Xuất khẩu nông lâm thủy sản đang bị ảnh hưởng như thế nào?

2 kịch bản cho xuất khẩu

Thông tin tại cuộc Họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tháng 3, Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến nhận định năm 2026 tình hình còn khó khăn hơn năm 2025, đặc biệt, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hiện nay.

Trong bối cảnh đó, ngành NN&MT vẫn duy trì kết quả rất tích cực. Đặc biệt trong lĩnh vực xuất khẩu, 2 tháng đầu năm tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản (NLTS) đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý trong bối cảnh cả nước nhập siêu, riêng NLTS 2 tháng đầu năm xuất siêu ước đạt 3,48 tỷ USD, tăng 48,7% so với cùng kỳ năm trước.

Trước diễn biến tại Trung Đông, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhận định, năm 2026 sẽ đối mặt với nhiều khó khăn hơn năm 2025, đặc biệt căng thăng Trung Đông ảnh hưởng đến xăng dầu, phân bón và ảnh hưởng liên hoàn đến nhiều mặt hàng xuất khẩu khác.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Trung Đông chỉ khoảng 1,53 tỷ USD. "Không lớn nhưng ảnh hưởng liên hoàn, nhất là nhiều cơ sở chế biến xuất khẩu sẽ bị ảnh hưởng", Thứ trưởng nhận định.

Thông tin cụ thể, Vụ phó Vụ Kế hoạch - Tài chính Trần Gia Long cho biết, các cơ quan chuyên môn đang xây dựng hai kịch bản chính. Nếu chiến sự kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu NLTS có thể giảm khoảng 1 tỷ USD. Trong trường hợp xung đột kéo dài khoảng 3 tháng, mức giảm có thể lên tới 3–3,5 tỷ USD.

"Theo tính toán sơ bộ, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm 500–600 triệu USD, sang châu Âu giảm khoảng 1,5–1,6 tỷ USD, và sang Bắc Phi giảm 200–250 triệu USD", ông Long đưa ra các con số.

Tuy nhiên, trong kịch bản xấu hơn, xung đột kéo dài tới 5 tháng, hoạt động xuất khẩu sang Trung Đông có thể gần như bị gián đoạn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm khoảng 50%.

"Những kịch bản này đang được xây dựng để các cơ quan quản lý chủ động tham mưu cho lãnh đạo Bộ và các đơn vị liên quan nhằm cơ cấu lại thị trường, đưa ra các biện pháp giảm thiểu khó khăn cho hoạt động xuất khẩu…", Vụ phó Trần Gia Long thông tin.

Đồng thời cho biết, vấn đề thuế đối ứng của Hoa Kỳ cũng là yếu tố cần được theo dõi. "Mức thuế hiện giảm xuống 10% nhưng có thể tăng lên 15%, tạo thêm sức ép đối với thương mại quốc tế. Trong bối cảnh trong nước và quốc tế có nhiều biến động, đặc biệt là nguy cơ tái diễn đứt gãy chuỗi cung ứng, Việt Nam cần tiếp tục chủ động các phương án ứng phó" vị vụ phó lưu ý.

Những mặt hàng nào sẽ bị ảnh hưởng?

Trả lời Nhadautu.vn về tác động cụ thể tới các mặt hàng xuất khẩu sang Trung Đông, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến - Phát triển thị trường cho biết, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông hàng năm 1,4- 1,5 tỷ USD, chiếm khoảng 2% kim ngạch xuất khẩu NLTS của Việt Nam sang tất cả các thị trường (2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông đạt khoảng 206 triệu USD), vì vậy, khi xảy ra xung đột tại khu vực này, các mặt hàng nông sản xuất khẩu truyền thống của Việt Nam chắc chắn sẽ chịu tác động trực tiếp.

Các mặt hàng xuất khẩu chính sang thị trường này là: Cà phê, cao su, chè, gạo, gỗ và sản phẩm gỗ, rau quả, thủy sản, hạt điều, hạt tiêu. Trong đó theo số liệu năm 2025, giá trị xuất khẩu lớn nhất là hạt điều (hơn 490 triệu USD), thủy sản (349 triệu USD), hạt tiêu (185 triệu USD), rau quả (170 triệu USD)…

Bên cạnh đó, xung đột quân sự còn ảnh hưởng tới nhiều yếu tố liên quan đến hoạt động thương mại. Cụ thể, vận tải bị gián đoạn, thời gian vận chuyển kéo dài, thậm chí một số hãng tàu biển đã thông báo tạm ngừng vận chuyển đến khu vực Trung Đông. Đồng thời, chi phí bảo hiểm hàng hóa tại các khu vực có xung đột quân sự tăng mạnh, khiến toàn bộ chuỗi cung ứng và logistics chịu áp lực lớn.

Những tác động này đặc biệt rõ đối với các mặt hàng cần chuỗi lạnh, như thủy sản hoặc rau quả, vốn phụ thuộc nhiều vào hệ thống container lạnh. Ngoài các chi phí trực tiếp như vận chuyển, thời gian giao hàng và bảo hiểm tăng, các chi phí gián tiếp cũng gia tăng do giá dầu tăng, kéo theo chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cao hơn.

"Đây là những khó khăn đáng kể trong việc duy trì xuất khẩu nông sản vào thị trường Trung Đông nếu xung đột kéo dài. Không chỉ vậy, về dài hạn, các biến động này còn có thể tác động tới chuỗi cung ứng toàn cầu, giá thành sản xuất và hoạt động xuất khẩu sang nhiều thị trường khác", Phó cục trưởng Lê Bá Anh phân tích.

Đồng thời cho biết, trước tình hình đó, ngành nông nghiệp xác định sẽ cần linh hoạt điều chỉnh và chuyển hướng thị trường xuất khẩu.

Theo đánh giá, thị trường Mỹ trong năm nay có nhiều tín hiệu thuận lợi hơn, do một số mức thuế đã được điều chỉnh. Đồng thời, thuế chống bán phá giá đối với tôm cũng được điều chỉnh theo hướng tích cực, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu.

Bên cạnh đó, việc mở rộng và đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, EU và Mỹ được kỳ vọng sẽ bù đắp phần kim ngạch khoảng 2% có thể bị ảnh hưởng từ thị trường Trung Đông.

"Các cơ quan chức năng hiện đang theo dõi sát diễn biến thị trường, đồng thời phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và hệ thống cơ quan thương mại Việt Nam ở nước ngoài để nắm bắt tình hình tại từng thị trường. Trên cơ sở đó, ngành sẽ tham mưu lãnh đạo Bộ đưa ra khuyến nghị kịp thời cho doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng, nhằm chủ động ứng phó với biến động, duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu và đạt mục tiêu xuất khẩu của năm nay", Phó Cục trưởng Lê Bá Anh thông tin.