelex Electric báo lãi quý I gấp 3 cùng kỳ, muốn phát triển mạnh thị trường quốc tế
-
3
Trụ sở Bộ Ngoại giao và 3 dự án có dấu hiệu lãng phí bị đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo
-
4
CEO Han Jong-hee qua đời giữa cơn khủng hoảng 'sống còn' của Samsung
-
5
Dòng tiền đang 'chảy' vào nhóm ngành nào?
Đáng đọc
- Đáng đọc
'Bối cảnh mới mở ra những cơ hội đầu tư chưa từng có'
Tài chính - Update 1 week ago
Phát triển kinh tế tư nhân - đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng
Sự kiện - Update 1 week ago
Điểm tên nhóm ngành hưởng lợi từ thương chiến
Đầu tư thông minh - Update 1 week ago
Khi nào cổ phiếu VNM đảo chiều?
Tài chính - Update 1 month ago